Ο συνιδρυτής και επικεφαλής επιστημονικός διευθυντής της Regeneron Pharmaceuticals, Γιώργος Γιανκόπουλος (George Yancopoulos), αισθάνεται πιο άνετα με ένα δερμάτινο μπουφάν παρά με κοστούμι — σε τέτοιο βαθμό ώστε οι ίδιοι οι συνεργάτες του χρειάστηκε να τον πείσουν να φορέσει κοστούμι για να επισκεφθεί τον Λευκό Οίκο. Τελικά υποχώρησε, όχι όμως χωρίς να προσθέσει μια πολύχρωμη γραβάτα, ζωγραφισμένη στο χέρι από τον νομπελίστα Γουόλι Γκίλμπερτ. Ο Γιανκόπουλος δεν είναι άνθρωπος που περνά απαρατήρητος.
Ετσι περιγράφει στον πρόλογο του εκτενούς δημοσιεύματός της τον ομογενή επιστήμονα η μεγάλη αμερικανική αφημερίδα «Wall Street Journal», για να συνεχίσει με ακόμα πιο εγκωμιατικό τρόπο:
Η συνάντηση με τον πρόεδρο Τραμπ τον Απρίλιο οργανώθηκε εν μέρει για να προβληθεί η πιο πρόσφατη καινοτομία της Regeneron: μια γονιδιακή θεραπεία που αποκαθιστά την ακοή σε παιδιά που γεννιούνται με μια σπάνια κληρονομική μορφή κώφωσης, η οποία επηρεάζει λιγότερα από 50 νεογέννητα τον χρόνο στις ΗΠΑ. Η Regeneron, έπειτα από παρότρυνση του Γιανκόπουλου, αποφάσισε να την προσφέρει δωρεάν.
«Το κάναμε για να στείλουμε ένα μήνυμα», δήλωσε ο 66χρονος Γιανκόπουλος. «Θέλουμε να υπενθυμίσουμε στους ανθρώπους ότι όταν κάποιος είναι άρρωστος, προσεύχεται για ένα θαύμα. Και από πού προέρχονται αυτά τα θαύματα; Προέρχονται από τη δική μας βιομηχανία».
Ο Πρόεδρος και Διευθυντής της επιστημονικής ομάδας στην εταιρεία Regeneron, δρ Γιώργος Γιανκόπουλος. Φωτογραφία αρχείου: Ε.Κ./ Κώστας Μπέη.
Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά τη συνίδρυση της βιοτεχνολογικής Regeneron, ο Γιανκόπουλος διαθέτει περισσότερες από 1.000 πατέντες παγκοσμίως, εκ των οποίων οι 77 έχουν χορηγηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ έχει συγγράψει περισσότερες από 500 επιστημονικές δημοσιεύσεις. Έχει μετατρέψει τη Regeneron σε μία από τις πολυτιμότερες φαρμακευτικές εταιρείες του κόσμου, με χρηματιστηριακή αξία περίπου 70 δισ. δολαρίων, πρωτοπορώντας επανειλημμένα σε τεχνολογίες που δημιούργησαν εντελώς νέες κατηγορίες φαρμάκων με τεράστια εμπορική επιτυχία.
Ωστόσο, αυτό ίσως να μην είναι πλέον αρκετό. Το κορυφαίο οφθαλμολογικό φάρμακο της εταιρείας, το Eylea, το οποίο έχει διατηρήσει την όραση εκατομμυρίων ανθρώπων που πάσχουν από μία συχνή αιτία τύφλωσης και στο απόγειό του απέφερε περίπου το 80% των εσόδων της εταιρείας, αντιμετωπίζει ολοένα και εντονότερο ανταγωνισμό.
Ένα ακόμη κορυφαίο φάρμακο, το Dupixent, θα αρχίσει να χάνει την προστασία των πατεντών του στις αρχές της δεκαετίας του 2030. Παράλληλα, από τις αρχές του περασμένου έτους, δύο φάρμακα της Regeneron που βρίσκονταν στο τελικό στάδιο ανάπτυξης απέτυχαν στις κλινικές δοκιμές, οδηγώντας τη μετοχή της εταιρείας σε πτώση άνω του 15% από την αρχή του έτους.
Πολλές φαρμακευτικές εταιρείες που θα βρίσκονταν σε αντίστοιχη θέση θα αναζητούσαν την εξαγορά μιας μικρότερης βιοτεχνολογικής εταιρείας με ένα φάρμακο κοντά στην έγκριση. Η Regeneron έχει μεγαλύτερη ευχέρεια από πολλές άλλες να προχωρήσει σε τέτοιες συμφωνίες, καθώς διαθέτει περισσότερα από 18 δισ. δολάρια σε μετρητά στον ισολογισμό της.
Ο Γιανκόπουλος, όμως, ποντάρει στην επιστήμη της Regeneron. Η εταιρεία διαθέτει το πιο εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο υπό ανάπτυξη φαρμάκων στην ιστορία της, με περίπου 60 υποψήφιες θεραπείες, θεωρώντας ότι όσο περισσότερες προσπάθειες κάνει τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες επιτυχίας.
«Ίσως να είναι δύσκολο να αποκτήσουμε ακόμη ένα προϊόν αξίας 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αλλά αν αποκτήσουμε τρία ή τέσσερα μικρότερα, μπορεί τελικά να είναι εξίσου σημαντικά», είπε. «Μακροπρόθεσμα είναι ακόμη πιο υγιές για μια εταιρεία να διαθέτει πολλαπλά προγράμματα ανάπτυξης».
Η επιστημονική πορεία του Γιανκόπουλου ξεκίνησε όταν ήταν μόλις 13 ετών, καθώς η γιαγιά του εμφάνισε άνοια. Η οικογένειά του ζούσε τότε στη συνοικία Γούντσαιντ του Κουίνς στη Νέα Υόρκη, όπου είχαν εγκατασταθεί οι γονείς του μετά τη μετανάστευσή τους από την Ελλάδα. Ο έφηβος ήθελε να θεραπεύσει τη γιαγιά του. Ως προχωρημένος μαθητής φυσικών επιστημών στο Bronx High School of Science, επιχείρησε στο πλαίσιο σχολικής ερευνητικής εργασίας να αναγεννήσει νευρώνες που είχαν καταστραφεί από την ασθένεια.
Όταν διαπίστωσε ότι αυτό ήταν υπερβολικά δύσκολο, στράφηκε σε πειράματα με μονοκύτταρους οργανισμούς. Η εργασία του κατέλαβε την ένατη θέση στον διαγωνισμό Westinghouse Science Talent Search του 1976, τον σημαντικό επιστημονικό διαγωνισμό που από το 2016 χρηματοδοτείται από τη Regeneron.
Η ιδέα εκείνης της εργασίας αποτέλεσε και την έμπνευση για το όνομα της εταιρείας που αργότερα θα συνίδρυε.
Όταν ο Γιανκόπουλος είπε στον πατέρα του —βετεράνο του ελληνικού στρατού, ο οποίος αργότερα εργάστηκε ως πωλητής στις Ηνωμένες Πολιτείες— ότι ήθελε να γίνει επιστήμονας, εκείνος τον παρότρυνε να στραφεί στον ιδιωτικό τομέα. Του έδωσε μάλιστα ένα απόκομμα εφημερίδας για τον Ελληνοαμερικανό επιστήμονα Ρόι Βάγκελο, ο οποίος τότε ηγείτο της έρευνας στη Merck.
Χρόνια αργότερα, αφού απέκτησε πτυχίο, ιατρικό δίπλωμα και διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια και παρέμεινε εκεί ως νεαρό μέλος του διδακτικού προσωπικού, ο Γιανκόπουλος εξασφάλισε ερευνητική επιχορήγηση ύψους 2,5 εκατ. δολαρίων. Ο πατέρας του, όμως, του εξήγησε ότι η θεραπεία των ασθενειών απαιτεί πολύ περισσότερα χρήματα από όσα μπορούν να προσφέρουν οι κρατικές επιχορηγήσεις.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, ο Γιανκόπουλος αναδεικνυόταν σε ανερχόμενο μοριακό βιολόγο στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια. Ένας νευρολόγος, ο Λέοναρντ Σλάιφερ, τον προσέγγιζε επί περισσότερο από έναν χρόνο, προσπαθώντας να τον πείσει να συνεργαστούν στη βιοτεχνολογική εταιρεία που ίδρυε τότε σε ένα διαμέρισμα ενός υπνοδωματίου, στις κατοικίες ειδικευόμενων ιατρών του Πανεπιστημίου Κορνέλ.
Οι δύο άνδρες επισκέφθηκαν ακίνητα σε όλο το Νιου Τζέρσεϊ, το Λονγκ Άιλαντ και το Μανχάταν, πριν καταλήξουν τελικά σε ένα βιομηχανικό πάρκο στο Τάριταουν της Νέας Υόρκης, όπου εγκαταστάθηκε η Regeneron.
Σήμερα, ο Σλάιφερ εξακολουθεί να έχει την ευθύνη της επιχειρηματικής πλευράς της Regeneron, ενώ ο Γιανκόπουλος διευθύνει το επιστημονικό έργο της — μια συνεργασία που έχει διαρκέσει πολλαπλάσια από τη μέση θητεία των περισσότερων ανώτατων στελεχών στον κλάδο.
«Μαλώνουμε σαν τον σκύλο με τη γάτα», είπε ο Σλάιφερ, «μέχρι που μου αποδεικνύει ότι εκείνος έχει δίκιο κι εγώ άδικο».
Ο Γιανκόπουλος ζει στην κομητεία Γουέστσεστερ, βόρεια των εγκαταστάσεων της Regeneron, όπου παραμένει κοντά στα τέσσερα ενήλικα παιδιά του και στον συνεχώς αυξανόμενο αριθμό των εγγονιών του.
Οι μεγαλύτερες επιτυχίες του στη Regeneron οφείλονται στο ότι βρισκόταν χρόνια μπροστά από τον ανταγωνισμό. Το Eylea εγκρίθηκε από τις αρμόδιες αρχές το 2011, ενώ ο σημαντικότερος ανταγωνιστής του εγκρίθηκε μόλις το 2022. Το Dupixent, που εγκρίθηκε για πρώτη φορά το 2017, προηγήθηκε σχεδόν πέντε χρόνια από το επόμενο αντίστοιχο φάρμακο και σήμερα είναι το πιο ευρέως συνταγογραφούμενο μονοκλωνικό αντίσωμα στον κόσμο, χρησιμοποιούμενο για τη θεραπεία εννέα διαφορετικών αλλεργικών παθήσεων.
Ωστόσο, γίνεται ολοένα δυσκολότερο να παραμένει μπροστά από τους ανταγωνιστές. Οι κινεζικές βιοτεχνολογικές εταιρείες κινούνται με ταχύτητα για να αναπαράγουν επιτυχημένες επιστημονικές ανακαλύψεις — μια απειλή για ολόκληρο τον κλάδο, αλλά ιδιαίτερα για το μοντέλο πάνω στο οποίο βασίστηκε η επιτυχία της Regeneron. Ο Γιανκόπουλος γνωρίζει ότι δύσκολα θα μπορέσει να κρατήσει τον ανταγωνισμό σε απόσταση για πολύ, ακόμη και με νέες πρωτοποριακές ανακαλύψεις.
Αντί να ποντάρει σε ακόμη ένα φάρμακο-«κολοσσό», η Regeneron επεκτείνει την έρευνά της σε τομείς που εκτείνονται από την ογκολογία έως τις νευροεκφυλιστικές ασθένειες, όπως το Αλτσχάιμερ και το Πάρκινσον.
Το νέο συγκρότημα προκλινικών εργαστηρίων παραγωγής της εταιρείας στο Τάριταουν αποκαλύπτει το μέγεθος αυτής της προσπάθειας. Η σχεδόν πλήρως αυτοματοποιημένη εγκατάσταση επιτρέπει στους επιστήμονες να καλλιεργούν εξ αποστάσεως κύτταρα θηλαστικών που προέρχονται από γενετικά εξανθρωπισμένα ποντίκια και να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο βιοαντιδραστήρες από ανοξείδωτο χάλυβα. Πρόκειται για μια τεράστια εξέλιξη σε σχέση με τα πρώτα χρόνια της εταιρείας, όταν ο Γιανκόπουλος καλλιεργούσε τα πρώτα του κύτταρα σε φιάλες του ενός λίτρου, τις οποίες έλεγχε και τροφοδοτούσε χειροκίνητα κάθε 12 ώρες, χρησιμοποιώντας αυτοσχέδιες ξύλινες περιστρεφόμενες βάσεις.
Πουθενά δεν είναι πιο εμφανής η στρατηγική του Γιανκόπουλου από ό,τι στον τομέα της παχυσαρκίας, όπου δεκάδες εταιρείες ανταγωνίζονται για να λανσάρουν τις δικές τους εκδοχές των φαρμάκων GLP-1. Ο ίδιος απεχθάνεται αυτή τη λογική της αντιγραφής.
«Χρειαζόμαστε πραγματικά 168 διαφορετικά GLP; Χρειαζόμαστε κάποιον να φτιάξει ακόμη πέντε εκδοχές του Dupixent μόνο και μόνο για να πάρει ένα μικρό μέρος της αγοράς μας; Δεν μου φαίνεται σωστό», δήλωσε.
Ο Γιανκόπουλος ακολουθεί μια διαφορετική προσέγγιση. Οι ασθενείς που λαμβάνουν GLP-1 μπορεί να χάσουν σημαντική μυϊκή μάζα μαζί με το λίπος, κάτι που αποτελεί ιδιαίτερο κίνδυνο για τους ηλικιωμένους, οι οποίοι χρειάζονται τη μυϊκή δύναμη για να παραμένουν ανεξάρτητοι. Η Regeneron αναπτύσσει μια σειρά φαρμάκων που διατηρούν τη μυϊκή μάζα, μπλοκάροντας τους φυσικούς μηχανισμούς μυϊκής ατροφίας του οργανισμού. Συνδυάζοντας αυτές τις θεραπείες με φάρμακα απώλειας βάρους, ο Γιανκόπουλος ελπίζει να βελτιώσει την ποιότητα της απώλειας βάρους, ώστε οι ασθενείς να γίνονται πιο δυνατοί και όχι απλώς πιο αδύνατοι.
Παράλληλα, αξιοποιεί τις ίδιες τις γενετικές ανακαλύψεις της Regeneron για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Αναλύοντας τη μεγάλη βάση δεδομένων ανθρώπινου DNA της εταιρείας, οι επιστήμονές της εντόπισαν αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «γονίδιο της τεμπελιάς», το οποίο καθορίζει αν ένας άνθρωπος είναι εκ φύσεως καθιστικός. Η εταιρεία αναπτύσσει ένα φάρμακο που φιλοδοξεί να απενεργοποιεί αυτόν τον γενετικό διακόπτη, επιτρέποντας στους ασθενείς να καίνε φυσικά περισσότερες θερμίδες.
«Το δυσκολότερο πράγμα που προσπαθεί να πετύχει η επιστήμη —και ίσως συνολικά η ανθρωπότητα— είναι να δημιουργήσει πραγματικές καινοτομίες και σημαντικά νέα φάρμακα», είπε ο Γιανκόπουλος. «Η Regeneron έχει καταφέρει να το πετυχαίνει ξανά και ξανά».
Πηγή: «Wall Street Journal»
Πηγή: www.ekirikas.com