Ιερό Ίδρυμα «Παναγία Σουμελά» Βόρεια Αμερική – Holy Institution Panagia Soumela
Σε μια εποχή όπου η πληροφορία τρέχει πιο γρήγορα από τη μνήμη και οι ρίζες συχνά χάνονται μέσα στην καθημερινότητα της Διασποράς, υπάρχουν ακόμη χώροι που επιμένουν να κρατούν ζωντανή την ιστορία. Το Ιερό Ίδρυμα «Παναγία Σουμελά» στη Βόρεια Αμερική δεν είναι απλώς ένα θρησκευτικό κέντρο. Είναι ένας ζωντανός πυρήνας του ποντιακού ελληνισμού, ένα σημείο όπου η πίστη συναντά την ιστορική συνείδηση και όπου οι νεότερες γενιές έρχονται ξανά σε επαφή με την ταυτότητά τους. Στην «Ποντιακή Γη του Νέου Κόσμου» στο West Milford, Νέας Ιερσέης, η παράδοση δεν μένει στάσιμη, εξελίσσεται, συνομιλεί με το σήμερα και προσπαθεί να βρει χώρο στο αύριο.
Πίσω από αυτή την προσπάθεια βρίσκεται ο Δρ Χαράλαμπος Βασιλειάδης, ένας άνθρωπος που κινείται με την ίδια άνεση τόσο στον χώρο της επιστήμης όσο και στον χώρο της προσφοράς προς την Ομογένεια. Με σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και στο New York University, πολυετή ακαδημαϊκή παρουσία σε κορυφαία πανεπιστήμια της Αμερικής και σημαντική πορεία στον τομέα της Περιβαλλοντικής Μηχανικής, κουβαλά μια σπάνια ισορροπία γνώσης, σοβαρότητας και ουσίας. Ως πρόεδρος του Ιδρύματος, δεν περιορίζεται σε έναν τυπικό διοικητικό ρόλο. Προσπαθεί να δώσει νέο παλμό σε έναν ιστορικό θεσμό, κρατώντας ανοιχτή τη συζήτηση γύρω από τη μνήμη, τη Γενοκτονία, την πίστη και το μέλλον του Ποντιακού Ελληνισμού στη νέα εποχή.
Με αφορμή την 19η Μαΐου, ποιες συγκεκριμένες εκδηλώσεις έχει προγραμματίσει το Ίδρυμα «Παναγία Σουμελά» Αμερικής για την επέτειο της Γενοκτονίας των Ποντίων και ποιο μήνυμα θέλετε να στείλετε φέτος στην Ομογένεια και τη διεθνή κοινότητα;
Έχουμε προγραμματίσει το ετήσιο μνημόσυνο στο ιερό προσκύνημα τής Παναγίας Σουμελά το Σάββατο 16 Μαΐου στις 6μμ και συμμετέχουμε στο Μνημόσυνο τής Παμποντιακής Ομοσπονδίας στον Άγιο Νικόλαο την Τρίτη 19 Μαΐου στις 6 μμ. Σε κάθε γενοκτονία, η τελευταία καταδικαστέα πράξη είναι η άρνηση της και η πιο απάνθρωπη και ξεδιάντροπη πράξη είναι η λήθη της. Λοιπόν, δεν ξεχνούμε και απαιτούμε δικαίωση.
Ο Πανοσιολογιότατος π. Ευγένιος Τσαραμανίδης, ιερατικός προϊστάμενος της κοινότητας του Αγίου Δημητρίου στο Union, NJ.
Σε μια εποχή όπου η ιστορική μνήμη συχνά περιορίζεται σε επετειακές αναφορές, πώς διασφαλίζετε ότι η 19η Μαΐου παραμένει ζωντανή και ουσιαστική, ιδιαίτερα για τις νεότερες γενιές των Ποντίων στην Αμερική;
Είναι ένα κρίσιμο ζήτημα για το οποίο ειλικρινά αναζητώ εναγωνίως απάντηση. Το γεφύρωμα με τους νέους και νέες μας προϋποθέτει και απαιτεί συνάμα να εξαλείψουμε κάθε ίχνος επιπολαιότητας και δοκησισοφίας από τη μεριά μας και από την άλλη να κεντρίσουμε το ενδιαφέρον των νέων και νεανίδων μας προσφέροντάς τους κάτι επίκαιρο, κάτι ελκυστικό, και κάτι που να το νιώσουν δικό τους.
Το Ίδρυμα λειτουργεί ως θρησκευτικό, πολιτιστικό και ιστορικό κέντρο. Στην πράξη, ποια από αυτές τις τρεις διαστάσεις θεωρείτε ότι έχει σήμερα τον πιο καθοριστικό ρόλο;
Η έμπνευση πηγάζει από τη θρησκευτική μας πίστη. Ωστόσο πρόκειται για ένα αρραγές θρησκευτικό, εθνικό και πολιτιστικό σύμπλεγμα όπου ο ένας πυλώνας συνδράμει στον άλλο, τον ανακουφίζει αλλά και τον στηρίζει.
Η «Ποντιακή Γη του Νέου Κόσμου» στο West Milford αποτελεί ένα ιδιαίτερο εγχείρημα. Σε ποιο στάδιο βρίσκεται σήμερα και ποιο είναι το μακροπρόθεσμο όραμα πίσω από αυτή την πρωτοβουλία;
Το Ιερό Ίδρυμά μας, η Αργώ του οράματος και της πίστης μας, σάλπαρε πριν από 40 χρόνια περίπου για να προσφέρει στην ομογένεια τής Βορείου Αμερικής, την «Ποντιακή Γη του Νέου Κόσμου», όπου στεγάζεται το ιερό προσκύνημα της Παντάνασσας Σουμελιώτισσας.
Η Ιερά Μονή της Παναγίας Σουμελά στον Πόντο, το στέγαστρο τής θαυματουργής εικόνας του Ευαγγελιστή Λουκά, υπήρξε από το 386 μ.Χ. ένα παγκόσμιο ιστορικό ορόσημο Ορθοδοξίας και Ελληνισμού. Μετά την μοιραία καταστροφή τού 1922, αυτή η θαυματουργή παρουσία συνεχίστηκε στην πατρίδα Ελλάδα, στις πλαγιές τού όρους Βερμίου. Εκεί δεσπόζει μεταξύ ουρανού και γης. Από εκεί προστατεύει και εμπνέει. Εκεί προσελκύει κάθε χρόνο εκατοντάδες χιλιάδες πιστούς.
Η Δρ Δήμητρα Πατρωνίδου, συντονίστρια Ελληνικής Εκπαίδευσης για την αμερικανική ήπειρο.
Δεν διεκδικούμε μήτε την δόξα και το κύρος τής ιστορικής αυτοκρατορικής και σταυροπηγιακής Μονής στον Πόντο που πρόσφερε φως, αλήθεια, αγάπη, θαλπωρή για 1600 χρόνια στην Ρωμιοσύνη τού Πόντου… ούτε την δόξα και το κύρος της νέας στέγης της Σουμελιώτισσας στο όρος Βέρμιο που θεμελιώθηκε και κτίστηκε με το υστέρημα, γιατί περίσσεμα δεν έμενε, των παππούδων μας, των προσφύγων προγόνων μας.
Εμείς αποτελούμε μια εναλλακτική λύση για όσους δεν μπορούν να προσκυνήσουν τα άγια χώματα τού Πόντου ή την θαυματουργή εικόνα στο Βέρμιο. Όραμα και τάμα συνάμα είναι να πλάσουμε στην ιδιόκτητη Ποντιακή Γη τού Νέου Κόσμου, στον οικοχώρο της Σουμελιώτισσας μας: ένα χώρο προσευχής και προσκυνήματος, ένα χώρο συνάντησης και ψυχαγωγίας, ένα χώρο μνήμης και περισυλλογής, ένα χώρο αυτογνωσίας και διαπαιδαγώγησης, ένα χώρο δημιουργίας και προσφοράς, μια στέγη για τον οργανωμένο Ποντιακό Ελληνισμό και τις εκδηλώσεις του, ένα πόλο έλξης παιδείας και δημιουργικότητας για τούς νέους και νέες μας, μια κιβωτό Ορθοδοξίας και Ελληνισμού.
Η δική μας Αργώ είναι μια ιερή κιβωτός ιστορίας, μια μοναδική παρακαταθήκη πολιτισμού, αξιών, και παραδόσεων. Κουβαλάει στα αμπάρια της 3000 χρόνια ελληνικού πολιτισμού. Κουβαλάει στο κατάστρωμα της 2000 χρόνια Ορθοδοξίας τής Ρωμιοσύνης τού Πόντου. Έχουμε τιμονιέρη την Μεγαλόχαρη, ρότα Ορθόδοξη, και πυξίδα προς το ανώτερο, το θείο. Η Αργώ μας θα συνεχίσει να σαλπάρει και θα φθάσουμε στον δικό μας Πόντο. Έτσι, έστω και νοερά, έστω και συμβολικά θα ξαναποκτήσουμε ότι χάσαμε. Λειτουργούμε ως ένα ιδιαίτερο εθνικό, θρησκευτικό και πνευματικό κέντρο, ως ένα «Παλλάδιο» της Ποντιακής Ρωμιοσύνης των ΗΠΑ και Καναδά, μια κειμηλιοθήκη διατήρησης τής σημαντικής πολιτιστικής και λαογραφικής μας κληρονομιάς αλλά και φορέα προβολής τής πανάρχαιας ιστορίας μας.
Θέλουμε ως Ιερό Ίδρυμα να παρέχουμε σε όλους τους νέους και νέες μας, χώρο, χρόνο και την απαραίτητη παιδεία ώστε να νοιώσουν αυτό τον χώρο σαν δικό τους, να τον αγαπήσουν και να τον σεβαστούν. Θέλουμε να εκφραστούν, να δημιουργήσουν, να διατηρήσουν, να προβάλλουν. Θέλουμε εδώ να πλάσουν την δική τους γειτονιά, τη «Γειτονιά τού Νέου Πόντου». Θέλουμε να πορεύονται με γνώμονα τις υπέρτατες αξίες τού Ελληνισμού και τούς ιερούς κανόνες τής Ορθοδοξίας μας, να πορεύονται με πίστη και όραμα, με αισιοδοξία και υπομονή.
Πόσο ενεργή είναι πραγματικά η συμμετοχή της ποντιακής ομογένειας στις δράσεις του Ιδρύματος; Υπάρχει ανταπόκριση ή διαπιστώνετε ένα χάσμα, ιδιαίτερα με τη νέα γενιά;
Η σύμπραξη τής ποντιακής ομογένειας, αλλά και τής ευρύτερης ομογένειας, είναι συγκινητική, ενθαρρυντική και ζωογόνος. Άλλοι από το υστέρημα τους, άλλοι από το περίσσεμα τους προσφέρουν γενναιόδωρα τον οβολό τους και βέβαια είναι πολλοί και αυτοί που προσφέρουν υπηρεσίες προς το Ιερό Ίδρυμα από διάφορες θέσεις καλύπτοντας ή συμπληρώνοντας ζωτικά κενά.
Ταπεινά φρονώ δε ότι οι νεότερες γενιές δεν έχουν μυηθεί ακόμη πλήρως στο υπέρτατο μήνυμα τού Ιερού Ιδρύματος, δεν έχουν αφουγκραστεί ακόμη τη σπουδαιότητα αλλά και την αναγκαιότητα του, τής ύπαρξης και τής λειτουργίας του. Ίσως γιατί δεν έχουμε δική μας νεολαία. Ίσως δε και διότι δεν καταφέραμε να κατανοήσουμε σε βάθος τις ανάγκες και τις προτεραιότητες των νέων και νεανίδων μας. Ωστόσο διακρίνω κάποια εμφανή -αξιόπιστα και ελπιδοφόρα- βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση.
Παιδιά ντυμένα με παραδοσιακές φορεσιές Ποντίων από τους όμορους ποντιακούς φορείς του «Πόντος», CT, «Κομνηνοί», ΝΥ, και «Ακρίται», PA.
Η διεθνής αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων παραμένει ένα ανοιχτό ζήτημα. Πού θεωρείτε ότι βρίσκεται σήμερα το μεγαλύτερο εμπόδιο: στην έλλειψη ενημέρωσης ή στις γεωπολιτικές ισορροπίες;
Το βασικότερο εμπόδιο είναι η στάση της Τουρκίας που δεν θέλει επ’ ουδενί λόγο να συμβιβαστεί με την ιστορική αλήθεια, να αναλάβει τις ευθύνες της, και να εισέλθει επιτέλους σε μια κοινωνία ήθους, αλήθειας και μετάνοιας.
Ένα δεύτερο εμπόδιο είναι η διεθνής κοινότητα που προσπαθεί να κρατήσει ισορροπίες μεταξύ γενοκτόνων και θυμάτων για γεωπολιτικούς λόγους, για εξυπηρέτηση σκοπιμοτήτων, και όχι μόνο. Τα συμφέροντα πάντα λειτουργούν καταλυτικά και συνήθως κόντρα στο δίκαιο, την ηθική και την αλήθεια.
Ένα ακόμη «εμπόδιο» είμαστε εμείς οι ίδιοι. Για παράδειγμα, το Κογκρέσο των ΗΠΑ, δηλαδή τα 2 ανώτατα νομοθετικά σώματα των ΗΠΑ έχουν αναγνωρίσει το 2019 (με τα ψηφίσματα H. RES 296 και S. RES. 150, αντίστοιχα) τη γενοκτονία κατά των Ελλήνων, μεταξύ των άλλων χριστιανικών λαών τής τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αυτή η επιτυχία, για την οποία είχαμε κάποια συμβολή, περνάει παντελώς ανεκμετάλλευτη, έως και άγνωστη.
Τέλος, θα ήθελα η ελληνική πολιτεία, μιας και αναγνώρισε την γενοκτονία κατά των Ρωμιών α) τού Πόντου το 1994, β) τής Μικράς Ασίας το 1998, και γ) τής (ανατολικής) Θράκης το 2022, να εντάξει στην ατζέντα των διμερών ζητημάτων με την Τουρκία και την αναγνώριση τής γενοκτονίας όπως και την προστασία των -κρυπτοχριστιανών και μη- Ρωμιών τής Τουρκίας. Αυτό δεν συμβαίνει τουλάχιστον στο προσκήνιο. Προφανώς υπάρχουν άλλες προτεραιότητες και ανάγκες που χρήζουν αμεσότερης επίλυσης (όπως, π.χ., ή άρση τού casus belli/αιτίας πολέμου από την Τουρκία) ή έστω διευθέτησης (όπως, π.χ., ο προσδιορισμός των χωρικών υδάτων).
Πώς απαντάτε στην κριτική ότι η δημόσια προσέγγιση της Γενοκτονίας συχνά κινείται περισσότερο στο πεδίο της συναισθηματικής μνήμης παρά της τεκμηριωμένης ιστορικής έρευνας;
Το συναίσθημα είναι απαραίτητο κίνητρο αλλά δεν πρέπει και δεν μπορούμε να μένουμε εγκλωβισμένοι σε αυτό. Άρα ναι στο συναίσθημα ως κίνητρο, ως ανέσπερη φλόγα αλλά όχι ως σύμβουλος ή οδηγός. Στα «θέλω» τού συναισθήματος, θα πρέπει να τα εντάξουμε στα «πρέπει» τής λογικής και τα «μπορώ» των δυνατοτήτων μας. Η ιστορική έρευνα έχει τεκμηριώσει το έγκλημα, εμπεριστατωμένα και χωρίς καμία αμφισβήτηση. Αυτά τα πορίσματα θα πρέπει να πλαισιωθούν και από άλλα σχετικά πορίσματα, όπως νομικά, πολιτικά, διπλωματικά, ανθρωπιστικά, κ.ο.κ. για να παρουσιάσουμε κάτι ολοκληρωμένο, αδιαμφησβήτητο και βέβαια πειστικό στη διεθνή κοινότητα για προβολή τού ζητήματος, για καταδίκη των γενοκτόνων, και για δικαίωση των θυμάτων.
Αν έπρεπε να συνοψίσετε σε μία φράση τη σημερινή αποστολή του Ιδρύματος, ποια θα ήταν και ποια είναι η επόμενη μεγάλη πρόκληση που έχετε μπροστά σας;
Η αποστολή τού Ιερού Ιδρύματος είναι η συνέχεια με συνέπεια. Θέλουμε το πατριωτικό, θρησκευτικό, και πολιτιστικό έργο μας, σε συνδυασμό με τις εκπαιδευτικές και ερευνητικές ενασχολήσεις μας, να έχει, όχι απλά βιώσιμη αλλά, αειφόρα προοπτική με σεβασμό στην ιστορία μας, τα θύματα και τούς ήρωες μας, με αγάπη προς τον άνθρωπο και υπηρετώντας τις αξίες του. Πορεία έμπνευσης και στήριξης για την Ορθοδοξία μας, για την Ελλάδα, την Κύπρο και τον Πόντο μας, για τον Ελληνισμό και Φιλελληνισμό, για την Ομογένεια και τα παιδιά μας.
Πηγή: www.ekirikas.com