Συνάντησα την Αγνή Ζώτη στον Άγιο Νικόλαο στο Ground Zero, όταν βρέθηκα εκεί για να παρουσιάσω την τοποθέτηση του έργου της και να της κάνω τη συνέντευξη που ακολουθεί. Είχα μεγάλη περιέργεια να δω από κοντά το πρώτο σύγχρονο συμμετοχικό έργο τέχνης που φιλοξενείται σε έναν ελληνικό ορθόδοξο χριστιανικό ναό και μάλιστα στον Άγιο Νικόλαο, το αρχιτεκτονικό αριστούργημα του Καλατράβα, σε έναν χώρο όπου η μνήμη της 11ης Σεπτεμβρίου συναντά την πίστη και την αναγέννηση.
Ήθελα, όμως, να γνωρίσω και τη γυναίκα πίσω από αυτό το εγχείρημα. Μια καλλιτέχνιδα που δεν φαίνεται να φοβάται ούτε τα όρια ούτε τις αντιθέσεις. Η Αγνή Ζώτη έχει μια προσωπικότητα ελεύθερη, ασυμβίβαστη, ανήσυχη και βαθιά πνευματική. Δεν ακολουθεί έναν μόνο δρόμο. Τον δημιουργεί καθώς προχωρά. Γεννημένη στην Αυστραλία από Έλληνες γονείς και μεγαλωμένη στη Νέα Υόρκη, έζησε από νωρίς ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς, έχοντας την Ελλάδα ως σταθερή εσωτερική αναφορά. Η ελληνική της καταγωγή δεν είναι για εκείνη μια τυπική βιογραφική πληροφορία. Η μυθολογία, η φιλοσοφία και, όπως λέει, ο «πολεμικός» χαρακτήρας των παππούδων της, μαζί με το «Ελευθερία ή Θάνατος» που ήταν χαραγμένο μέσα της από παιδί, αποτελούν μέρος του προσωπικού της κώδικα.
Σπούδασε Ψυχολογία στο Hunter College της Νέας Υόρκης, αλλά η ζωγραφική ήταν εκείνη που τελικά πήρε το πάνω χέρι. Από παιδί σχεδίαζε και στα δεκαοκτώ της κατάλαβε ότι μέσα από τη ζωγραφική μπορούσε να κάνει ορατό κάτι που μέχρι τότε υπήρχε μόνο μέσα της. Από τότε, η τέχνη έγινε για εκείνη ένας τρόπος έρευνας: μια προσπάθεια να καταλάβει τον άνθρωπο, τη συνείδηση, τη φύση και τον κόσμο που βρίσκεται πέρα από όσα μπορούμε να δούμε.
Η εικαστική της γλώσσα κινείται ανάμεσα στην αφαίρεση και την ύλη, στο φως και τη σκιά, στην ελληνική σκέψη και στις σύγχρονες επιστημονικές αναζητήσεις. Η ψυχολογία, η πνευματικότητα, η φύση, η ελληνική μυθολογία, αλλά και η κβαντική φυσική και η έννοια της ενέργειας τροφοδοτούν τη σκέψη της. Δεν προσπαθεί να εξηγήσει το σύμπαν μέσα από την τέχνη της, προσπαθεί να σταθεί απέναντί του με δέος και περιέργεια.
Τα ταξίδια της υπήρξαν επίσης μέρος αυτής της αναζήτησης. Ινδία, Νεπάλ, Αίγυπτος, Ισραήλ και άλλοι τόποι διεύρυναν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον άνθρωπο και την πνευματικότητα. Η γιόγκα, ο διαλογισμός και η αναπνοή έγιναν κομμάτια της ζωής και της διδασκαλίας της για περισσότερα από 25 χρόνια. Έχει εκπαιδευτεί επίσης στο trauma-informed wellness, στη λειτουργική διατροφή και στο health & wellness coaching, έχοντας ολοκληρώσει πιστοποίηση από το Trauma Research Foundation.
Όμως ίσως η πιο σημαντική πλευρά της δουλειάς της είναι εκείνη που συμβαίνει έξω από τον εκθεσιακό χώρο. Από το 2013 είναι ιδρύτρια του μη κερδοσκοπικού οργανισμού MAY Kids Transform, μέσα από τον οποίο έχει αναπτύξει προγράμματα που συνδυάζουν την ενσυνειδητότητα, την τέχνη και τη γιόγκα με την εκπαίδευση γύρω από το τραύμα και την ευεξία. Τα προγράμματά της έχουν εφαρμοστεί σε εκπαιδευτικά ιδρύματα διεθνώς και έχουν αγγίξει περισσότερους από 100.000 νέους. Η ίδια δημιουργεί προσαρμοσμένα προγράμματα ανάλογα με τις ανάγκες κάθε εκπαιδευτικού οργανισμού, βασισμένα στη νευροεπιστήμη και στη ρύθμιση του νευρικού συστήματος. Η φιλοσοφία της, το Creative Mindfulness, συνοψίζεται σε μια ιδέα που μοιάζει να διαπερνά τόσο την τέχνη όσο και τη ζωή της: η ίδια η ζωή είναι το απόλυτο αριστούργημα, ένα έργο που βρίσκεται διαρκώς σε εξέλιξη.
Σήμερα, στο στούντιό της στο Chelsea της Νέας Υόρκης, η ζωγραφική, η έρευνα και η πνευματική της πρακτική εξακολουθούν να συνυπάρχουν. Και κάπως έτσι φτάνουμε στο Tapestry of Memories. Δημιουργημένο για την 25η επέτειο της 11ης Σεπτεμβρίου, με 911 τάματα από την Τήνο, το έργο μετατρέπει την προσωπική προσευχή, τη μνήμη και την απώλεια σε μια συλλογική πράξη.
Σε έναν ναό όπου συνυπάρχουν η σύγχρονη αρχιτεκτονική του Καλατράβα και η βυζαντινή αγιογραφία, η Αγνή Ζώτη κάνει μια τολμηρή κίνηση: βάζει τη σύγχρονη τέχνη μέσα στον διάλογο με την πίστη. Και ίσως αποδεικνύει κάτι πολύ απλό και ταυτόχρονα βαθύ: η πίστη δεν αλλάζει όταν αλλάζει η μορφή της τέχνης. Αλλάζει μόνο ο τρόπος που την κοιτάζουμε. Από αυτή την τολμηρή συνάντηση ξεκίνησε και η συζήτησή μας.
Γεννηθήκατε στην Αυστραλία από Έλληνες γονείς και μεγαλώσατε στη Νέα Υόρκη, διατηρώντας πάντα μια ισχυρή σύνδεση με την Ελλάδα. Τι σημαίνει για εσάς η ελληνική σας καταγωγή και πώς έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε τη ζωή και την τέχνη;
Νομίζω ότι το σημαντικότερο πράγμα που έχουμε ως Έλληνες είναι ο γενετικός μας κώδικας από την αρχαία Ελλάδα. Αυτό είναι, ίσως, το μεγαλύτερο δώρο που κουβαλάμε.
Είχα επίσης την ευκαιρία, όταν ήμουν παιδί, να γνωρίσω την Ελλάδα με έναν πολύ καθαρό και αυθεντικό τρόπο. Το χωριό, η φύση, η γενναιοδωρία των ανθρώπων, η Καστοριά, η φιλοξενία – όλα αυτά δημιούργησαν μέσα μου πολύ βαθιές ρίζες. Αλλά πάνω απ’ όλα, αυτό που με έχει καθοδηγήσει είναι η φιλοσοφία. Επειδή μεγάλωσα ανάμεσα σε τρεις ηπείρους, την Αυστραλία, την Αμερική και την Ευρώπη, με την Ελλάδα στο κέντρο αυτής της αναζήτησης, ένιωθα από πολύ μικρή ότι βρισκόμουν ήδη σε μια Οδύσσεια. Είχα πάντα μέσα μου την ανάγκη να αναζητώ το σπίτι μου, έναν τόπο όπου θα μπορούσα να ανήκω. Αυτή η αναζήτηση με έβαλε από πολύ νωρίς σε ένα ταξίδι.
Πώς ξεκίνησε η σχέση σας με τη ζωγραφική;
Η τέχνη ήταν πάντα ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της ζωής μου. Είμαι δυσλεκτική και από πολύ μικρή ζωγράφιζα – κυρίως σχεδίαζα. Τότε δεν γνώριζα καν ότι αυτό ήταν «τέχνη». Ήταν απλώς ο τρόπος μου να εκφράζομαι και να επικοινωνώ. Ήμουν πολύ καλύτερη στο να εκφράζομαι μέσα από το σχέδιο παρά μέσα από την ομιλία. Η στιγμή που κατάλαβα πραγματικά τι είναι η τέχνη ήρθε στα 18 μου, στο πρώτο μάθημα ζωγραφικής που πήρα στο Hunter College όπου σπούδαζα Ψυχολογία, αλλά παράλληλα έκανα Μαθήματα Τέχνης. Σε ένα μάθημα ζωγραφικής, το μοντέλο ήταν μια γυναίκα πολύ αδύνατη, σχεδόν μόνο κόκαλα. Δίπλα της υπήρχε ένα ανδρείκελο, ένα mannequin, που έμοιαζε σχεδόν πιο αληθινό από εκείνη. Καθώς ζωγράφιζα, συνέβη κάτι μέσα μου. Ξαφνικά διαπίστωσα ότι μπορούσα να εκφράσω κάτι που δεν ήταν ορατό. Εκείνη τη στιγμή ένιωσα τι ήταν πραγματικά η ζωγραφική και ότι αυτός ήταν ο δρόμος μου. Υπήρχε κάτι συγκλονιστικό στο ότι μπορούσα να μετατρέψω ένα άψυχο αντικείμενο σε κάτι ζωντανό μέσα στον πίνακα. Αυτό είναι η ζωγραφική: να φέρνεις στην επιφάνεια κάτι που δεν υπάρχει ακόμη. Σε άλλες μορφές τέχνης, όπως η φωτογραφία, αποτυπώνεις κάτι που ήδη υπάρχει. Στη ζωγραφική, όμως, δεν υπάρχει τίποτα μπροστά σου. Πρέπει να έρθει από κάπου μέσα σου. Μέχρι το τρίτο έτος κατάλαβα ότι τα Μαθήματα Τέχνης με ενδιέφεραν πολύ περισσότερο από την Ψυχολογία. Εκείνη την εποχή, η ψυχολογία μου φαινόταν αρκετά περιορισμένη και κλειστή. Εγώ, αντίθετα, ήθελα να σπάω τα όρια. Η τέχνη μού έδινε αυτή την ελευθερία. Η αλλαγή και η μεταμόρφωση ήταν πάντα πολύ σημαντικές για μένα.
Το Tapestry of Memories δημιουργήθηκε για την 25η επέτειο της 11ης Σεπτεμβρίου. Τι θελήσατε να εκφράσετε μέσα από αυτό το έργο;
Το Tapestry of Memories δημιουργήθηκε ως ένα ζωντανό μνημείο μνήμης, τιμώντας εκείνους που χάθηκαν, τους επιζώντες, τους πρώτους ανταποκριτές και τις οικογένειές τους. Δεν ήθελα να είναι ένα έργο που απλώς παρακολουθείς, αλλά ένα έργο στο οποίο συμμετέχεις.
Έφερα 911 ελληνικά ορθόδοξα τάματα από την Τήνο, από ένα προσκύνημα στην Παναγία. Κάθε τάμα μπορεί να κουβαλά μια προσευχή, μια ανάμνηση, μια απώλεια, μια ευχή ή μια ευγνωμοσύνη. Ο επισκέπτης τοποθετεί το δικό του πάνω στο έργο και έτσι γίνεται μέρος του. Η ίδια η κατασκευή περιλαμβάνει εννέα κάθετες και έντεκα οριζόντιες μεταλλικές γραμμές, ως αναφορά στο 9/11, στο grid του Manhattan και, πιο υπαινικτικά, στους Δίδυμους Πύργους. Η ζωγραφική πίσω από το μεταλλικό πλέγμα αποτελείται από χρωστικές, χρυσό, ασήμι, ορυκτά και φωσφορίζοντα στοιχεία. Το φως και οι αντανακλάσεις αλλάζουν καθώς προστίθενται τα τάματα, οπότε το έργο συνεχώς μεταμορφώνεται. Για μένα, αυτό είναι το πιο σημαντικό. Η προσωπική μνήμη γίνεται συλλογική μνήμη. Η ατομική προσευχή γίνεται κοινή εμπειρία. Και μέσα στον Άγιο Νικόλαο, όπου η σύγχρονη αρχιτεκτονική του Καλατράβα συναντά την Ορθόδοξη αγιογραφία, το έργο συνομιλεί με την παράδοση μέσα από μια σύγχρονη γλώσσα.
Τελικά, το Tapestry of Memories είναι ένα tama, ένα ζωντανό votive monument. Είναι η μνήμη εκείνων που έφυγαν, αλλά και η προσευχή εκείνων που συνεχίζουν. Και ίσως αυτή η μετάβαση -από την απώλεια στη σύνδεση και από το σκοτάδι στο φως- να είναι η ουσία του έργου.
Έχετε ταξιδέψει στην Ινδία, το Νεπάλ, την Αίγυπτο, το Ισραήλ και σε πολλά ακόμη μέρη. Τι σας δίδαξαν αυτά τα ταξίδια που δεν θα μπορούσατε ποτέ να μάθετε από ένα βιβλίο;
Δεν νομίζω ότι μαθαίνουμε πραγματικά μέσα από τα βιβλία. Εγώ μαθαίνω μέσα από την εμπειρία. Χρειάζομαι να το ζήσω. Και αυτό που κατάλαβα μέσα από τα ταξίδια μου είναι ότι, στην ουσία, οι άνθρωποι είμαστε πολύ περισσότερο ίδιοι απ’ όσο νομίζουμε. Μπορεί να έχουμε διαφορετικές και όμορφες τελετουργίες και παραδόσεις, αλλά στο τέλος όλοι θέλουμε τα ίδια: ένα σπίτι, τροφή, αγάπη, να αγαπάμε και να είναι καλά τα παιδιά μας. Πριν από περίπου 30 χρόνια ταξίδευα μόνη, σε μια εποχή χωρίς κινητά και διαδίκτυο. Για δυόμισι χρόνια έζησα κοντά σε ανθρώπους διαφορετικών πολιτισμών και θρησκευτικών παραδόσεων. Μοιράστηκα το ψωμί τους, έζησα μαζί τους και προσπάθησα να τους γνωρίσω πραγματικά, χωρίς να τους κρίνω. Και μέσα από όλη αυτή την εμπειρία επέστρεφα πάντα στο ίδιο ερώτημα: Ποια είμαι; Τι κάνω εδώ; Τι σημαίνει να υπάρχω; Τίποτα από όσα είχα διαβάσει δεν μπορούσε να μου δώσει την απάντηση. Έπρεπε να περπατήσω τη γη για να την αναζητήσω.
Μέσα από όλες τις διαφορετικές παραδόσεις που γνωρίσατε, υπήρξε κάποιος τόπος που να άλλαξε πραγματικά τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε τη ζωή και τον εαυτό σας;
Η Ινδία. Η Ινδία με άλλαξε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, γιατί εκεί, μέσα από έναν διαφορετικό τρόπο θέασης, είδα ολόκληρη την ανθρωπότητα συγκεντρωμένη μπροστά μου. Είναι ένας τόπος βαθιάς αφοσίωσης και πνευματικότητας. Παράλληλα, μου έδωσε πρακτικά εργαλεία, τον διαλογισμό, την αναπνοή, τη γιόγκα και όλα αυτά που σε βοηθούν να γνωρίσεις τον εαυτό σου.
Γι’ αυτό βρίσκω μια πολύ ενδιαφέρουσα σύνδεση ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ινδία. Η μία μου έδωσε τη φιλοσοφική διάσταση και η άλλη την πρακτική. Στην Ινδία είδα, για πρώτη φορά, τη ζωή και τον θάνατο μέσα στην ίδια εικόνα. Στην αρχή ήταν σοκαριστικό, αλλά δημιούργησα μια βαθιά σχέση με αυτή τη χώρα εδώ και περίπου 30 χρόνια – και εξακολουθώ να επιστρέφω.
Η τέχνη είναι ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής σας. Πώς επηρεάζει την εσωτερική σας ισορροπία;
Πιστεύω ότι η τέχνη είναι η υψηλότερη μορφή νοημοσύνης. Αν κοιτάξουμε την ιστορία μας, αυτό που έχει επιβιώσει περισσότερο από όλους τους μεγάλους πολιτισμούς είναι οι σπηλαιογραφίες – φτιαγμένες, παρεμπιπτόντως, με χρωστικές ουσίες. Για μένα, αυτό που κάνω είναι πολύ γήινο. Είναι αλχημεία, πρωτόγονο και ουσιαστικό για την ύπαρξή μας. Πριν από 65.000 χρόνια οι άνθρωποι ζωγράφιζαν στα σπήλαια, άφηναν αποτυπώματα, απεικόνιζαν το κυνήγι και τη ζωή τους. Γι’ αυτό η τέχνη είναι, για μένα, μια από τις σημαντικότερες εκφράσεις της ανθρώπινης νοημοσύνης.
Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους ή ακόμη και να θεραπεύσουν δύσκολες εμπειρίες και συναισθηματικά τραύματα;
Ναι. Ξέρω ότι μπορεί να θεραπεύσει. Υπάρχει, άλλωστε, πολλή επιστημονική γνώση γύρω από αυτό. Η τέχνη είναι ένας τρόπος να επεξεργαζόμαστε τα συναισθήματά μας σε ένα βαθύτερο, ασυνείδητο επίπεδο. Για μένα προσωπικά, η τέχνη με βοηθά να κατανοώ τον εαυτό μου, να γνωρίζω καλύτερα ποια είμαι και να κατανοώ τον κόσμο γύρω μου. Πίσω από τις συμμετρικές αφαιρέσεις και τη μορφή των έργων υπάρχει μια βαθιά σκέψη γύρω από την ανθρώπινη κατάσταση. Και η ανθρώπινη κατάσταση δεν είναι μονοδιάστατη. Είμαστε σύνθετα, πολυδιάστατα όντα, με διαφορετικούς χαρακτήρες, συναισθήματα και τρόπους σκέψης.
Στη δουλειά σας χρησιμοποιείτε χρώμα, φως, μέταλλα, πέτρες και υλικά που συχνά δημιουργείτε η ίδια. Τι σας ελκύει σε αυτά τα υλικά;
Τα χρώματά μου είναι πάντα χειροποίητα. Άρχισα να τα φτιάχνω επειδή μαθήτευσα κοντά σε έναν μοναχό, έναν Βυζαντινό αγιογράφο. Μετά το Κολλέγιο πήγα στην Ελλάδα. Πάντα με ενδιέφερε ο μυστικισμός και το πώς μπορεί να μεταφραστεί μέσα από τη ζωγραφική. Και η αγιογραφία είναι ακριβώς αυτό. Κανείς δεν ήθελε αρχικά να με διδάξει. Τελικά, η μητέρα μου βρήκε έναν Σέρβο μοναχό, τον Μοναχό Μακάριο, στην Αγία Μαρκέλλα, ο οποίος δέχτηκε να γίνει δάσκαλός μου. Έτσι επέστρεψα και έγινα μαθητευόμενή του. Μου δίδαξε τις χρωστικές, τα μέταλλα, το φύλλο χρυσού, την κόλλα από δέρμα κουνελιού και όλες αυτές τις αρχαίες τεχνικές. Αυτές τις τεχνικές και αυτά τα υλικά εξακολουθώ να χρησιμοποιώ μέχρι σήμερα.
Τα έργα σας αλλάζουν ανάλογα με το φως και τον τρόπο που τα βλέπει ο θεατής. Τι θα θέλατε να νιώθει κάποιος όταν στέκεται μπροστά σε έναν πίνακά σας;
Με ενδιαφέρει η ουσία του συναισθήματος, η ουσία της ύπαρξης, η ουσία της ενέργειας. Αυτό που θα νιώσει ο θεατής δεν είναι τόσο διανοητικό, όσο συναισθηματικό. Γιατί υπάρχει μόνο μία αλήθεια και αυτή είναι που με ενδιαφέρει. Φέρνω τη δική μου αλήθεια σε κάθε καμβά. Τίποτα δεν είναι επιφανειακό. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι ανταποκρίνονται στην αλήθεια, γιατί όλοι αναγνωρίζουμε το αυθεντικό όταν το βλέπουμε. Τα έργα μου είναι ζωντανά και συναισθηματικά, αλλά και διαρκώς μεταβαλλόμενα. Κανείς μας δεν είναι μόνο ένα πράγμα· συνεχώς αλλάζουμε. Το ίδιο συμβαίνει και με την τέχνη. Από τη στιγμή που δημιουργώ ένα έργο, γίνεται μια ανεξάρτητη οντότητα. Υπάρχει στον κόσμο και αποκτά τη δική του ζωή, όπως ακριβώς κι εμείς. Είμαστε ταυτόχρονα ξεχωριστές υπάρξεις και μέρος ενός συλλογικού όλου.
Το έργο σας συχνά εξερευνά τη σχέση ανάμεσα στο πολύ μικρό και το πολύ μεγάλο – από τα μόρια και το ανθρώπινο σώμα μέχρι τη φύση και το Σύμπαν. Τι είναι αυτό που σας συναρπάζει περισσότερο σε αυτή τη σύνδεση και πώς έχει επηρεάσει την τέχνη σας;
Η κβαντική φυσική. Θα το πιστέψεις ή όχι, μιλάω για την κβαντική φυσική εδώ και 30 χρόνια. Όσο περισσότερο διαλογιζόμουν, τόσο περισσότερο κατανοούσα αυτή τη σχέση. Και αυτό ακριβώς είναι το θέμα: γι’ αυτό ενθαρρύνω τους ανθρώπους να διαλογίζονται, γιατί μέσα από τον διαλογισμό γνωρίζουν καλύτερα τον εαυτό τους. Επιστρέφουμε, λοιπόν, στο «γνώθι σαυτόν».
Κατάλαβα όλο και περισσότερο ότι είμαστε ολόκληρα σύμπαντα. Όταν ξεκίνησα να ζωγραφίζω, ήμουν περισσότερο παραστατική καλλιτέχνις. Όσο όμως διαλογιζόμουν, τόσο περισσότερο το σώμα άρχισε να «διαλύεται» μέσα στη δουλειά μου, όπως και τα όρια ανάμεσα στα πράγματα. Όλα άρχισαν να συνδέονται και οι σχέσεις μεταξύ τους να μην είναι τόσο διαφορετικές. Αυτή η κατανόηση ήρθε μέσα από τον διαλογισμό.
Έχετε δημιουργήσει έργα εμπνευσμένα από τη ζωή, τον θάνατο, τη γέννηση, το φως και το σκοτάδι. Είναι τελικά η τέχνη ο δικός σας τρόπος να κατανοήσετε τη ζωή και τον εαυτό σας;
Απολύτως. Η τέχνη είναι ένας τρόπος να κατανοώ τη ζωή, γιατί όλα έχουν να κάνουν με τη διαδικασία. Η δημιουργία μοιάζει πολύ με τη ζωή: υπάρχει πρώτα μια πρόθεση, μια ιδέα, και μετά έρχεται η προσπάθεια, η αναζήτηση, η ακατέργαστη ενέργεια. Ξεκινώ με μια πολύ ξεκάθαρη ιδέα και πρόθεση, όμως στη συνέχεια έρχεται η αναζήτηση της ισορροπίας και το μήνυμα αρχίζει σιγά-σιγά να ξεκαθαρίζει. Δεν είναι απαραίτητα κάτι που πρέπει να κατανοήσεις λογικά. Είναι κάτι που τελικά το αισθάνεσαι, σε ένα βαθύτερο, σχεδόν σωματικό επίπεδο. Έτσι, ναι, μέσα από την τέχνη κατανοώ τη ζωή. Η τέχνη είναι σαν ένα όνειρο που περνά μέσα από τη ζωή. Συχνά εγκλωβιζόμαστε σε αναμνήσεις, όμως μέσα μας υπάρχουν τόσες διαφορετικές πλευρές: το μικρό παιδί, το πληγωμένο παιδί, ο δυνατός άνθρωπος και τόσες άλλες εκδοχές του εαυτού μας. Είμαστε πολύπλοκα, πολυδιάστατα όντα. Δεν είμαστε μόνο ένα πράγμα. Και η τέχνη επιτρέπει να εκφραστεί όλη αυτή η πολυπλοκότητα. Γι’ αυτό μπορώ να επιστρέψω σε κάθε πίνακα, σε κάθε έργο που έχω δημιουργήσει στη ζωή μου, και να θυμηθώ ακριβώς τη στιγμή και την εμπειρία που συνδέονται μαζί του. Κάθε έργο είναι ένα αποτύπωμα μιας συγκεκριμένης στιγμής στον χρόνο, μια μαρτυρία της ύπαρξής μας.
Από την προσωπική σας διαδρομή μέχρι την τέχνη, μιλάτε συχνά για το φως, το σκοτάδι, την πίστη και τη συνείδηση. Πώς συνδέονται όλα αυτά για εσάς;
Ο πιο απλός τρόπος να το απαντήσω είναι ότι μπορείς να βρεις τον εαυτό σου μόνο αν έχεις χαθεί. Γιατί πώς ξέρεις ότι έχεις βρει τον εαυτό σου, αν δεν είχες χαθεί; Η δυαδικότητα είναι πολύ σημαντική. Το καλό και το κακό, το φως και το σκοτάδι. Δεν μπορείς να έχεις φως χωρίς σκοτάδι. Είναι σαν ένα νόμισμα, οι δύο αντίθετες πλευρές του. Δεν μπορείς να έχεις τη μία χωρίς την άλλη. Αλλά μπορούμε να επιλέξουμε. Πού θέλουμε να πάμε, τι θέλουμε να είμαστε. Αυτή είναι η θέληση. Αυτή είναι η μόνη ελεύθερη βούληση που έχουμε. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα πάντα γύρω μας, αλλά μπορούμε να επιλέξουμε. Και ίσως υπάρχει μια μεγαλύτερη δύναμη. Είμαι μεγάλη πιστή σε αυτό. Μιλάμε πολύ για τη συνείδηση, αλλά για την ελληνική κοινότητα θα μπορούσαμε να την ονομάσουμε Θεό. Αγαπώ πολύ το αρχέτυπο του Χριστού, γιατί Εκείνος είναι η άνευ όρων αγάπη. Όπως είπε, το φως βρίσκεται μέσα σε όλους μας. Αγαπώ βαθιά και την Παναγία. Για μένα είναι η μητέρα των πάντων – από τη γη και τις μητέρες μέχρι οτιδήποτε δίνει ζωή. Είναι ένα αρχέτυπο αγάπης και συμπόνιας, και αυτές θεωρώ ότι είναι από τις πιο όμορφες ποιότητες που έχουμε. Έχουμε πολλές ποιότητες, όλοι μας, αλλά μπορούμε να επιλέξουμε.
Και γιατί θεωρείτε ότι αυτές οι πρακτικές είναι τόσο σημαντικές ειδικά για τους νέους σήμερα;
Γιατί δεν είναι μια μόδα. Είναι πρακτικές που υπάρχουν εδώ και χιλιάδες χρόνια. Απλώς σήμερα έχουμε πλέον την επιστήμη και την έρευνα που μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί λειτουργούν. Και γι’ αυτό έχω στραφεί περισσότερο προς τη δουλειά γύρω από το τραύμα. Η ικανότητα να ρυθμίζουμε το νευρικό μας σύστημα είναι θεμελιώδης για την ευεξία μας. Να μπορούμε, δηλαδή, να επιστρέφουμε στον εαυτό μας, να βρίσκουμε την ισορροπία μας και να μπορούμε να συνεχίζουμε.
Ένα σημαντικό μέρος της δουλειάς σας σήμερα συνδέεται με την ευεξία, την εκπαίδευση και τα παιδιά. Πώς ξεκίνησε αυτή η διαδρομή και τι ήταν αυτό που σας οδήγησε να ασχοληθείτε τόσο ενεργά με την ψυχική και συναισθηματική τους ευημερία;
Λοιπόν, ξεκίνησε μέσα από ένα τραύμα – την 11η Σεπτεμβρίου. Ο γιος μου ήταν μόλις τριών ετών και ήθελα να είμαι κοντά του, αλλά και να προσφέρω στην κοινότητά του. Έτσι άρχισα να κάνω εθελοντισμό στην τάξη του και δημιούργησα το πρώτο εργαστήριο κεραμικής στο μικρό σχολείο του.
Μπορούσα να φέρνω υλικά, να δημιουργώ μαζί με τα παιδιά και να περνάω χρόνο μαζί τους. Ήταν ένας τρόπος να είμαι κοντά στον γιο μου και ταυτόχρονα να είμαι χρήσιμη.
Καθώς εκείνος μεγάλωνε, όμως, άρχισα να βλέπω κάτι που με ανησύχησε βαθιά. Υπήρχαν παιδιά που αυτοτραυματίζονταν και αγόρια που έκαναν απόπειρες αυτοκτονίας. Το έβλεπα μέσα από τους φίλους του, τα σχολεία και την κοινότητά μας.
Μια ιστορία που με συγκλόνισε ήταν ενός φίλου του γιου μου, ενός νεαρού αγοριού που προσπάθησε να κόψει τον λαιμό του. Όταν μίλησα με την διευθύντρια, μου είπε ότι τέτοια περιστατικά συνέβαιναν συνέχεια, αλλά οι γονείς συχνά δεν μιλούσαν γι’ αυτά λόγω της ντροπής και της ενοχής.
Και καταλαβαίνω τη ντροπή και την ενοχή. Τα έχω ζήσει κι εγώ. Κατάλαβα ότι οι άνθρωποι το κάνουν επειδή υποφέρουν. Και όλοι υποφέρουμε. Πρέπει να κάνουμε κάτι γι’ αυτό.
Και τότε ήταν που αρχίσατε να αναζητάτε τρόπους ώστε η τέχνη να λειτουργήσει μαζί με την ευεξία και την ενσυνειδητότητα;
Ναι. Γνώριζα ήδη, μέσα από τη δική μου ζωή, πόσο σημαντικά μπορούν να είναι η ενσυνειδητότητα, η αναπνοή, η γιόγκα και ο διαλογισμός. Αυτά ήταν εργαλεία που λειτούργησαν για μένα, οπότε θέλησα να τα μοιραστώ και με τα παιδιά και τους εκπαιδευτικούς. Δεν μιλάμε για πνευματικότητα με την έννοια κάποιου δόγματος. Μιλάμε για κάτι πολύ απλό: να μάθουμε να γειώνουμε τον εαυτό μας, να παίρνουμε μια βαθιά ανάσα και να επαναφέρουμε την ισορροπία μας. Έχω μελετήσει γιόγκα, διαλογισμό και αναπνευστικές πρακτικές για περίπου 30 χρόνια, ενώ έχω εκπαιδευτεί και στον χώρο του τραύματος και της λειτουργικής διατροφής. Η εκπαίδευση ήρθε αργότερα· πρώτα ήρθε η προσωπική μου εμπειρία. Σήμερα εστιάζω στο να βοηθήσω τους εκπαιδευτικούς να γίνουν καλύτεροι παιδαγωγοί χωρίς να εξουθενώνονται, μέσα από την τέχνη αλλά και απλά, πρακτικά εργαλεία ευεξίας. Γιατί υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να ξεκινάς ένα μάθημα με ηρεμία και επίγνωση και στο να φωνάζεις στα παιδιά για να σου δώσουν προσοχή. Μερικές φορές, όλα ξεκινούν από μια απλή ανάσα.
Αν έπρεπε να κρατήσουμε μία μόνο ιδέα από όλη αυτή τη διαδρομή, από την τέχνη και τη συνείδηση μέχρι τη ζωή και τον άνθρωπο, ποια θα θέλατε να μείνει μέσα μας;
Το φως είναι δύναμη. Είναι χαρά. Είναι ζωή. Είναι η καρδιά του Θεού. Πιστεύω ότι είμαστε μια σπίθα της θεότητας. Η ζωή είναι περίπλοκη και κάποιες φορές το φως μοιάζει να σβήνει. Αλλά ακόμη και ένα μικρό κερί φωτίζει το σκοτάδι. Είναι πάντα εκεί· απλώς κάποιες φορές ξεχνάμε ότι το έχουμε. Και εκεί όπου στρέφουμε την προσοχή μας, εκεί μεγαλώνει και η ενέργεια. Γι’ αυτό το φως είναι ελπίδα, αλλά πάνω απ’ όλα είναι πίστη. Γιατί η πίστη έχει μέσα της σταθερότητα και αλήθεια. Πιστεύω ότι όλοι έχουμε μέσα μας αυτό το φως. Το θέμα είναι να το θυμηθούμε και να το καλλιεργήσουμε. Και αυτό ξεκινά από τον εαυτό μας. Αν θέλουμε έναν καλύτερο κόσμο, πρέπει πρώτα να γίνουμε εμείς καλύτεροι και μέσα από αυτό να επηρεάσουμε και το συλλογικό. Ακόμη και οι άνθρωποι που κάνουν το κακό, πιστεύω ότι είναι χαμένοι· έχουν ξεχάσει το δικό τους φως. Ζούμε σε μια εποχή βίας, απληστίας και μεγάλης αβεβαιότητας. Ο κίνδυνος είναι πραγματικός. Όμως όταν αναρωτιόμαστε γιατί συμβαίνουν όλα αυτά, η απάντηση είναι απλή: Είναι μια συλλογική προσπάθεια. Και η αλλαγή είναι επίσης μια συλλογική προσπάθεια.
Πληροφορίες: https://www.agnizotis.com/
Πηγή: www.ekirikas.com