Η ανανέωση των γενεών αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την ελληνική γεωργία, με τα στοιχεία της νέας έρευνας, που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου CAP4Youth, να επιβεβαιώνουν ότι οι λόγοι που αποθαρρύνουν τους νέους από την ενασχόληση με τον πρωτογενή τομέα παραμένουν πολυδιάστατοι, συνδυάζοντας οικονομικά, θεσμικά και κοινωνικά εμπόδια.
Η έρευνα, διενεργήθηκε από την GPO για λογαριασμό της GAIA ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ, τα αποτελέσματα της οποίας παρουσιάστηκαν στο 12ο Congress για την Ελληνική Γεωργία, με θέμα: «Το μέλλον της Γεωργίας: Ανανέωση Γενεών και Καινοτομία». Ο Δημήτρης Παπαγγελόπουλος, Σύμβουλος Στρατηγικής και Ανάπτυξης της GPΟ που ανέλαβε την ανάλυση των αποτελεσμάτων τόνισε ότι «δεν καταφύγαμε στην εύκολη λύση που θα ήταν να βρούμε κάποια λίστα με νέους αγρότες αλλά επιλέξαμε τον δύσκολο δρόμο που ήταν να αντλήσουμε το δείγμα μας πανελλαδικά». Σύμφωνα με τον ίδιο από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της έρευνας είναι η συρρίκνωση του αγροτικού τομέα καθώς ο πληθυσμός δεν ανανεώνεται, όπως επίσης και το ψηφιακό χάσμα.
Πιο αναλυτικά, η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 262 αγροτών ηλικίας έως 45 ετών, και αποκαλύπτει ότι η πλειονότητα των «νέων αγροτών» της έρευνας διαθέτει ήδη σημαντική επαγγελματική εμπειρία. Συγκεκριμένα, το 63,8% δηλώνει ότι δραστηριοποιείται στον αγροτικό τομέα για περισσότερα από δέκα χρόνια, ενώ οι πραγματικά νεοεισερχόμενοι, με εμπειρία έως δύο έτη, αντιπροσωπεύουν μόλις το 8,4% του δείγματος.
Παράλληλα, η γενεακή ανανέωση στην Ελλάδα φαίνεται να στηρίζεται κυρίως στη συνέχεια των οικογενειακών εκμεταλλεύσεων. Περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες (56,9%) συνδέονται με οικογενειακή εκμετάλλευση, ενώ για το 55,3% η οικογενειακή παράδοση αποτελεί το βασικό κίνητρο ενασχόλησης με τη γεωργία.
Η έρευνα αναδεικνύει, επίσης, το μικρό οικονομικό μέγεθος μεγάλου μέρους των εκμεταλλεύσεων. Έξι στους δέκα παραγωγούς δηλώνουν ετήσιο κύκλο εργασιών κάτω από 25.000 ευρώ, ενώ περισσότεροι από τους μισούς καλλιεργούν λιγότερα από 50 στρέμματα. Το στοιχείο αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η πρόσβαση σε χρηματοδότηση και κεφάλαιο καταγράφεται ως ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την ανάπτυξη των εκμεταλλεύσεων.
Τα βασικά εμπόδια
Η γραφειοκρατία παραμένει το κορυφαίο πρόβλημα για τους νέους αγρότες, καθώς αναφέρεται από το 48,1% των συμμετεχόντων, ενώ ακολουθούν η δυσκολία πρόσβασης σε χρηματοδότηση (46,2%), οι ελλείψεις υποδομών (34,4%) και η περιορισμένη πρόσβαση σε συμβουλευτική υποστήριξη (30,9%).
Αντίστοιχα, όταν ερωτώνται τι χρειάζεται για να παραμείνουν ή να εισέλθουν στο επάγγελμα, οι παραγωγοί δεν περιορίζονται στο αίτημα για περισσότερες επιδοτήσεις. Αν και τα οικονομικά κίνητρα βρίσκονται στην πρώτη θέση με 65,3%, ακολουθούν η μείωση της γραφειοκρατίας, οι καλύτερες υποδομές, η πρόσβαση σε χρηματοδότηση και η τεχνική υποστήριξη.
Πρόσβαση στα εργαλεία της ΚΑΠ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα για την Κοινή Αγροτική Πολιτική. Παρότι το 56,1% δηλώνει ότι έχει λάβει κάποια μορφή στήριξης, η πρόσβαση στα εργαλεία της ΚΑΠ δεν είναι ίδια για όλους. Μόλις το 22,7% των νεοεισερχόμενων παραγωγών έχει λάβει ενίσχυση, έναντι 66,5% όσων διαθέτουν πάνω από δέκα χρόνια εμπειρίας. Παρόμοιες διαφοροποιήσεις καταγράφονται και ανάλογα με το μέγεθος της εκμετάλλευσης, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ύπαρξη των εργαλείων δεν αρκεί από μόνη της εάν δεν συνοδεύεται από απλούστερες διαδικασίες και καλύτερη καθοδήγηση. Πιο συγκεκριμένα, μόνο 32,8% αξιολογεί ότι τα εργαλεία της ΚΑΠ ανταποκρίνονται “Πολύ” ή “Αρκετά” στις πραγματικές ανάγκες, ενώ 53,8% απαντά “Λίγο” ή “Καθόλου”.
Τέλος, η έρευνα καταγράφει μια ενδιαφέρουσα αντίθεση: ενώ οι πράσινες πρακτικές εφαρμόζονται ήδη από το 67,9% των συμμετεχόντων, η χρήση ψηφιακών εργαλείων παραμένει περιορισμένη στο 34,7%. Η ηλικιακή διαφοροποίηση είναι έντονη: οι 17–29 εμφανίζουν πολύ υψηλότερη χρήση (55,1%), ενώ στους 41–45 η μη χρήση φτάνει το 78,6%. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται περισσότερο αφορούν πρακτικές ανάγκες της εκμετάλλευσης: συστήματα άρδευσης (35,1%), εφαρμογές καταγραφής παραγωγής/εργασιών (26,4%) και drones/αισθητήρες (13,2%). Αυτό δείχνει ότι η περιβαλλοντική μετάβαση προχωρά ταχύτερα από την ψηφιακή, αναδεικνύοντας την ανάγκη για πιο στοχευμένες δράσεις κατάρτισης και τεχνολογικής υποστήριξης.
Σύμφωνα με την έρευνα, λοιπόν, οι νέοι αγρότες δεν ζητούν μόνο περισσότερη χρηματοδότηση. Ζητούν ένα πιο απλό, προσβάσιμο και αποτελεσματικό οικοσύστημα στήριξης που θα τους επιτρέψει να επενδύσουν, να καινοτομήσουν και να σχεδιάσουν με μεγαλύτερη ασφάλεια το μέλλον τους στον αγροτικό τομέα.
Σχολιάζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας κατά τη διάρκεια της 1ης θεματικής ενότητας του συνεδρίου, ο Γιάννης Οικονόμου, βουλευτής Φθιώτιδας ΝΔ και πρώην Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ανέφερε ότι «Δεν μπορώ να πω ότι με εξέπληξε κάτι από την έρευνα. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι διακρίνει κανείς τον προβληματισμό και τη στεναχώρια γύρω από το περιβάλλον και από τις συνθήκες που χαρακτηρίζουν την ενασχόληση νέων ανθρώπων με τον πρωτογενή τομέα. Η ερώτηση που πρέπει να απαντήσουμε είναι: Τι είναι αυτό που μπορεί να κάνει τον πρωτογενή τομέα ελκυστικό για ένα νέο άνθρωπο; Η απάντηση δεν αφορά μόνο ένα επίπεδο. Προφανώς είναι το εισόδημα, δεύτερον είναι η προοπτική, οι συνθήκες ασφάλειας και βεβαιότητας. Τρίτον είναι η συνολική ποιότητα ζωής που μπορεί να εμπνεύσει ένα νέο άνθρωπο για να δραστηριοποιηθεί στην ύπαιθρο, στο χωράφι, στην κτηνοτροφική μονάδα, στην αλιευτική μονάδα μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα». Επίσης, τόνισε ότι «το μεγαλύτερο λάθος που έχουμε κάνει διαχρονικά ως πολιτεία για τον πρωτογενή τομέα είναι ότι δεν έχουμε την αίσθηση ότι αποτελεί έναν τομέα στρατηγικής σημασίας για τη χώρα».
Παρέμβαση σχετικά με τη γραφειοκρατία και τη χρηματοδότηση στον πρωτογενή τομέα, κατά τη διάρκεια της πρώτης θεματικής ενότητας, πραγματοποίησε ο Πρόεδρος της NEUROPUBLIC, Χριστόδουλος Αντωνιάδης. Ο ίδιος τόνισε ότι χρειάζεται να κινητοποιηθούν οι ίδιοι οι αγρότες και οι συνεταιρισμοί τους, καθώς υπάρχουν χρηματοδοτικά εργαλεία αλλά πρέπει να ενταχθούν σε ένα γενικότερο πλαίσιο για τον αγρότη. Επίσης, ανέφερε ότι η χρηματοδότηση των επενδυτικών προγραμμάτων και οι χρόνοι υλοποίησης τους είναι καθαρά θέμα της πολιτείας, καθώς όσο υπάρχουν καθυστερήσεις τόσο αργεί ο αγρότης να λάβει τα χρήματα».
Πηγή: www.ypaithros.gr