Σε μια μακρά περίοδο αναμονής, αβεβαιότητας και οικονομικής πίεσης έχουν μετατραπεί για χιλιάδες νέους ανθρώπους οι προσκλήσεις του προγράμματος Νέων Αγροτών, που θα έπρεπε να αποτελούν το βασικό εργαλείο ανανέωσης του αγροτικού πληθυσμού.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι δικαιούχοι της πρόσκλησης 2021, οι οποίοι, παρότι έχουν λάβει το 70% της ενίσχυσης, εξακολουθούν να περιμένουν την καταβολή του υπόλοιπου 30%. Από την άλλη, οι υποψήφιοι της πρόσκλησης του 2024 στο πλαίσιο του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ 2023-2027 παραμένουν χωρίς σαφή εικόνα για την πορεία αξιολόγησης των αιτήσεών τους και χωρίς χρονοδιάγραμμα για την έναρξη των πληρωμών.
Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις αν ληφθεί υπόψη η δημογραφική εικόνα της ελληνικής γεωργίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, σχεδόν επτά στους δέκα επικεφαλής αγροτικών εκμεταλλεύσεων είναι άνω των 55 ετών, ενώ οι νέοι κάτω των 35 ετών αποτελούν μόλις ένα μικρό ποσοστό του συνόλου. Την ώρα που η χώρα χρειάζεται επειγόντως νέα γενιά παραγωγών, όσοι αποφασίζουν να επενδύσουν στην ύπαιθρο βρίσκονται αντιμέτωποι με διαρκή εμπόδια.
Η είσοδος στη γεωργία απαιτεί κεφάλαια, γη, εξοπλισμό και αντοχές. Το αυξημένο κόστος παραγωγής, οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης και η αβεβαιότητα των αγορών επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί νέοι προχώρησαν σε επενδύσεις, μίσθωσαν ή αγόρασαν αγροτεμάχια και εξοπλίστηκαν, βασιζόμενοι στις προβλεπόμενες ενισχύσεις.
Σήμερα, όμως, παραμένουν εγκλωβισμένοι σε μια παρατεταμένη αναμονή. Και όσο οι καθυστερήσεις συνεχίζονται, τόσο ενισχύεται το μήνυμα ότι η ελληνική ύπαιθρος ζητά νέους ανθρώπους, χωρίς όμως να τους δίνει τα απαραίτητα εφόδια για να παραμείνουν σε αυτήν.
Στερεά Ελλάδα: Χωρίς πυξίδα και χρονοδιάγραμμα οι νέοι αγρότες
Μια ιδιόμορφη εργασιακή ομηρία φαίνεται να βιώνουν οι νέοι αγρότες που βρίσκονται στη διαδικασία ένταξης στο πρόγραμμα ενίσχυσης Νέων Αγροτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η έντονη γραφειοκρατία, σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα σχετικά με την πορεία και την τελική έγκριση των αιτήσεων, δημιουργεί σημαντικά προβλήματα στους νέους ανθρώπους που επιλέγουν να δραστηριοποιηθούν επαγγελματικά στον πρωτογενή τομέα.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Γιάννη Αναγνώστου, 22 ετών, νέου αγρότη από τον Μώλο Φθιώτιδας. Ο ίδιος καλλιεργεί ελιές και φιστίκια και επιθυμεί να εκσυγχρονίσει τη γεωργική του εκμετάλλευση μέσω ενός Σχεδίου Βελτίωσης. Ωστόσο, βασική προϋπόθεση για την υλοποίηση των επενδυτικών του σχεδίων αποτελεί η οριστική ένταξή του στο πρόγραμμα Νέων Αγροτών. Όπως αναφέρει στην «ΥΧ», έχει ήδη ξεκινήσει τη σχετική διαδικασία από το 2024 και έχει ασφαλιστεί κανονικά στον πρώην ΟΓΑ. Παρ’ όλα αυτά, η παρατεταμένη αναμονή και η έλλειψη σαφούς χρονοδιαγράμματος δημιουργούν σημαντικές δυσκολίες στον επαγγελματικό του προγραμματισμό.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η Ελένη Στυλιανή Κορμάζου από τις Ράχες Στυλίδας. Η 34χρονη παραγωγός έχει παρακολουθήσει τα απαραίτητα εκπαιδευτικά σεμινάρια και προκειμένου να βελτιώσει την αποδοτικότητα της εκμετάλλευσής της, προχώρησε με ίδια κεφάλαια σε επενδύσεις εκσυγχρονισμού. Στόχος της είναι η περαιτέρω ανάπτυξη της δραστηριότητάς της, ενώ παράλληλα σχεδιάζει να ενταχθεί σε Σχέδιο Βελτίωσης. Παρ’ όλα αυτά, η μειωμένη καρποφορία των τελευταίων δύο ετών την έχει αναγκάσει να αναζητήσει συμπληρωματική εξωγεωργική απασχόληση, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες στην τήρηση των συμβατικών υποχρεώσεών της.
Από την πλευρά του, ο γεωπόνος και γεωργικός σύμβουλος Αλέξανδρος Ζήσιμος υποστηρίζει ότι για πρώτη φορά παρατηρούνται τόσο μεγάλες καθυστερήσεις στην εφαρμογή του προγράμματος. Όπως εξηγεί, «οι έλεγχοι που σχετίζονται με το κτηματολόγιο, σε συνδυασμό με τις εκκρεμότητες στο ΟΣΔΕ και τις διαδικασίες εξατομίκευσης κάθε φακέλου, έχουν επιβραδύνει σημαντικά την αξιολόγηση των αιτήσεων».
Η κατάσταση, αυτή, συνθέτει ένα θολό τοπίο για τους υπό ένταξη νέους αγρότες, οι οποίοι καλούνται να λάβουν κρίσιμες επαγγελματικές αποφάσεις χωρίς να γνωρίζουν πότε και αν θα ολοκληρωθεί η διαδικασία ένταξής τους. Η παρατεταμένη αβεβαιότητα λειτουργεί ανασταλτικά για την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα και αποθαρρύνει πολλούς νέους από το να επενδύσουν δυναμικά στην ελληνική ύπαιθρο.
Θεσσαλία: «Κουραστήκαμε να περιμένουμε»
Ο Θανάσης Παπαδόπουλος είναι 20 ετών και δραστηριοποιείται ως νέος αγρότης στην Αμυγδαλέα Λάρισας καλλιεργώντας αχλάδια, βερίκοκα και σιτηρά. Υπέβαλε αίτηση ένταξης στο πρόγραμμα Νέων Αγροτών το 2024 και, όπως δηλώνει, παρακολουθεί με απογοήτευση και ανησυχία τις συνεχιζόμενες καθυστερήσεις, αλλά και την απουσία επίσημης ενημέρωσης από το αρμόδιο υπουργείο.
«Πρέπει επιτέλους να υπάρξει υπεύθυνη ενημέρωση, ώστε να μπορέσουμε να κάνουμε τον απαραίτητο προγραμματισμό. Τα έξοδα τρέχουν και το κόστος παραγωγής έχει εκτοξευθεί. Από το πρόγραμμα αναμένω ενίσχυση ύψους 30.000 ευρώ. Αν συνεχιστεί αυτή η καθυστέρηση και η γενικότερη αβεβαιότητα που επικρατεί, οι λίγοι νέοι αγρότες που παραμένουν στα χωράφια και στα χωριά θα εγκαταλείψουν την προσπάθεια. Στην ήδη δύσκολη κατάσταση προστίθενται και οι καθυστερήσεις στα Σχέδια Βελτίωσης, καθώς περιμένουμε τη χρηματοδότηση για το 60% της αξίας των μηχανημάτων, που έχουμε αγοράσει. Έχουμε κουραστεί από τις δηλώσεις. Περιμένουμε πλέον πράξεις και αποφάσεις», τονίζει στην «ΥΧ».
Ανάλογη είναι η εικόνα και στα μελετητικά γραφεία της Θεσσαλίας, όπου οι επαγγελματίες του κλάδου κάνουν λόγο για έντονη πίεση και έλλειψη ενημέρωσης. Όπως αναφέρει εκπρόσωπος του χώρου στην «ΥΧ», «η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς η έλλειψη ρευστότητας είναι διάχυτη σε όλο τον αγροτικό κόσμο. Το πιο προβληματικό, όμως, είναι ότι έχουμε μετατραπεί σε “σάκο του μποξ”. Οι αγρότες μάς καλούν καθημερινά, εύλογα αγχωμένοι, καθώς έχουν χρηματοδοτήσει από ίδιους πόρους την αγορά τρακτέρ και παρελκόμενων, αναμένοντας την επιδότηση. Την ίδια στιγμή, εμείς καλούμαστε να απολογούμαστε για λογαριασμό του κράτους, χωρίς να διαθέτουμε καμία επίσημη ενημέρωση για την πορεία των διαδικασιών».
Πελοπόννησος: Αγωνία για τις τελικές αποφάσεις στο πρόγραμμα Νέων Αγροτών
Σε κατάσταση έντονης αγωνίας βρίσκονται πολλοί νέοι αγρότες στην Πελοπόννησο, οι οποίοι, παρά το γεγονός ότι έχουν ήδη προχωρήσει σε σημαντικές επενδύσεις και δαπάνες για την επαγγελματική τους δραστηριότητα, εξακολουθούν να αναμένουν την καταβολή της πρώτης δόσης της ενίσχυσης, προκειμένου να αποκτήσουν την απαραίτητη οικονομική ανάσα.
Ο γεωπόνος και μελετητής της εταιρείας Agrotrust, Δημήτρης Βασιλόπουλος, συνδέει τις καθυστερήσεις με τις εξελίξεις που έχουν σημειωθεί το τελευταίο διάστημα στον χώρο των αγροτικών ενισχύσεων. Όπως επισημαίνει στην «ΥΧ», «η καθυστέρηση αυτή δεν είναι άσχετη με όσα έχουν συμβεί το τελευταίο χρονικό διάστημα. Με τα νέα δεδομένα και το σχέδιο δράσης, που αναμένεται να εγκριθεί το προσεχές διάστημα, εκτιμάται ότι θα υπάρξουν λύσεις στα προβλήματα που έχουν ανακύψει».
Σύμφωνα με τον ίδιο, σημαντικό μέρος των δυσκολιών αφορά τεχνικά ζητήματα που σχετίζονται με τον έλεγχο των αγροτεμαχίων. «Σήμερα παρατηρούνται περιπτώσεις όπου αγροτεμάχια απορρίπτονται αυτοματοποιημένα για λόγους που δεν αντανακλούν την πραγματική αγροτική δραστηριότητα. Εάν δεν υπάρξουν οι απαραίτητες διορθώσεις, υπάρχει κίνδυνος να απορριφθεί μεγάλος αριθμός αιτήσεων για καθαρά τεχνικούς λόγους. Για τον λόγο αυτό φαίνεται ότι επιχειρείται να βρεθεί λύση πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία αξιολόγησης», εξηγεί.
Η παρατεταμένη αναμονή έχει προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στους υποψήφιους δικαιούχους. Όπως αναφέρει ο κ. Βασιλόπουλος, «οι παραγωγοί βρίσκονται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση και ζητούν εύλογα να γνωρίζουν πότε θα καταβληθούν οι ενισχύσεις που αναμένουν. Έχουν ήδη προχωρήσει σε σημαντικά έξοδα, καλύπτοντας από ίδιους πόρους αμοιβές μελετητικών γραφείων, λογιστών και άλλες δαπάνες που απαιτεί η διαδικασία ένταξης, χωρίς μέχρι στιγμής να έχουν λάβει την προβλεπόμενη χρηματοδότηση».
Στην Περιφέρεια Πελοποννήσου έχουν κατατεθεί περισσότερες από 400 αιτήσεις στο πρόγραμμα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται οι μελετητές, ο αριθμός των αιτήσεων ήταν τελικά μικρότερος από τον αρχικά αναμενόμενο, με αποτέλεσμα να υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι που δεν δεσμεύτηκαν.
Ωστόσο, η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά το ενδεχόμενο απορρίψεων. Όπως επισημαίνει ο κ. Βασιλόπουλος, μια αρνητική εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει καθοριστικά τον επαγγελματικό σχεδιασμό πολλών νέων παραγωγών, οι οποίοι έχουν ήδη επενδύσει χρόνο, χρήματα και προσδοκίες στην ένταξή τους στο πρόγραμμα. Η αβεβαιότητα που επικρατεί, σε συνδυασμό με την έλλειψη σαφούς χρονοδιαγράμματος, εντείνει το κλίμα ανασφάλειας στον αγροτικό κόσμο της περιοχής.
Κεντρική Μακεδονία: Αντιμέτωποι με καθυστερήσεις και γραφειοκρατία οι νέοι αγρότες
Έντονο προβληματισμό εκφράζουν νέοι αγρότες της Κεντρικής Μακεδονίας για τις καθυστερήσεις που καταγράφονται στην υλοποίηση του προγράμματος Νέων Αγροτών. Όπως υποστηρίζουν, η γραφειοκρατία, οι τεχνικές εκκρεμότητες και οι χρονοβόρες διαδικασίες αξιολόγησης δημιουργούν σοβαρά εμπόδια στην προσπάθειά τους να αναπτύξουν βιώσιμες και ανταγωνιστικές αγροτικές εκμεταλλεύσεις.
«Άλλαξε ολόκληρος ο σχεδιασμός μας»
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Δημήτρη Χαντέ από τη Χαλάστρα Θεσσαλονίκης. Ο 29χρονος παραγωγός καλλιεργεί ρύζι, βαμβάκι και καλαμπόκι, καλλιέργειες που απαιτούν σημαντικές επενδύσεις σε εξοπλισμό και σύγχρονες τεχνολογίες. Όπως εξηγεί, η ένταξή του στο πρόγραμμα, σε συνδυασμό με την αξιοποίηση ενός Σχεδίου Βελτίωσης, θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό εργαλείο για τον εκσυγχρονισμό και την περαιτέρω ανάπτυξη της οικογενειακής εκμετάλλευσης.
Ωστόσο, η παρατεταμένη αναμονή για την ολοκλήρωση των διαδικασιών έχει ανατρέψει τον οικονομικό σχεδιασμό του. «Η αναμονή των αποτελεσμάτων έχει αλλάξει πλήρως τον αρχικό μας προγραμματισμό. Τα κόστη παραγωγής αυξάνονται συνεχώς και η έλλειψη ρευστότητας δημιουργεί σοβαρά προβλήματα. Την ίδια στιγμή, οι συμβατικές υποχρεώσεις και οι δεσμεύσεις που απορρέουν από το πρόγραμμα παραμένουν ενεργές», σημειώνει.
Μελισσοκομία χωρίς την αναμενόμενη στήριξη
Ανάλογη εμπειρία περιγράφει και η Δέσποινα Βαρλή από το Μελίσσι Γιαννιτσών. Η νέα αγρότισσα δραστηριοποιείται στη μελισσοκομία, έχοντας εντάξει στο επιχειρηματικό της σχέδιο 180 κυψέλες, ενώ παράλληλα ασχολείται και με δενδρώδεις καλλιέργειες.
Παρά το γεγονός ότι τηρεί όλες τις υποχρεώσεις που προβλέπονται από το πρόγραμμα και καταβάλλει κανονικά τις ασφαλιστικές της εισφορές, εξακολουθεί να αναμένει την οικονομική ενίσχυση που προβλέπεται για τους δικαιούχους.
Οι νέοι αγρότες της περιοχής υπογραμμίζουν ότι η έλλειψη άμεσης στήριξης και οι καθυστερήσεις στις πληρωμές δημιουργούν συνθήκες οικονομικής πίεσης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξημένου κόστους παραγωγής. Όπως επισημαίνουν, η έγκαιρη ολοκλήρωση των διαδικασιών και η ταχύτερη καταβολή των ενισχύσεων αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη διατήρηση και ανάπτυξη της αγροτικής δραστηριότητας.
Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποιούν ότι ολοένα και περισσότεροι νέοι θα αποθαρρύνονται από την ενασχόληση με τον πρωτογενή τομέα, επιλέγοντας επαγγελματικές διεξόδους εκτός αγροτικού χώρου, γεγονός που θα επιδεινώσει περαιτέρω το ήδη έντονο πρόβλημα της πληθυσμιακής και παραγωγικής συρρίκνωσης της ελληνικής υπαίθρου.
ΠΕΝΑ: «Εμπαιγμός για τους νέους αγρότες η χρηματοδότησή τους»
Η αδυναμία πλήρους κάλυψης του προγράμματος εγκατάστασης και στήριξης των νέων ανθρώπων που εισέρχονται για πρώτη φορά στον αγροτικό τομέα καταδεικνύει το πραγματικό ενδιαφέρον της Πολιτείας για τη συγκράτηση του πληθυσμού στην ύπαιθρο. Η αναλογία μεταξύ όσων εισέρχονται και όσων αποχωρούν από το αγροτικό επάγγελμα επιδεινώνεται δραματικά και ο μόνος τρόπος αντιμετώπισης της κατάστασης είναι η άμεση αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων εργαλείων, ώστε να αναστραφεί αυτή η αρνητική τάση.
Δυστυχώς, όσοι εμπλέκονται στη χάραξη και εφαρμογή της αγροτικής πολιτικής είτε δεν αντιλαμβάνονται είτε δεν θέλουν να αντιληφθούν ότι ο κίνδυνος ερήμωσης της υπαίθρου θα έχει σοβαρές συνέπειες για το σύνολο της κοινωνίας τα επόμενα χρόνια.
Το μέτρο «Παρέμβαση Π3-75.1» θα έπρεπε ήδη να έχει ολοκληρωθεί, ενώ παράλληλα θα έπρεπε να έχει παρουσιαστεί ένα βελτιωμένο χρηματοδοτικό εργαλείο για την επόμενη προγραμματική περίοδο, το οποίο θα ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των νέων αγροτών.
Αντί αυτού, αυτό που διαπιστώνουμε μέχρι σήμερα είναι η πλήρης απαξίωση της συγκεκριμένης πολιτικής και η εγκατάλειψη των νέων ανθρώπων που επιλέγουν να επενδύσουν το μέλλον τους στον πρωτογενή τομέα.
Πηγή: www.ypaithros.gr