Το καλοκαίρι του 2026 επιβεβαιώνει αυτό που οι επιστήμονες προειδοποιούν εδώ και χρόνια: οι καύσωνες δεν είναι πλέον έκτακτα φαινόμενα, αλλά μια νέα πραγματικότητα. Η Ελλάδα έχει ήδη βιώσει ακραίες θερμοκρασίες που έφτασαν τους 47 με 48 βαθμούς Κελσίου σε ορισμένες περιοχές, και το ερώτημα αν θα δούμε 50άρια δεν είναι πλέον θεωρητικό.
Τα τελευταία 40 χρόνια, η θερμοκρασία έχει ξεπεράσει τους 45 βαθμούς στη χώρα μας έξι φορές -και οι τέσσερις από αυτές καταγράφηκαν την τελευταία δεκαετία. Η Μεσόγειος θερμαίνεται ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, γεγονός που σημαίνει ότι οι «βάσεις» πάνω στις οποίες αναπτύσσονται οι καύσωνες είναι πλέον υψηλότερες. Κάθε χρόνο, λοιπόν, το ερώτημα δεν είναι αν θα έχουμε καύσωνα, αλλά πόσο έντονο θα είναι και πόσο θα διαρκέσει.
Πώς η ζέστη «χτυπάει» τον οργανισμό
Η θερμική καταπόνηση ή θερμικό στρες προκύπεται όταν ο ανθρώπινος οργανισμός αδυνατεί να διατηρήσει τη φυσιολογική του θερμοκρασία λόγω της υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος. Το σώμα μας είναι σχεδιασμένο να λειτουργεί σε ένα στενό εύρος θερμοκρασιών, γύρω στους 37 βαθμούς. Όταν το περιβάλλον γίνεται εξαιρετικά ζεστό, ο οργανισμός ενεργοποιεί τους μηχανισμούς ψύξης του: την εφίδρωση και την αγγειοδιαστολή. Ο ιδρώτας εξατμίζεται από το δέρμα και απομακρύνει θερμότητα, ενώ τα αιμοφόρα αγγεία διαστέλλονται για να μεταφέρουν τη θερμότητα από το εσωτερικό του σώματος στην επιφάνεια.
Όταν όμως η θερμοκρασία είναι πολύ υψηλή και η υγρασία μεγάλη, η εξάτμιση του ιδρώτα γίνεται λιγότερο αποτελεσματική. Το σώμα υπερθερμαίνεται και η θερμορρύθμιση αποτυγχάνει. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια κλιμακούμενη σειρά παθολογικών καταστάσεων: από την ήπια θερμική εξάντληση μέχρι την απειλητική για τη ζωή θερμοπληξία.
Οι ευάλωτες ομάδες
Όλοι κινδυνεύουμε από τις επιπτώσεις της ζέστης, αλλά ορισμένες ομάδες διατρέχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο. Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, οι πιο ευάλωτοι είναι:
- Όσοι ανήκουν στις ακραίες ηλικιακές ομάδες: βρέφη, μικρά παιδιά και ηλικιωμένοι. Οι ηλικιωμένοι έχουν μειωμένη ικανότητα θερμορύθμισης και συχνά δεν αντιλαμβάνονται έγκαιρα την αφυδάτωση. Τα παιδιά, από την άλλη, έχουν μεγαλύτερη επιφάνεια σώματος σε σχέση με το βάρος τους και υπερθερμαίνονται πιο γρήγορα.
- Έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες.
- Άτομα με χρόνια νοσήματα: καρδιαγγειακές παθήσεις, υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, πνευμονοπάθειες, νεφροπάθειες, ηπατοπάθειες, ψυχικές νόσους, άνοια και σοβαρά νευρολογικά νοσήματα.
- Άτομα που λαμβάνουν συγκεκριμένα φάρμακα: αντιυπερτασικά (όπως διουρητικά, β-αναστολείς), αντικαταθλιπτικά, αντιψυχωσικά, αντιισταμινικά, ορμονούχα σκευάσματα (συμπεριλαμβανομένης της ινσουλίνης).
- Άτομα που εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους ή σε θερμικά επιβαρυμένο περιβάλλον, όπως τεχνικά έργα, χυτήρια, μεταλλουργίες, κουζίνες εστίασης.
- Παχύσαρκα άτομα, καθώς το λίπος λειτουργεί ως μονωτικό στρώμα.
Τα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούμε
Η θερμική εξάντληση είναι το πρώτο στάδιο. Τα συμπτώματά της περιλαμβάνουν: ζαλάδα, εφίδρωση, ξηροστομία, πονοκέφαλο, αδυναμία, κόπωση, κρύο δέρμα και ασταθές βάδισμα. Αν δεν ληφθούν μέτρα, η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί σε θερμοπληξία — μια κατάσταση που απαιτεί άμεση ιατρική παρέμβαση.
Η θερμοπληξία εκδηλώνεται με υψηλό πυρετό (πάνω από 40 βαθμούς Κελσίου), ζεστό και κόκκινο δέρμα που συνήθως είναι ξηρό (το σώμα σταματά να ιδρώνει), έντονο πονοκέφαλο, ναυτία, εμέτους, ταχυκαρδία, πτώση της αρτηριακής πίεσης και απώλεια συνείδησης. Σε αυτή την περίπτωση, κάθε λεπτό μετράει.
Πώς να προστατευτείτε
Ο ΕΟΔΥ δίνει σαφείς οδηγίες για την προστασία από τη ζέστη.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας:
- Παραμένετε σε δροσερούς, σκιερούς ή κλιματιζόμενους χώρους.
- Κρατάτε τα παράθυρα κλειστά και χρησιμοποιείτε παντζούρια ή στόρια για να εμποδίσετε την είσοδο της ζέστης.
- Αποφεύγετε τις μετακινήσεις και την έκθεση στον ήλιο τις ώρες αιχμής (11:00-17:00).
- Ντύνεστε ελαφρά, με ανοιχτόχρωμα ρούχα από πορώδες υλικό.
- Πίνετε άφθονο νερό, ακόμα κι αν δεν διψάτε. Η δίψα είναι καθυστερημένο σήμα.
- Ιδιαίτερη προσοχή στους ηλικιωμένους:
- Να μη μένουν μόνοι τους.
- Να μη μετακινούνται τις ζεστές ώρες.
- Να έχουν πρόσβαση σε κλιματιζόμενο χώρο.
- Να μην τους αφήνουμε ποτέ σε κλειστό αυτοκίνητο.
Κατά τη διάρκεια της νύχτας:
- Ανοίγετε τα παράθυρα για να δροσίσει ο χώρος.
- Πρώτες βοήθειες σε περίπτωση θερμοπληξίας:
- Μεταφέρετε άμεσα το άτομο σε δροσερό, σκιερό ή κλιματιζόμενο χώρο.
- Αφαιρέστε τα περιττά ρούχα.
- Δροσίστε το σώμα με υγρά πανιά ή με ψυχρά επιθέματα.
- Χορηγήστε υγρά (νερό) αν το άτομο είναι σε θέση να πιει.
- Καλέστε άμεσα ιατρική βοήθεια (ΕΚΑΒ).
Το μέλλον των καυσώνων
Η κλιματική αλλαγή αυξάνει την πιθανότητα και την ένταση των καυσώνων. Σε ένα θερμότερο κλίμα, τα σημερινά ακραία ρεκόρ αποτελούν ένα όριο που μπορεί να δοκιμαστεί ή και να ξεπεραστεί. Η προστασία από τη ζέστη δεν είναι πλέον θέμα προσωπικής άνεσης, είναι θέμα δημόσιας υγείας. Η ενημέρωση, η πρόληψη και η αλληλεγγύη προς τις ευάλωτες ομάδες αποτελούν τα ισχυρότερα όπλα μας απέναντι σε μια απειλή που, όπως ο ιός του Δυτικού Νείλου, έρχεται για να μείνει.
Πηγή: www.zougla.gr