Ο Stefan Van Deun είναι, εδώ και 35 χρόνια, ελεγκτής κτηνίατρος στο λιμάνι της Αμβέρσας, το δεύτερο μεγαλύτερο εμπορικό λιμάνι σε κίνηση εμπορευματοκιβωτίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έχει ζήσει διατροφικά σκάνδαλα όπως αυτό των τρελών αγελάδων στη Βρετανία (1996) και των διοξινών στο Βέλγιο (1999). Σκάνδαλα που διατάραξαν την καταναλωτική εμπιστοσύνη στα ευρωπαϊκά τρόφιμα και άλλαξαν μια για πάντα το πώς βλέπουμε το καθημερινό φαγητό μας.
Η μέρα είναι Τετάρτη 24 Ιουνίου. Ο κ. Van Deun αποσφραγίζει, μπροστά σε 27 δημοσιογράφους από 19 χώρες της ΕΕ, την πόρτα ενός κοντέινερ, που έχει φτάσει από τη Βραζιλία, γεμάτο με κατεψυγμένο στήθος κοτόπουλου σε συσκευασίες των 7,5 κιλών.
Από το 2000 και την ίδρυση της τότε DG SANCO στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το πλαίσιο των ελέγχων στα σημεία εισόδου της ΕΕ έχει αλλάξει ριζικά. Ακολούθησε ο κανονισμός 178 του 2003, που αναμόρφωσε τις διαδικασίες ελέγχου, και στη συνέχεια ο κανονισμός 625 του 2017, ο οποίος τέθηκε σε εφαρμογή το 2019 και αποτελεί μέχρι σήμερα τη βάση για τους ελέγχους στα εισαγόμενα ζωικά και φυτικά προϊόντα, στις ζωοτροφές και στα ζώντα ζώα. Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, η δουλειά του Stefan Van Deun έχει μεταμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό.
Πλέον, εργάζεται για την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία για την Ασφάλεια στη Διατροφική Αλυσίδα (FAVV) του Βελγίου, η οποία είναι υπεύθυνη για τους ελέγχους στα σημεία εισόδου της χώρας.
Τα σημεία ελέγχου
Με βάση τις κατευθυντήριες οδηγίες που εκδίδει σε συχνή βάση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της σημερινής DG SANTE, o Stefan Van Deun καλείται να ακολουθήσει τις πιο αυστηρές διαδικασίες ελέγχου που προβλέπονται στη διατροφική αλυσίδα – ίσως – σε ολόκληρο τον κόσμο. Μάλιστα, οι ίδιες οδηγίες ισχύουν και για τα 500 σημεία εισόδου εισαγόμενων τροφίμων, ζωοτροφών και ζώντων ζώων (BCPs) σε όλη την ΕΕ, δηλαδή και στα μεγάλα ελληνικά εμπορικά λιμάνια.
Μπροστά στα μάτια μας, ο Βέλγος κτηνίατρος αποσπά δύο τυχαίες συσκευασίες κατεψυγμένου κοτόπουλου από την πρώτη παλέτα του φορτίου. Ελέγχει, αρχικά, τα πιστοποιητικά και τα άλλα έγγραφα που το συνοδεύουν. Έχει προηγηθεί κι ένας έλεγχος της καταχώρισης του φορτίου στην πλατφόρμα TRACES της ΕΕ, όπου καταχωρούνται ηλεκτρονικά όλα τα εισαγόμενα φορτία, προκειμένου να επιλεχθούν τυχαία ποια θα ελεγχθούν.
Με εργαλεία ΤΝ
Να σημειώσουμε εδώ ότι πηγές της DG SANTE, η οποία έχει καλέσει και την «YX» να παρακολουθήσει πώς γίνονται οι έλεγχοι τροφίμων στο λιμάνι της Αμβέρσας, μας έχουν ενημερώσει ότι τα τελευταία 3 χρόνια χρησιμοποιούνται και προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, με σκοπό να επιλέγονται τα φορτία που θα ελεγχθούν με βάση ορισμένα κριτήρια επικινδυνότητας και όχι με απλή τυχαιότητα.
Στη συνέχεια, αφού διαπιστώσει ότι όλα είναι εντάξει με τα έγγραφα και τις ετικέτες, παίρνει τις δύο συσκευασίες και τις πηγαίνει στον χώρο ελέγχου. Εκεί, με ένα επιτραπέζιο πριόνι, τεμαχίζει το κατεψυγμένο κοτόπουλο. Επιλέγει κάποια κομμάτια και τα βάζει στον φούρνο μικροκυμάτων, για να ξεπαγώσουν. Έπειτα, τα εξετάζει εξονυχιστικά τόσο οπτικά όσο και με την όσφρηση. Εννοείται ότι δεν δοκιμάζει το κρέας κοτόπουλο, εφόσον είναι ωμό. Όμως, καταγράφει και βάζει σε ειδικές σακούλες δύο κομμάτια και τις αποστέλλει σε διαπιστευμένο από το κράτος μικροβιολογικό εργαστήριο, το οποίο ανιχνεύει μέχρι και αντιβιοτικές ουσίες.
Αυστηρότεροι οι έλεγχοι για τα βραζιλιάνικα τρόφιμα
Βέβαια, όπως μας λέει, η Βραζιλία είναι από τις χώρες με την πιο υψηλή επικινδυνότητα στην ασφάλεια των τροφίμων, γι’ αυτό και οι έλεγχοι στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι πιο αυστηροί. Ειδικά για τη Βραζιλία, πρέπει να γίνονται έλεγχοι τουλάχιστον στο 20% των φορτίων. Αντίστοιχα, αυστηροί περιορισμοί ισχύουν και για την Κίνα και την Ινδία.
Σε όλη την ΕΕ, στα εισαγόμενα τρόφιμα, οι έλεγχοι γίνονται σε τρία στάδια: Α) Ο έλεγχος των εγγράφων, β) έλεγχος ταυτότητας και προέλευσης και γ) φυσικός έλεγχος. «Όλα τα φορτία που εισέρχονται στην ΕΕ, πρέπει να ελέγχονται στα BCPs, τα Συνοριακά Σημεία Ελέγχου, είτε είναι ζωικό ή φυτικό προϊόν», εξηγεί ο κ. Van Deun. «Και στην περίπτωση των ζωικών προϊόντων, πρέπει να ελέγχονται από κτηνιάτρους», προσθέτει.
Σύμφωνα με τη νομοθεσία, η χώρα προέλευσης θα πρέπει να έχει εγκριθεί για να εξάγει προϊόντα στην ΕΕ, όπως και η επιχείρηση που τα παράγει και τα εξάγει. Την ώρα που ελέγχει την ταυτότητα του κρέατος από κοτόπουλου, μας λέει: «Κανονικά παίρνουμε δείγμα από μία ή δύο παλέτες σε κάθε κοντέινερ. Εάν δούμε ότι κάτι δεν πάει καλά, μπορούμε να ζητήσουμε να εξετάσουμε όλο το φορτίο». Το συγκεκριμένο φορτίο προορίζεται για την παραγωγή επεξεργασμένων προϊόντων από κρέας κοτόπουλου σε μικρή μονάδα του Βελγίου. Από όλη τη διαδικασία ελέγχου, φαίνεται ότι το φορτίο βρίσκεται σε καλή κατάσταση και είναι ασφαλές για κατανάλωση. Εννοείται ότι η εταιρεία θα πρέπει να περιμένει μέχρι να βγουν τα εργαστηριακά αποτελέσματα για παθογόνα και αντιβιοτικά, προτού χρησιμοποιήσει το φορτίο.
Απόσυρση φορτίου
Τι γίνεται σε περίπτωση που ένα φορτίο δεν είναι κατάλληλο για κατανάλωση; «Αρχικά, όταν ένα κράτος-μέλος βρίσκει ένα τέτοιο φορτίο, το καταχωρεί στο σύστημα RASFF, προκειμένου να ειδοποιηθούν άμεσα όλα τα κράτη μέλη. Στη συνέχεια, θα πρέπει να αποφασίσει η διοίκηση του φορέα ελέγχου το τι θα γίνει με το ακατάλληλο φορτίο. Είτε θα καταστραφεί είτε θα επιστραφεί στον μεταφορέα. Επίσης, μπορεί και οι τελωνειακοί υπάλληλοι να εντοπίσουν κάποιο πρόβλημα σε ένα φορτίο που ελέγχουν για οικονομικούς λόγους και να μας καλέσουν για υγειονομικό έλεγχο».
Σε ερώτηση των δημοσιογράφων για τα πιο συχνά προβλήματα που παρουσιάζονται κατά τον υγειονομικό έλεγχο, ο κ. Van Deun απάντησε ότι συνήθως αφορούν ελλείψεις, λάθη ή παρατυπίες σε έγγραφα και, επίσης, ανεπαρκή επίπεδα θερμοκρασίας, που μπορεί να ελλοχεύουν κινδύνους αλλοίωσης των τροφίμων.
Πηγή: www.ypaithros.gr