«Μαύρη βίβλος» στα χωράφια με τρακτέρ – 188 νεκροί αγρότες σε μια πενταετία – iFarsala

Έναν βαρύτατο και διαρκή φόρο αίματος συνεχίζει να πληρώνει ο αγροτικός κόσμος της χώρας, με τα δυστυχήματα στα χωράφια να λαμβάνουν διαστάσεις μάστιγας. Πίσω από την τραγική στατιστική δε βρίσκονται μόνο οι απρόβλεπτες συνθήκες της υπαίθρου, αλλά ένα χρόνιο διαρθρωτικό κενό γύρω από την ασφάλεια του γερασμένου στόλου μηχανημάτων, όπου η Πολιτεία αρκείται σε διαδοχικές διοικητικές παρατάσεις αντί για ουσιαστικές λύσεις προστασίας. Την ίδια στιγμή, οι πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αόρατες στα επίσημα κρατικά στοιχεία, καθώς η έλλειψη ελέγχων και η υποκαταγραφή «συντηρούν» ένα πέπλο σιωπής γύρω από την ασφάλεια των ανθρώπων του μόχθου.

Μιλώντας στην «Ε», ο δρ. Ανδρέας Στοϊμενίδης, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία, γραμματέας Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία της ΓΣΕΕ και πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ, αναδεικνύει τις σοβαρές παθογένειες γύρω από τον τρόπο που καταγράφονται τα εργατικά ατυχήματα στην Ελλάδα. Εστιάζοντας στην εκτεταμένη υποκαταγραφή, χαρακτηρίζει τον αγροτικό τομέα ως ένα πραγματικό «μαύρο κουτί» για την ασφάλεια των εργαζομένων.

Όπως επισημαίνει ο κ. Στοϊμενίδης, υπάρχει τεράστια απόκλιση στα στατιστικά δεδομένα ανάμεσα στη διαρκή ανεξάρτητη έρευνα που διενεργεί η Ομοσπονδία Συλλόγων Τεχνικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΟΣΕΤΕΕ) και τα επίσημα στοιχεία της Πολιτείας. Ενδεικτικά, το 2022 η ΟΣΕΤΕΕ κατέγραψε 104 ανθρώπινες απώλειες στους χώρους εργασίας στην Ελλάδα, τη στιγμή που η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανέφερε μόλις 35 νεκρούς από εργατικά δυστυχήματα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο πρωτογενής τομέας θεωρείται σταθερά από τους πλέον επικίνδυνους επαγγελματικούς κλάδους, με συνεισφορά 12,5% στο σύνολο των εργατικών δυστυχημάτων, σύμφωνα με την έκθεση της EUROSTAT το 2023. Αντιθέτως, τα δημοσιευμένα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ για τη χώρα μας, την ίδια χρονιά, περιορίζουν τον σχετικό κίνδυνο κοντά στο 2%, ένα ποσοστό που αντιστοιχεί σε λιγότερο από το ένα έκτο της τιμής της EUROSTAT, παρά το γεγονός ότι εκείνη τη χρονιά η ΟΣΕΤΕΕ κατέγραψε 32 θανάτους αποκλειστικά στη συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Η «ΜΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ» ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ

Τα στοιχεία που παραθέτει η ΟΣΕΤΕΕ από την καταγραφή των συμβάντων στον αγροτικό τομέα για το διάστημα 2022 έως και 2026 προκαλούν ανατριχίλα. Οι απώλειες ανθρώπινων ζωών ανέρχονται συνολικά σε 188. Συγκεκριμένα, το 2022 καταγράφηκαν 32 θάνατοι αγροτών, αριθμός που αυξήθηκε δραματικά στους 44 το 2023.

Το 2024 σημειώθηκαν 38 θανατηφόρα περιστατικά, το 2025 καταγράφηκε πρωτοφανής έξαρση με 48 απώλειες, ενώ για το 2026 έχουν ήδη καταγραφεί 26 συμβάντα πριν καν ολοκληρωθεί το έτος. Η ανάλυση αυτών των 26 φετινών περιστατικών του 2026 είναι απολύτως ενδεικτική για το πού εντοπίζεται η μεγαλύτερη απειλή: η συντριπτική πλειονότητα οφείλεται σε ανατροπές γεωργικών ελκυστήρων.

Συνολικά 18 αγρότες έχασαν τη ζωή τους καταπλακωμένοι από το τρακτέρ τους, με τα επικλινή εδάφη και τη ρυμούλκηση φορτίου να αποτελούν βασικές αιτίες πίσω από αυτές τις μοιραίες ανατροπές. Η τοπική διάσταση της τραγωδίας αποτυπώθηκε πρόσφατα με τον πιο σκληρό τρόπο και στη Λάρισα, με δύο απανωτά δυστυχήματα στον Δήμο Αγιάς, στις 22 Ιουλίου στη Μελιβοία με θύμα μια 69χρονη γυναίκα και λίγες ημέρες αργότερα, στις 19 Αυγούστου, με τον αδόκητο χαμό ενός 48χρονου παραγωγού στην Ποταμιά Αγιάς.

Επιπλέον, στα φετινά στοιχεία καταγράφονται 3 θάνατοι στην κατηγορία αγρότης ή εργάτης γης, 1 δασεργάτης, 1 κτηνοτρόφος, 1 δυστύχημα από άλλο γεωργικό μηχάνημα (φρέζα), καθώς και 1 περιστατικό αυτοκτονίας.

Η ΑΠΟΥΣΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΓΗΡΑΣΜΕΝΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ

«Η κατάσταση στα χωράφια επιδεινώνεται καθοριστικά από την παντελή απουσία προληπτικών ελέγχων από την Επιθεώρηση Εργασίας (ΣΕΠΕ) στα αγροκτήματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις περισσότερες περιπτώσεις δεν πραγματοποιούνται ούτε επιτόπιες έρευνες μετά τα ατυχήματα. Ως άμεσο αποτέλεσμα, πολλά εργατικά δυστυχήματα καταχωρούνται εσφαλμένα από τις αρχές ως κοινά τροχαία συμβάντα, επισκιάζοντας τις πραγματικές αιτίες και συνθήκες κάτω από τις οποίες χάνονται ανθρώπινες ζωές», όπως επισημαίνει ο κ. Στοϊμενίδης.

Το πρόβλημα εντείνεται από δύο παράλληλους παράγοντες: το γηρασμένο εργατικό δυναμικό και τον πεπαλαιωμένο εξοπλισμό. Τα στατιστικά δεδομένα δείχνουν ότι κατά ένα μεγάλο ποσοστό οι θάνατοι αφορούν εργαζόμενους άνω των 60 ετών, ανθρώπους που συχνά συνεχίζουν τις βαριές αγροτικές εργασίες χειριζόμενοι παλιά τρακτέρ χωρίς βασικά συστήματα παθητικής ασφάλειας.

Την ίδια στιγμή, οι ευάλωτοι εργάτες γης, στην πλειονότητά τους μετανάστες, αντιμετωπίζουν εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες διαβίωσης και εργασίας, εκτεθειμένοι καθημερινά σε επικίνδυνα φυτοφάρμακα, έντονη θερμική καταπόνηση και έλλειψη βασικών παροχών ενυδάτωσης, δροσισμού, ανάπαυσης και μέσων ατομικής προστασίας. Παράλληλα, ο κ. Στοϊμενίδης κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και για τη μεταποίηση, ζητώντας συστηματικούς ελέγχους και σε μονάδες όπως τα εκκοκκιστήρια, όπου επίσης έχουν καταγραφεί σοβαρά και θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα τα τελευταία χρόνια με θύματα ως επί το πλείστον εργάτριες.

Ο ΦΑΥΛΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΚΕΝΟ

Εδώ ακριβώς συνδέεται η τραγωδία των αριθμών με τη γραφειοκρατική πραγματικότητα των αρμόδιων υπηρεσιών. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο γερασμένος στόλος των τρακτέρ που ταξινομήθηκαν πριν από το 1998, τα οποία στην πλειονότητά τους στερούνται πιστοποιημένης εργοστασιακής καμπίνας ή εγκεκριμένης αψίδας προστασίας έναντι ανατροπής.

Αντί να υπάρξει ένα συγκροτημένο σχέδιο θωράκισης αυτών των οχημάτων, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης επιλέγει διαχρονικά τη μέθοδο της αναβολής.

Κάθε χρόνο δίνεται ετήσια παράταση προκειμένου τα μηχανήματα αυτά να μπορούν να μεταβιβάζονται και να κυκλοφορούν. Φέτος, η σχετική απόφαση εκδόθηκε με μεγάλη καθυστέρηση, στα τέλη Απριλίου, αφήνοντας για μήνες τους καλλιεργητές σε καθεστώς ομηρίας, καθώς χωρίς παράταση δεν μπορούσε να ολοκληρωθεί καμία αγοραπωλησία. Η ισχύς της παράτασης ορίστηκε πλέον μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2026, με ειδική σφραγίδα στις νέες άδειες, όμως η ουσία παραμένει ανέγγιχτη.

Το μεγάλο κενό έγκειται στο γεγονός ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει διαπιστευμένο δίκτυο κατασκευαστών που να μπορεί να τοποθετήσει και να πιστοποιήσει νόμιμα μια αψίδα ή καμπίνα ασφαλείας. Ακόμη κι αν ένας παραγωγός απευθυνθεί σε μηχανουργό για να φτιάξει ένα προστατευτικό τόξο, η κατασκευή θεωρείται πατέντα. Ακόμα και αν είναι άριστης ποιότητας, δεν αναγνωρίζεται από τις αρμόδιες υπηρεσίες και το όχημα παραμένει ακάλυπτο. Αυτή η αδυναμία οδηγεί συχνά σε πρόχειρες αλχημείες και κατασκευές κουκούλας προστασίας, όπως και τοποθέτηση απλών τζαμιών αντί για πιστοποιημένα κρύσταλλα ασφαλείας, που σε μια ανατροπή θρυμματίζονται και αποδεικνύονται εξίσου δολοφονικά.

ΑΝΑΓΚΗ ΠΡΟΛΗΨΗΣ – ΕΠΙΔΟΤΗΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Με δεδομένο ότι ένα τεράστιο ποσοστό των μηχανημάτων που «οργώνουν» καθημερινά ανήκει σε αυτή την παλιά γενιά, η απλή απαγόρευση δε δίνει λύση. Η Πολιτεία καλείται να εγκαταλείψει την τακτική των πρόχειρων παρατάσεων και να υιοθετήσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης με συγκεκριμένες παρεμβάσεις.

Όπως επισημαίνει ο κ. Στοϊμενίδης, είναι απαραίτητο να τεθούν άμεσα ποσοτικοί στόχοι ελέγχων για τα επόμενα τρίμηνα από τους ελεγκτικούς μηχανισμούς και να διερευνάται σε βάθος κάθε δυστύχημα στα χωράφια, ώστε να εντοπίζονται οι πραγματικές συνθήκες. Παράλληλα, κρίνεται απολύτως αναγκαία η αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το ΕΣΠΑ και το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης, για τη γενναία επιδότηση προστατευτικού εξοπλισμού και την τοποθέτηση πιστοποιημένης καμπίνας ή αψίδας ασφαλείας στα παλαιά αγροτικά μηχανήματα.

Τέλος, ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δοθεί στην υλοποίηση εκτεταμένων εκστρατειών ενημέρωσης για τους κινδύνους της εργασίας στην ύπαιθρο, με τη στρατηγική να εστιάζει πρωτίστως στην πρόληψη και την εκπαίδευση, πριν προχωρήσει στο στάδιο των προστίμων. Μόνο με έναν τέτοιο συνδυασμό μέτρων θα μπορέσει να σταματήσει η πολιτεία να απαντά με τυπικές σφραγίδες σε έναν διαρκή και απαράδεκτο φόρο αίματος.

Γ. Γκαντέλος – Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ