Ουσιαστικά πρόκειται για ένα παράλληλο σύστημα αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων που λειτουργεί κάθε μέρα δίπλα στην κανονική οικονομία. Με δικούς του κανόνες, με μετρητά, χωρίς αποδείξεις. Και όσο αυτό το σύστημα παραμένει τόσο το κράτος ψάχνει αλλού τα χρήματα, συνήθως στους ίδιους: τους μισθωτούς, τους συνταξιούχους και τις συνεπείς επιχειρήσεις.
Η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται ανάμεσα στην Ιταλία και την Πολωνία, δηλαδή στις υψηλότερες θέσεις της Ευρώπης, και παραμένει σαφώς πιο επιβαρυμένη από οικονομίες όπως η Γερμανία και η Ιρλανδία, όπου η παραοικονομία κινείται περίπου στο μισό επίπεδο.
Το πιο βαρύ στοιχείο έρχεται από τις φορολογικές δηλώσεις. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες εμφανίζουν μέσο ετήσιο εισόδημα 3.665 ευρώ, δηλαδή περίπου 305 ευρώ τον μήνα. Είναι ένα νούμερο που δεν βγαίνει. Δεν εξηγεί ούτε την κατανάλωση, ούτε το επίπεδο ζωής, ούτε τη ροή χρήματος που φαίνεται στην αγορά. Κι όμως, η αγορά λειτουργεί, τα ενοίκια πληρώνονται, τα αυτοκίνητα αγοράζονται, οι δαπάνες τρέχουν.
Από τη μία δηλώνονται ψίχουλα και από την άλλη υπάρχει κανονική οικονομική ζωή. Αυτή η απόσταση είναι η γκρίζα ζώνη της οικονομίας. Κι εκεί ακριβώς στοχεύει πλέον το νέο σύστημα ελέγχων.
Nέο σύστημα ελέγχων
Οι διασταυρώσεις δεν περιορίζονται πια στα δηλωθέντα εισοδήματα. Μπαίνουν στο παιχνίδι οι τραπεζικές κινήσεις, οι πληρωμές με κάρτες, οι αγορές, τα περιουσιακά στοιχεία, οι μεταφορές χρημάτων και οι καταναλωτικές συνήθειες. Αν τα νούμερα δεν βγαίνουν, ανοίγει έλεγχος. Το μοντέλο αλλάζει. Από το παλιό σύστημα των αποσπασματικών και συχνά τυχαίων ελέγχων περνάμε σε μια στοχευμένη ανάλυση κινδύνου, όπου το ζητούμενο δεν είναι μόνο τι δηλώνει κάποιος, αλλά κυρίως αν το δηλωθέν εισόδημα συμβαδίζει με τον τρόπο ζωής του.
Το 2026 προγραμματίζονται 194.000 έλεγχοι σε όλο το φάσμα της οικονομικής δραστηριότητας. Από αυτούς, 53.900 είναι φορολογικοί, 100.800 τελωνειακοί και 39.300 στοχευμένοι έλεγχοι υψηλού ρίσκου. Ο αριθμός από μόνος του δείχνει την κατεύθυνση. Το σύστημα σφίγγει και το κάνει οργανωμένα. Δεν πρόκειται για μια γενική εξαγγελία. Πρόκειται για έναν πλήρη σχεδιασμό που πατάει σε ποσοτικούς στόχους και ψηφιακά δεδομένα.
Μαζί με τους ελέγχους τίθενται και συγκεκριμένοι στόχοι συμμόρφωσης. Το ποσοστό υποβολής δηλώσεων ΦΠΑ πρέπει να φτάσει στο 98%. Η έγκαιρη πληρωμή βασικών φόρων πρέπει να ξεπεράσει το 85%. Η συμμόρφωση στους νέους οφειλέτες πρέπει να κινηθεί πάνω από το 60%. Και η είσπραξη νέων ληξιπρόθεσμων οφειλών να αγγίξει το 45%. Αυτά τα ποσοστά δείχνουν ότι η προσπάθεια δεν αφορά μόνο την καταστολή, αλλά και τη μόνιμη παρακολούθηση της φορολογικής συμπεριφοράς.
Τα μετρητά
Στην καρδιά του προβλήματος, πάντως, παραμένουν τα μετρητά. Το «χέρι με χέρι» εξακολουθεί να είναι ο βασικός μηχανισμός απόκρυψης εισοδημάτων. Δεν αφήνει ίχνος, δεν περνά από τραπεζικό φίλτρο, δεν αποτυπώνεται άμεσα στο σύστημα. Σήμερα τα μετρητά αντιστοιχούν περίπου στο 42% της αξίας και στο 54% του αριθμού των συναλλαγών στην Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη μεγάλη διείσδυση των ηλεκτρονικών πληρωμών μετά την πανδημία και την υποχρεωτική επέκταση των POS, το κενό παραμένει μεγάλο.
Την ίδια ώρα, το λεγόμενο «κενό ΦΠΑ», που παλαιότερα ξεπερνούσε το 30% των δυνητικών εσόδων, έχει περιοριστεί στο 13,7%. Η μείωση αυτή συνδέεται άμεσα με τη διασύνδεση των POS με τις ταμειακές μηχανές, με την εφαρμογή της ηλεκτρονικής τιμολόγησης και με την πλατφόρμα myDATA. Με απλά λόγια, όσο περισσότερες συναλλαγές αποτυπώνονται ψηφιακά τόσο μικραίνει το πεδίο για απόκρυψη.
Το φαινόμενο συνδέεται και με τη δομή της ελληνικής οικονομίας. Η υψηλή αυτοαπασχόληση αποτελεί βασικό παράγοντα. Στην Ελλάδα φτάνει στο 34,6%, όταν στην Ιταλία είναι 24,3% και στην Ισπανία μόλις 17%. Το ΚΕΠΕ υπολογίζει ότι η αυτοαπασχόληση συμβάλλει κατά 37,6% στη διαμόρφωση του συνολικού μεγέθους της παραοικονομίας στην Ελλάδα, έναντι 31% στην Ιταλία, 31,1% στην Πορτογαλία και 23,8% στην Ισπανία. Με άλλα λόγια, όσο μεγαλύτερη είναι η παρουσία επαγγελμάτων και δραστηριοτήτων που λειτουργούν εκτός μισθωτής σχέσης τόσο μεγαλύτερος είναι και ο κίνδυνος μη δήλωσης εισοδημάτων.
Κίνητρα για φοροδιαφυγή
Ο δεύτερος μεγάλος παράγοντας είναι οι έμμεσοι φόροι. Οι υψηλοί συντελεστές ΦΠΑ, σε συνδυασμό με την επιμονή των μετρητών στις καθημερινές συναλλαγές, ενισχύουν τα κίνητρα για φοροδιαφυγή, κυρίως σε κλάδους όπου το «χέρι με χέρι» παραμένει συνήθεια. Η εστίαση, οι κατασκευές, τα τεχνικά επαγγέλματα, οι ιατρικές και οι νομικές υπηρεσίες παραμένουν πεδία όπου η αδήλωτη συναλλαγή εξακολουθεί να έχει ισχυρή παρουσία.
Το κυνήγι δεν περιορίζεται, λοιπόν, μόνο στους ελεύθερους επαγγελματίες. Επεκτείνεται σε όλο το φάσμα της οικονομικής δραστηριότητας. Καύσιμα, αλκοόλ, ηλεκτρονικό εμπόριο, βραχυχρόνιες μισθώσεις, διακίνηση προϊόντων, πλατφόρμες, ηλεκτρονικά πορτοφόλια και τραπεζικοί λογαριασμοί εντός και εκτός Ελλάδας μπαίνουν στο μικροσκόπιο.
Η στόχευση είναι να χαρτογραφηθεί πλήρως η ροή του χρήματος, ακόμη και όταν αυτή διασπείρεται σε διαφορετικά κανάλια.
Το επόμενο κύμα παρεμβάσεων περιλαμβάνει καθολική εφαρμογή της ηλεκτρονικής τιμολόγησης, αυτόματη απόδοση ΦΠΑ στις συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων, σύνδεση της φορολογικής συνέπειας με την τραπεζική αξιολόγηση και ενιαία ψηφιακά μητρώα περιουσίας. Στόχος είναι να μειωθεί ακόμη περισσότερο το περιθώριο καθυστέρησης, απόκρυψης ή «δημιουργικής» λογιστικής διαχείρισης.
Φοροδιαφυγή-μαμούθ στις «ΙΚΕ του 1 ευρώ»
Εν τω μεταξύ, τέλος στη δράση κυκλωμάτων φοροδιαφυγής φαίνεται πως βάζει το άλμα στα myDATA, στα POS και τη διαρκή ψηφιακή διαβίβαση στοιχείων στην ΑΑΔΕ.
Καθώς πλέον όλα τα παραστατικά διακινούνται και ελέγχονται ηλεκτρονικά, οι έλεγχοι εστιάζουν πολύ πιο αποτελεσματικά εκεί όπου κάποτε η φοροδιαφυγή κρυβόταν πίσω από το χαρτομάνι άλλων εποχών.
Ετσι αποκαλύπτονται μονοπρόσωπες ΙΚΕ και κυκλώματα εικονικών τιμολογίων που επί χρόνια περνούσαν κάτω από τα ραντάρ των παραδοσιακών ελέγχων.
Μόνο μέσα στο 2025 σε μόλις 13 ενδεικτικές τέτοιες περιπτώσεις, τις οποίες έφεραν στο φως οι έλεγχοι της ΑΑΔΕ, «ΙΚΕ του 1 ευρώ» (δηλαδή εταιρείες που ιδρύονται και από ένα μόλις πρόσωπο και με κεφάλαιο ακόμα και 1 ευρώ μόνο) φαίνεται να καταχράστηκαν πάνω από 50 εκατ. ευρώ μέσω ΦΠΑ – ή από περίπου 4 εκατ. ευρώ κατά μέσο όρο η καθεμία.
Πώς το έκαναν αυτό; Δήλωναν τζίρους που και μεγάλες εταιρείες θα ζήλευαν προκειμένου να «φορτώνονται» και να «εξαφανίζουν» τον ΦΠΑ και φόρους εισοδήματος άλλων εταιρειών του ίδιου κυκλώματος, με τις οποίες (εικονικά) συναλλάσσονταν.
Μικρές στο μάτι, τεράστιες στη φοροδιαφυγή
Η λίστα αυτή είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου, καθώς σε πολλές περιπτώσεις απαιτούνταν και χρόνια για να εντοπιστούν τα ίχνη τους. Ειδικά στον χώρο της τεχνολογίας, μικρές και φαινομενικά ασήμαντες εταιρείες αποδεικνύονται ικανές να πουλάνε τεχνογνωσία στη φοροδιαφυγή.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μονοπρόσωπης ΙΚΕ στον Πειραιά, με αντικείμενο το εμπόριο ηλεκτρονικών υπολογιστών και περιφερειακού εξοπλισμού. Το 2025 εντοπίστηκε ότι η εταιρεία σε μία μόνο χρονιά (το 2019) εξέδωσε 174 και έλαβε 749 εικονικά φορολογικά στοιχεία συνολικής καθαρής αξίας 44.321.300 ευρώ, με ΦΠΑ 10.362.100 ευρώ. Με λιγότερες από 1.000 εικονικές συναλλαγές κατάφερε να «σβήσει» πάνω από 10 εκατ. ευρώ σε ΦΠΑ και άλλα τόσα σε φόρους εισοδήματος, που μετατράπηκαν σε χρηματικό όφελος που το μοιράστηκε το κύκλωμα.
Οι σπεσιαλίστες των κινητών
Στους σπεσιαλίστες του είδους συγκαταλέγονται και οι εταιρείες εμπορίας κινητής τηλεφωνίας. Στα βόρεια προάστια της Αθήνας εντοπίστηκε μονοπρόσωπη ΕΠΕ στο λιανικό εμπόριο συσκευών κινητής τηλεφωνίας η οποία τη διετία 2019-2020 εξέδωσε 212 και έλαβε 137 εικονικά φορολογικά στοιχεία καθαρής αξίας 41.675.600 ευρώ και ΦΠΑ 6.567.500 ευρώ.
Στον ίδιο άξονα, μονοπρόσωπη ΙΚΕ στον Βόρειο Τομέα Αθηνών, με αντικείμενο το λιανικό εμπόριο κινητών και εξαρτημάτων, συνδέθηκε με εικονικά στοιχεία καθαρής αξίας 13.623.900 ευρώ και ΦΠΑ 2.579.500 ευρώ.
Κατασκευαστικές… τιμολογίων
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η εικόνα στις κατασκευές, έναν κλάδο που επανέρχεται συνεχώς στις λίστες των ελέγχων. Μονοπρόσωπη ΙΚΕ στον Κεντρικό Τομέα Αθηνών, με αντικείμενο την κατασκευή προκατασκευασμένων κτιρίων, εξέδωσε 1.854 και έλαβε 263 εικονικά στοιχεία συνολικής καθαρής αξίας 26.942.300 ευρώ και ΦΠΑ 6.424.300 ευρώ.
Δύο ακόμη μονοπρόσωπες ΙΚΕ στον Βόρειο Τομέα Αθηνών, με αντικείμενο κατασκευαστικές εργασίες κτιρίων, εντοπίστηκαν να έχουν εκδώσει εικονικά παραστατικά αξίας 16.536.400 ευρώ και 13.719.400 ευρώ αντίστοιχα, με αναλογούντα ΦΠΑ 3.968.700 ευρώ και 3.292.300 ευρώ αντίστοιχα.
Ακόμη, μονοπρόσωπη ΙΚΕ, επίσης στον Βόρειο Τομέα Αθηνών, με αντικείμενο τις ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, κατά τα έτη 2022 και 2023 εξέδωσε 49 εικονικά φορολογικά στοιχεία καθαρής αξίας 10.464.800 ευρώ, πλέον ΦΠΑ 2.511.500 ευρώ.
Από τα σκουπίδια έως τον χρυσό
Ισως ακόμη πιο εντυπωσιακό από τον κλάδο να είναι το ίδιο το όχημα της φοροδιαφυγής: η μονοπρόσωπη ΙΚΕ. Στην Ηλεία εταιρεία με αντικείμενο τη διάθεση μη επικίνδυνων ανακυκλώσιμων απορριμμάτων εντοπίστηκε να δηλώνει εικονικούς τζίρους δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ. Την περίοδο 2020-2022 εξέδωσε συνολικά 968 εικονικά στοιχεία καθαρής αξίας 17.587.280 ευρώ και ΦΠΑ 4.941.200 ευρώ.
Στην ίδια λογική κινήθηκε και μονοπρόσωπη ΙΚΕ στην Ξάνθη, με αντικείμενο τον καθαρισμό κτιρίων. Με 840 εκδοθέντα και επτά ληφθέντα εικονικά στοιχεία, την περίοδο 2021-2022 εμφάνιζε καθαρή αξία συναλλαγών 15.254.700 ευρώ και ΦΠΑ 3.661.100 ευρώ.
Χρυσές δουλειές έκανε και μονοπρόσωπη ΙΚΕ στον Κεντρικό Τομέα Αθηνών, με αντικείμενο το χονδρικό εμπόριο χρυσού, με 192 εκδοθέντα και 119 ληφθέντα εικονικά στοιχεία καθαρής αξίας 12.721.400 ευρώ και ΦΠΑ 3.053.100 ευρώ.
Αλλες πάλι είχαν πιο… ταιριαστό αντικείμενο. Δύο μονοπρόσωπες ΙΚΕ στην Πέλλα, με αντικείμενο «διοικητικές υπηρεσίες για την αποτελεσματικότερη λειτουργία επιχειρήσεων», πιάστηκαν να διακινούν εικονικά στοιχεία καθαρής αξίας 16.210.500 ευρώ και 14.679.900 ευρώ αντίστοιχα, με επιπλέον ΦΠΑ 2.497.370 και 2.115.420 ευρώ αντίστοιχα.
Ενώ μονοπρόσωπη ΙΚΕ στον Νότιο Τομέα Αθηνών, στις υπηρεσίες διαχείρισης ηλεκτρονικών συστημάτων, ανέβαζε στο myDATA εικονικά τιμολόγια καθαρής αξίας 8.008.200 ευρώ, με ΦΠΑ 2.280.600 ευρώ.
Το «βασίλειο των ΙΚΕ»
Πολύπειρα στελέχη του ελεγκτικού μηχανισμού περιγράφουν το φαινόμενο ως «βασίλειο των ΙΚΕ». Οπως αναφέρουν στο «business stories», το κόλπο με τα εικονικά τιμολόγια γίνεται κυρίως μέσω εταιρειών που ανοίγουν με κεφάλαιο 1 ευρώ και εξαφανίζονται μόλις ολοκληρώσουν τον ρόλο τους. Κατά την ίδια εκτίμηση, αν κάθε χρόνο γεννιούνται χίλιες τέτοιες ΙΚΕ, οι 800 εξαφανίζονται αφήνοντας πίσω λογιστικά ίχνη 3-4 δισ. ευρώ τον χρόνο.
Σύμφωνα με στελέχη των διωκτικών αρχών, οι σχεδόν απανωτές αποκαλύψεις των τελευταίων μηνών δείχνουν δύο πράγματα.
Πρώτον, ότι οι ελεγκτικοί μηχανισμοί πλέον «δεν παίζουν», αξιοποιώντας myDATA, POS και AI.
Και δεύτερον, ότι οι υποθέσεις που έρχονται στο φως ίσως αποτελούν μόνο την κορυφή του παγόβουνου, καθώς, με μετριοπαθείς εκτιμήσεις, η λεία για τις εγκληματικές οργανώσεις μπορεί να ξεπερνά το 1-1,5 δισ. ευρώ τον χρόνο.
Πηγή: www.protothema.gr