ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ. Η φράση «αἰέν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων» από την Ιλιάδα του Ομήρου (ραψωδία Ζ, στίχος 208), δηλαδή «να είσαι πάντοτε άριστος και να ξεχωρίζεις από τους άλλους», αποτελεί τον στόχο της πορείας του Στάθη Λιβαθινού, του πρώτου σκηνοθέτη που εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών τον Δεκέμβριο του 2024. Έναν στόχο που δεν περιορίζεται στην προσωπική τελειότητα, αλλά αποκτά χαρακτήρα βαθύτερης ηθικής και καλλιτεχνικής απαίτησης.
Ο προσανατολισμός του στη διαρκή αριστεία ήταν και ο λόγος για τον οποίο χειροκροτήθηκε θερμά το βράδυ της Τετάρτης 18 Μαρτίου, στην κατάμεστη αίθουσα εκδηλώσεων του Rubin Museum στη Νέα Υόρκη, ύστερα από πρόσκληση του Hellenic-American Cultural Foundation. Στην εκδήλωση με τίτλο «Homer: Memories of a Modern Epic Bard: Themes and Heroes in The Iliad», ο Στάθης Λιβαθινός μίλησε για την Ιλιάδα, με αφορμή την τετράωρη παράσταση που σκηνοθέτησε το 2013, την πρώτη παγκοσμίως ολοκληρωμένη σκηνική παρουσίαση και των 24 Ραψωδιών του ομηρικού έπους, βασισμένη στη μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη. Μια παράσταση που αποτέλεσε σημείο αναφοράς στην Ελλάδα και την Ευρώπη, αποδεικνύοντας ότι τα ανθρώπινα πάθη παραμένουν αναλλοίωτα στον χρόνο, σαν ένας κύκλος που η Ιλιάδα δεν επινοεί, αλλά καταγράφει.
Η βραδιά άνοιξε με τον Νίκο Κουρίδη, πρόεδρο του HACF, ο οποίος καλωσόρισε τον Στάθη Λιβαθινό με μια θερμή και επαινετική εισαγωγή για τη ζωή και την πορεία του, μπροστά σε ένα ενθουσιώδες κοινό Ελλήνων ομογενών, φιλελλήνων και φίλων του θεάτρου. Στη συνέχεια, ο Λιβαθινός έκανε με εξαιρετική μαεστρία και σαφήνεια μια μεθοδική και ουσιαστική περιδιάβαση στις 24 ραψωδίες της Ιλιάδας, φωτίζοντας τη δραματουργική αρχιτεκτονική και τον εσωτερικό ρυθμό του έργου.
Στιγμιότυπο από το κοινό στην αίθουσα του Μουσείου Ρούμπιν. ( Φωτογραφία: Γιάννα Κατσαγεώργη)
Αφετηρία της ανάλυσής του υπήρξε η περίφημη επίκληση: «Μῆνιν ἄειδε, θεά, Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος». Η «μήνις», η οργή, αναδείχθηκε σαν ο πυρήνας του έπους. Όχι ένα απλό συναίσθημα, αλλά η καταστροφική δύναμη που διαπερνά άτομα και κοινωνίες. Μια δύναμη που οδηγεί σε ρήξεις, συγκρούσεις και αδιέξοδα, θυμίζοντας έντονα τη σύγχρονη πραγματικότητα.
Οι ήρωες παρουσιάστηκαν βαθιά ανθρώπινες και αντιφατικές μορφές. Ο Αχιλλέας, αν και «άριστος», είναι δέσμιος του εγωισμού και της μνησικακίας του. Ο Έκτορας ενσαρκώνει το καθήκον και την ευθύνη, γνωρίζοντας το τραγικό του τέλος. Ο Πρίαμος, μέσα από την ταπεινή του ικεσία, φέρνει στο φως την ανθρωπιά ακόμη και μέσα στον πόλεμο. «Και οι δύο πλευρές έχουν δίκιο και οι δύο χάνουν», υπογράμμισε ο σκηνοθέτης, επισημαίνοντας ότι η Ιλιάδα δεν παίρνει θέση, αλλά αποκαλύπτει την τραγικότητα της σύγκρουσης.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο μοτίβο της πανοπλίας, μέσα από τη δραματική αλληλουχία Πάτροκλος – Έκτορας – Αχιλλέας. Η πανοπλία λειτουργεί ως φορέας μνήμης και ταυτότητας. Όταν ο Αχιλλέας αντικρίζει τον Έκτορα να τη φορά, έρχεται αντιμέτωπος με το ίδιο του το τραύμα. Έτσι, η σύγκρουση μετατρέπεται σε στοχασμό για τη φιλία, την απώλεια και την εκδίκηση.
Ο Δημήτρης Νανόπουλος, η Γιολάντα Μαρκοπούλου και η Σωζήτα Γκουντούνα. (Φωτογραφία: Γιάννα Κατσαγεώργη)
Ο Λιβαθινός στάθηκε επίσης στην απουσία συγχώρεσης στον ομηρικό κόσμο. Οι ήρωες παραμένουν παγιδευμένοι σε έναν κύκλο βίας, όπου η τιμή υπερισχύει της συμφιλίωσης. Μέσα από αυτή τη ματιά, η Ιλιάδα αποκτά εντυπωσιακή επικαιρότητα, φωτίζοντας μηχανισμούς που εξακολουθούν να καθορίζουν τις ανθρώπινες συγκρούσεις.
Η κορύφωση της ανάλυσης ήρθε με τη συνάντηση Αχιλλέα και Πριάμου. Εκεί, η βία αναστέλλεται και αναδύεται μια σπάνια στιγμή κατανόησης. Δεν πρόκειται για λύτρωση, αλλά για αναγνώριση της κοινής μοίρας. Ίσως η πρώτη στιγμή στην παγκόσμια λογοτεχνία όπου ο εχθρός αντιμετωπίζεται με συμπόνια.
Στο τέλος της εκδήλωσης προβλήθηκε ένα δεκαπεντάλεπτο απόσπασμα από την παράσταση του 2013, δίνοντας στο κοινό μια βιωματική γεύση της σκηνικής του προσέγγισης.
Στάθης Λαβιθινός κατά την διάρκεια της ομιλίας του στο Μουσείο Ρούμπιν. (Φωτογραφία: Γιάννα Κατσαγεώργη)
Η εκδήλωση απέκτησε ιδιαίτερη βαρύτητα και ξεχωριστή λάμψη χάρη στην παρουσία σημαντικών προσωπικοτήτων από τον χώρο της επιστήμης, της διπλωματίας και της τέχνης. Ανάμεσά τους βρέθηκαν ο Δημήτρης Νανόπουλος, διακεκριμένος ακαδημαϊκός και θεωρητικός φυσικός, ο Αχιλλέας Ρακίνας, διπλωμάτης της Μόνιμης Ελληνικής Αντιπροσωπείας στα Ηνωμένα Έθνη, ο Γιώργος Μπαλαφούτης από τη Microsoft, η Σωζήτα Γκουντούνα, επιμελήτρια Τέχνης, η Γιολάντα Μαρκοπούλου-σκηνοθέτης, η εικαστικός Μάρω Μιχαλακάκου, η Όλγα Μπορζώνη (Capital Link), καθώς και πολλοί ακόμη Έλληνες και ξένοι εκλεκτοί προσκεκλημένοι, που συνέβαλαν με την παρουσία τους στο κύρος και την ακτινοβολία της βραδιάς.
Κλείνοντας, ο σκηνοθέτης Στάθης Λιβαθινός υπενθύμισε ότι η τέχνη δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις, αλλά ανοίγει δρόμους σκέψης. Στο Μανχάταν, η φωνή του Ομήρου ακούστηκε ξανά, όχι σαν μακρινή ανάμνηση, αλλά σαν ζωντανός παλμός που διαπερνά τον χρόνο, αποδεικνύοντας ότι, σχεδόν 2.785 χιλιάδες χρόνια μετά, τα ανθρώπινα πάθη παραμένουν αναλλοίωτα.
Στάθης Λαβιθινός κατά την διάρκεια της ομιλίας του στο Μουσείο Ρούμπιν. (Φωτογραφία: Γιάννα Κατσαγεώργη)
Στάθης Λαβιθινός κατά την διάρκεια της ομιλίας του στο Μουσείο Ρούμπιν. (Φωτογραφία: Γιάννα Κατσαγεώργη)
Πηγή: www.ekirikas.com