Α. Δρακόπουλος: Η φιλανθρωπία απαιτεί συναισθηματική νοημοσύνη, την ικανότητα να παίρνεις ανθρώπινα ρίσκα | ekirikas.com

O πρόεδρος του ΙΣΝ μιλά για την προσφορά, την ηγεσία και την ανθρωπιά

ΑΘΗΝΑ. Δυσκολεύτηκα να επιλέξω την πιο σημαντική είδηση σε μια μνημειώδη συνέντευξη με τον Ανδρέα Δρακόπουλο, πρόεδρο του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, και ο λόγος είναι ότι όλη η συνέντευξη είναι είδηση.
Είναι τέτοια η φρέσκια, πρωτότυπη σκέψη του και τόσο μεγάλη η εκβάθυνσή του στα θέματα που διαπραγματεύεται που σε μαγνητίζει.

Ωστόσο, αφού υποχρεούμαι να επιλέξω μια απάντηση από τις ερωτήσεις που του υπέβαλα, ένα πρόσφατο απόγευμα στο σπίτι του στην Αθήνα, θα διάλεγα την παρακάτω που έδωσε στην ερώτησή μου «Πότε θεωρείτε ότι μια δωρεά είναι επιτυχημένη; Υπάρχει τρόπος να μετρηθεί ο κοινωνικός και οικονομικός πολλαπλασιαστής της;».

Είπε: …«Η φιλανθρωπία απαιτεί συναισθηματική νοημοσύνη. Απαιτεί την ικανότητα να παίρνει κανείς ανθρώπινα ρίσκα».

Θα πρόσθετα, όμως, και αυτή την οποία θεωρώ εξίσου σημαντική σε ερώτησή μου αναφορικά με την «Κατάσταση που επικρατεί σήμερα στον Κόσμο»:

Είπε: …«Περνάμε μία κρίση, η ανθρωπότητα περνάει μία κρίση ανθρωπιάς».

Αυτά χαρακτηρίζουν τον Ανδρέα Δρακόπουλο: Ότι παρά τα δώρα που απλόχερα του χάρισε ο Θεός, εξακολουθεί και παραμένει άνθρωπος. Κι αυτό δεν είναι ένα μικρό επίτευγμα.

Αρκετά με την εισαγωγή. Ας περάσουμε κατευθείαν στη συνέντευξη:

Ερώτηση: Πρόσφατα γιορτάσατε τριάντα χρόνια από την ίδρυση του Ιδρύματος, με μια εβδομάδα εκδηλώσεων, διαλόγων, μουσικής και άλλα υπό την γενική ομπρέλα του SNF Nostos. Μεταξύ αυτού ήταν   οι επισκέψεις στα τρία υπερσύγχρονα νοσοκομεία, ένα Γενικό Νοσοκομείο στην Κομοτηνή, ένα Παίδων στη Θεσσαλονίκη και ένα Γενικό στη Σπάρτη, που αποτελούν τον κορμό της Διεθνούς Πρωτοβουλίας για την Υγεία (ΔΠΥ), συνολικού ύψους πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Και μόνο αυτή η τεράστια προσφορά- πέρα και πάνω από την ίδρυση του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) αξίας 700 εκατ. ευρώ- ανάγει τον Νιάρχο, αλλά και εσάς προσωπικά, στους μεγάλους ευεργέτες του έθνος, ίσως τον μεγαλύτερο.

Πρώτον, πώς σας κάνει αυτό να αισθάνεστε, και δεύτερον, σας απασχολεί αυτό ότι είστε μεγάλοι ευεργέτες του έθνους;

Απάντηση: Ευχαριστώ πολύ, κύριε Διαματάρη.

Το θέμα είναι ότι ποτέ δεν σκεφτόμαστε κατά αυτόν τον τρόπο. Ποτέ δεν σκεφτόμαστε ή προσεγγίζουμε την κοινωφελή μας δράση, με γνώμονα να χαρακτηριστούμε «ευεργέτες». Για εμάς, και το έχουμε αναφέρει και στο παρελθόν, ακόμη κι εάν ακούγεται πεζό: αυτή είναι η δουλειά μας. Είχαμε την ευκαιρία, χάρη στον θείο μου, και το καταπίστευμα που μας κληροδότησε να ξεκινήσουμε τη δράση μας ως Ίδρυμα. Χωρίς την προσφορά του δεν θα βρισκόμασταν σήμερα εδώ. Μας προσέφερε μια μοναδική δυνατότητα να συνεισφέρουμε ευρύτερα στην κοινωνία και τον κόσμο. Γι’ αυτόν τον λόγο, το έργο μας έχει ταξιδέψει σε 137 χώρες τα τελευταία 30 χρόνια.

Και την Ελλάδα, βέβαια, ως τόπο καταγωγής μας και της οικογένειάς μας, την έχουμε στηρίξει πιο πολύ από οποιαδήποτε άλλη χώρα, και με αφορμή ορισμένα μεμονωμένα γεγονότα, όπως ήταν η κοινωνικοοικονομική κρίση. Μια μακροχρόνια κρίση, διάρκειας πάνω από 10 – 12 χρόνια. Στη συνέχεια υποστηρίξαμε τη δημιουργία του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), το οποίο ήταν -και παραμένει ακόμα- η μεγαλύτερη μεμονωμένη δωρεά μας. Συμπεριλαμβανομένων αυτών των δωρεών, φτάνουμε σήμερα στο σημείο να έχουμε προσφέρει στην Ελλάδα σχεδόν τα δύο τρίτα του συνόλου των δωρεών μας. Γεγονός που μαρτυρούν και τα ίδια τα νούμερά μας. Έχουμε προσφέρει πάνω από τέσσερα δισεκατομμύρια δολάρια εδώ και τριάντα χρόνια, εκ των οποίων τα δύο τρίτα έχουν διοχετευθεί για τη στήριξη της χώρας. Αισθανόμαστε πράγματι υπερήφανοι, για όλους τους ευνόητους λόγους, αλλά δεν σκεφτόμαστε τους εαυτούς μας ως ευεργέτες. Και πάλι, μπορεί να ακούγεται πολύ πεζό, αλλά, ΑΠΛΩΣ, κάνουμε τη δουλειά μας. Πρόκειται για μια ευκαιρία που μας δόθηκε. Διανύουμε ως παγκόσμια κοινωνία μια ταραγμένη περίοδο, με πάρα πολλά διαφορετικά ανοιχτά μέτωπα. Και προσπαθούμε με τον τρόπο αυτό, να απαλύνουμε λίγο τα προβλήματα και να κάνουμε τον κόσμο λίγο καλύτερο για όλους. Αυτό είναι όλο και αυτή είναι και η μοναδική ατζέντα μας. Δεν έχουμε άλλη ατζέντα.

Ερώτηση: Σήμερα, τριάντα χρόνια αργότερα, η επιτυχία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) φαίνεται ως αυτονόητη αφού έχει εσάς ως ψυχή και εγκέφαλό του. Ωστόσο, θέλω να πάμε πίσω τριάντα χρόνια. Τότε, όταν ο Σταύρος Νιάρχος, ο θείος σας, πέθανε και πληροφορηθήκατε την επιθυμία του να ιδρύσει ένα φιλανθρωπικό ίδρυμα με εσάς στο τιμόνι του. Πώς αισθανθήκατε τότε. Χαρήκατε ή δυσανασχετήσατε που σας φόρτωσε μια τόσο μεγάλη ευθύνη που θα επηρέαζε καταλυτικά τη ζωή σας;

Απάντηση: Καταρχάς δεν είχε αφήσει εμένα στο τιμόνι. Ήμασταν μια ομάδα που αποτελούνταν από τα δύο μου ξαδέλφια και μερικούς ακόμη ανθρώπους, που εργαζόμασταν για χρόνια για να διαχειριστούμε το κληροδότημα.

Το Ίδρυμα ήταν ένας από τους κληρονόμους. Τα πρώτα χρόνια, λοιπόν, λέγαμε «υπάρχει και το Ίδρυμα».

Υπήρχαν κάποιες ιδέες. Ούτε προσωπικό είχαμε, ούτε τεχνογνωσία κατείχαμε, ούτε γνωρίζαμε πού θα κατέληγε όλο αυτό. Σκεφτόμασταν πως θα πραγματοποιούμε παράλληλα και ορισμένες δωρεές.

Το όμορφο κομμάτι της ιστορίας είναι ότι σταδιακά, όταν αρχίσαμε να υλοποιούμε και ορισμένες δωρεές, διαπιστώναμε την ανάγκη που έχει και ο κόσμος για υποστήριξη και τον αντίκτυπο αυτού του έργου. Και στη συνέχεια, αποσχίσαμε όλες τις επιχειρηματικές δραστηριότητες για να επικεντρωθούμε αποκλειστικά στη λειτουργία του Ιδρύματος. Στο Ίδρυμα οι αποφάσεις λαμβάνονται από το Διοικητικό Συμβούλιο, και πράγματι ασχολούμαι συστηματικά από τα πρώτα βήματά του. Το ωραίο είναι ότι γεννήθηκε μέσα από τα σπλάχνα μας, από κάτω προς τα πάνω. Στην αρχή είχαμε προσλάβει δύο ανθρώπους για να μας βοηθούν, έναν στην Αμερική και έναν στην Ελλάδα. Και το σκεπτικό μας ήταν ότι θα υπηρετούν χρέη γραμματειακής υποστήριξης και παράλληλα θα πραγματοποιούμε κάποιες δωρεές. Και τα πράγματα πήραν γρήγορα μια διαφορετική τροπή. Και από μόνα τους, βέβαια, ήταν και η εποχή τότε, η αλλαγή του αιώνα, γύρω στο 2000 που και τα Ιδρύματα και στην Αμερική άρχισαν να αποκτούν ακόμη πιο ενεργό ρόλο.

Η Αμερική είχε ανέκαθεν παράδοση στον τομέα της φιλανθρωπίας. Το ζητούμενο είναι ότι επικρατούσε το παλιό μοντέλο, τα μεγάλα ονόματα, που επιθυμούσαν να υπάρχουν εσαεί, και που προσέφεραν ανά διαστήματα.

Είναι λες και δεν είχε ψυχή η φιλανθρωπία, όσο έχει σήμερα. Και το ξεκίνημα ήταν εκεί, στη στροφή του αιώνα.

Με την εκρηκτική ανάπτυξη της τεχνολογίας, και του διαδικτύου, και τον πλούτο που δημιουργήθηκε μέσω της Wall Street, περισσότερος κόσμος ξεκίνησε να δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη φιλανθρωπία. Υπάρχει ο ιδιωτικός τομέας, ο δημόσιος τομέας, και από δίπλα ο τομέας της φιλανθρωπίας, που άρχισε να δραστηριοποιείται όλο και περισσότερο, διότι ο κόσμος αντιλαμβανόταν τον αντίκτυπό της. Παλαιότερα, το δημόσιο, οι εκάστοτε κυβερνήσεις λειτουργούσαν μόνες τους . Και στη συνέχεια αναπτύχθηκε σημαντικά και ο ιδιωτικός τομέας, αλλά κανείς δεν είναι τόσο μεγάλος, για να έχει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει όλα τα προβλήματα ως ξεχωριστή μονάδα. Ήρθε, λοιπόν, η φιλανθρωπία, ο τρίτος τομέας να διαδραματίσει έναν ρόλο ιδιαίτερα κομβικό, με την έννοια ότι δεν είναι, ούτε πρόκειται να γίνει ποτέ, ούτε όσο μεγάλος είναι ο ιδιωτικός τομέας ούτε μπορεί να αναλάβει τον ρόλο του δημοσίου. Ωστόσο, μπορούσε να εκκινήσει καινούργια έργα, να τα υλοποιήσει με πιο ταχείς ρυθμούς, να βοηθήσει, να ανοίξει νέους ορίζοντες, και να επιφέρει άμεσες αλλαγές.

Θεωρώ ότι συνεισέφερε στην κάλυψη μιας υπαρκτής ανάγκης. Και εμείς έτυχε και βρεθήκαμε εκεί την κατάλληλη στιγμή, και μας ακούμπησε και γι’ αυτό εξελίχθηκε στη βασική μας ενασχόληση.

Eρώτηση: Μπορείτε να μας μιλήσετε για τις σχέσεις με τον θείο σας το Νιάρχο;

Aπάντηση: Τον γνώρισα από μικρός, τον ήξερα ως τον «θείο Σταύρο». Τον γνώρισα από κοντά όταν αποφοίτησα από το Πανεπιστήμιο και εργάστηκα μαζί του περίπου δέκα χρόνια μέχρι να φύγει από τη ζωή. Τα περισσότερα από αυτά ήμασταν πολύ κοντά για πολλές ώρες, με πολλή δουλειά, αντλώντας πολλά μαθήματα ζωής. Ήταν δύσκολος άνθρωπος και παράλληλα πολύ επιτυχημένος και σμίξαμε. The rest is history (και τα υπόλοιπα ανήκουν στην ιστορία).

Eρώτηση: Κύριε Δρακόπουλε, εάν δεν υπήρχε το Ίδρυμα τι θα θέλατε να κάνατε στη ζωή σας;

Aπάντηση: Παράλληλα με την ενασχόλησή μου με το Ίδρυμα, ασχολούμαι με τα χρηματοοικονομικά. Και θα συνέχιζα να ασχολούμαι με αυτόν τον τομέα, ταυτόχρονα με τη συνέχιση της προσωπικής μου φιλανθρωπικής δράσης, στην οποία παραμένω ενεργά αφοσιωμένος.

Ερώτηση: Ωραία, είναι σαφές από την πορεία σας ότι είχατε θέσει από την πολύ αρχή αρχές και κανόνες που θα διέπουν τη λειτουργία του Ιδρύματος. Ποιες ήταν μερικές από αυτές τις αρχές σας;

Απάντηση: Ίσως είναι περίεργο το γεγονός ότι ήμασταν ιδιαίτερα ξεκάθαροι από την αρχή. Καταρχάς, δεν πιστεύω ότι η επιχειρηματικότητα και η φιλανθρωπία πρέπει να συνυπάρχουν. Με την έννοια ότι εάν ασκείς φιλανθρωπικό έργο, πρέπει να σκέφτεσαι μόνο με γνώμονα τη φιλανθρωπία, να μην σκέφτεσαι τι μπορείς να αποκομίσεις ή τι ενέργειες πρέπει να ακολουθήσεις για να επιτύχεις μεγαλύτερο οικονομικό όφελος.

Φιλανθρωπία σημαίνει μόνο να προσφέρεις. Οπότε η πρώτη μας αρχή ήταν το Ίδρυμα να είναι ένας αμιγώς φιλανθρωπικός οργανισμός. Το δεύτερο σημαντικό είναι η διαφάνεια. Και στη συνέχεια, η τρίτη μας αρχή, που στο ξεκίνημά μας αλλά και μέχρι σήμερα κάποιοι θεωρούν αδυναμία, είναι ότι δεν είχαμε ποτέ ατζέντα. Όταν αναφέρομαι στην έννοια της «ατζέντας», μιλάω για την ατζέντα όποιων προτεραιοτήτων. Δεν είμαστε εδώ για να κάνουμε “τούτο” ή “εκείνο”. Είμαστε ανοιχτοί σε όλα, όπως αναφέρουμε με κάθε ευκαιρία. Παραμένουμε ανοιχτός ως οργανισμός 24 ώρες το 24ωρο. Δεχόμαστε αιτήματα δωρεών από όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου. Και οι τέσσερις πυλώνες μας, οι οποίοι αποτελούνται, όπως ξέρετε, από την παιδεία, την υγεία και τον αθλητισμό, την κοινωνική πρόνοια και τις τέχνες και τον πολιτισμό, είναι αρκετά ευρείς, κι εάν το σκεφτεί κανείς, βασίζονται στην ιδέα ότι όλα τα αιτήματα δωρεών μπορούν εν δυνάμει να ενσωματωθούν κάτω από έναν από τους τέσσερις πυλώνες. Επομένως, παραμένουμε ανοιχτοί, διατηρώντας ανοιχτούς τους ορίζοντές μας.

Το πιο βασικό είναι να πιστέψουμε στους ανθρώπους που υποβάλλουν ένα αίτημα για δωρεά, ότι διακρίνονται για την ηθική τους, ότι θα εργαστούν με όραμα, και ότι η πρότασή τους θα έχει αντίκτυπο στην κοινωνία. Είτε πρόκειται για μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων, είτε για μικρή. Και από νωρίς μπήκε η εξής παράμετρος στο μυαλό μας: «γιατί να αρνηθούμε ένα αίτημα;». Διότι αυτή είναι η δουλειά μας, να βοηθάμε. Οπότε η σκέψη που άλλοτε συμπυκνωνόταν στο ερώτημα: «εάν θα εγκρίνουμε ένα αίτημα» αντικαταστάθηκε από το «γιατί να το αρνηθούμε;». Λαμβάνοντας, βέβαια, πάντα υπόψη τους περιορισμούς του προϋπολογισμού μας. Δεν είμαστε μηχάνημα αυτόματης ανάληψης μετρητών (ATM), έχουμε έναν συγκεκριμένο προϋπολογισμό. Και εδώ θέλω να σημειώσω ένα ενδιαφέρον σημείο, διότι υπήρχε από τη μία πλευρά το παλιό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο τα ιδρύματα οφείλουν να είναι παρόντα εσαεί, προσφέροντας ένα ποσοστό, 3, 4 ή 5% ετησίως, με απώτερο στόχο να τους γνωρίσει όλος ο κόσμος. Και από την άλλη πλευρά, υπήρχε η νέα γενιά, των επιχειρηματιών τεχνολογίας, οι οποίοι ήταν της λογικής: «εδώ και τώρα θα τα προσφέρουμε όλα». Προσωπικά τείνω πιο πολύ προς τη δεύτερη άποψη, δηλαδή εάν κάνεις κάτι, να το υπηρετείς ενεργά. Ωστόσο, χρειάζεται ίσως μέτρο, ούτε ότι θα πρέπει υποχρεωτικά να διασφαλίσουμε την παρουσία μας εσαεί ούτε ότι θα πρέπει να προσφέρουμε τα πάντα μέσα σε ένα πολύ συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Εάν προκύψουν σημαντικά έργα, που μπορούν να έχουν εν δυνάμει σημαντικό αντίκτυπο και έχεις τη δυνατότητα να προσφέρεις … δηλαδή εμείς ενδέχεται σε δύο, τρία, πέντε χρόνια, που λέει ο λόγος, να πούμε ότι ολοκληρώσαμε το έργο μας. Δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Διότι αυτή ήταν εξ αρχής η αποστολή μας, να προσφέρουμε, να βοηθήσουμε. Εφόσον υπάρχουν έργα που μπορούμε να υποστηρίξουμε, αυτό θα κάνουμε.

Eρώτηση: Πότε θεωρείτε ότι μια δωρεά είναι επιτυχημένη. Υπάρχει τρόπος να μετρηθεί ο κοινωνικός και οικονομικός πολλαπλασιαστής της;

Απάντηση: Στην εποχή που διανύουμε, μεγάλο μέρος της προσοχής μας έχει επικεντρωθεί στα δεδομένα, ωστόσο αυτή η τάση απαιτεί προσοχή. Διότι με τα δεδομένα μόνο, μπορεί καμία φορά να φτάσεις σε αδιέξοδο. Καθώς όταν κάνεις μια εκτίμηση, πολύ δύσκολα θα μπορέσεις να εντοπίσεις ένα αίτημα δωρεάς, στο οποίο θα μπορούσες να απαντήσεις θετικά, σκεπτόμενος αποκλειστικά τον μετρήσιμο αντίκτυπο.

Για εμένα ισχύει το εξής… Πρέπει να κάνεις όλη την απαιτούμενη προεργασία και έρευνα και να διασφαλίσεις ότι οι άνθρωποι πίσω από ένα αίτημα δωρεάς διακρίνονται για την ηθική και επαγγελματική τους στάση. Με αυτόν τον τρόπο θα εξασφαλίσεις τον αντίκτυπο, κάνοντας παράλληλα και όλες τις απαραίτητες ενέργειες και αναλύσεις. Δεν μπορεί, όμως, να βασίζεσαι μόνο στα δεδομένα και τις αναλύσεις που θα έκανες για ένα επιχειρηματικό εγχείρημα. Η φιλανθρωπία προϋποθέτει συναισθηματική νοημοσύνη. Να μπορείς να αναλάβεις ανθρώπινα ρίσκα. Και πάλι, χωρίς αυτό να συνεπάγεται ότι δεν θα κάνεις την έρευνά σου, θα την κάνεις, αλλά θα πάρεις και ρίσκα. Εμείς έχουμε αναλάβει από την αρχή πολλά, ίσως πιο πολλά ρίσκα από όσα αναλαμβάνουν τα περισσότερα Ιδρύματα. Με την έννοια του ανθρώπινου ρίσκου. Διότι πιστεύουμε ότι, ακόμα και λάθη να κάνουμε, που είμαι σίγουρος ότι ενδέχεται να έχουμε κάνει λάθη, το λάθος μας ήταν ότι μπορεί να προσφέραμε μεγαλύτερη οικονομική υποστήριξη απ’ όσο τυχόν απαιτούνταν. Συνεπώς, το θέμα είναι ότι και λάθη να κάνουμε, πιστεύω ότι αξίζει το ρίσκο. Διότι ίσως καταφέρεις να αλλάξεις ζωές. Και εάν αλλάξεις έστω και μία ζωή, για μένα αξίζει. Άμα καταφέρεις να αλλάξεις τις ζωές νέων ανθρώπων, ακόμα κι εάν έχεις κάνει λάθη, είναι συγκλονιστικό το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, που δεν μπορεί να μετρηθεί με δεδομένα, με AI ή με συστήματα. Και πάλι, πρέπει να κάνεις την έρευνα από πλευράς σου, αλλά για εμένα εκεί εντοπίζεται η απόδοση μιας δωρεάς. Έχουμε πάρει ρίσκα σε πλήθος έργων, για τα οποία μπορεί κανείς να υποστήριζε ότι δεν θα έπρεπε, εάν για παράδειγμα εκπροσωπούσαμε μια τράπεζα, εάν επρόκειτο για τη χορήγηση δανείου, αλλά εμείς στον δικό μας τομέα αναλαμβάνουμε ρίσκα. Το κάναμε και είδαμε στην πράξη τον αντίκτυπο, είδαμε στην πράξη να αλλάζουν ζωές. Οπότε όταν βλέπεις τον αντίκτυπο στην πράξη, αξίζει πολύ περισσότερα από οποιαδήποτε απόδοση. Ερώτηση: Στα τριάντα χρόνια από την ίδρυση του Ιδρύματος έχετε χρηματοδοτήσει περίπου 5.700 projects, που αντιστοιχούν, όπως είπατε και προηγουμένως, σε περίπου 4.000.000 δολάρια σε 138 χώρες.

Eρώτηση: Ποιο έργο από αυτά σας έχει αγγίξει περισσότερο κι ακόμα και ποιο είναι το πιο δύσκολο όχι που χρειάστηκε να πείτε;

Απάντηση: Το ωραίο είναι ότι και για τις δύο ερωτήσεις δεν έχω συγκεκριμένη απάντηση. Διότι είναι τόσα πολλά τα έργα τα οποία μας έχουν χαροποιήσει, καθώς διαπιστώνουμε τον αντίκτυπό τους. Πρόκειται για δωρεές διαφορετικής κλίμακας, σε τόσους διαφορετικούς τομείς και σε διαφορετικές χώρες. Μπορεί να υποστηρίξεις ένα μικρής κλίμακας έργο, που λέει ο λόγος στην Αφρική, το οποίο αφορά μια κατασκήνωση. Μια κατασκήνωση με επίκεντρο το ποδόσφαιρο για παιδιά με περιορισμένη οικονομική δυνατότητα, στην οποία τους παρέχονται γεύματα και καθαρό νερό. Για πρώτη φορά έχουν πρόσβαση σε πόσιμο νερό! Και βλέπεις τον αντίκτυπο. Και βλέπεις και το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) στην Αθήνα. Για εμένα και τα δύο έχουν τη χάρη τους. Και τα δύο έχουν, ποιοτικά, το ίδιο κοινωνικό όφελος. Πρόκειται από τη μια για μια δωρεά σχετικά μικρού προϋπολογισμού, ενώ το Κέντρο Πολιτισμού έχει αγγίξει περίπου 700 εκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, και τα δύο είναι σπουδαία έργα. Οπότε αυτό το μοντέλο το έχω δει να εφαρμόζεται 30 χρόνια σε όλες τις χώρες που έχουμε κοινωφελή δράση, και όποιο «όχι» μπορεί να έχουμε πει, για εμένα είναι δύσκολο, επιστρέφοντας σε αυτό που έλεγα προηγουμένως ότι αποστολή μας είναι να προσφέρουμε και να βοηθάμε.

Οπότε σε περιπτώσεις που δεν έχουμε εγκρίνει ένα αίτημα μόνο και μόνο λόγω προϋπολογισμού, και όχι εξαιτίας κάποιου «κενού» εκ μέρους ενός οργανισμού ή επειδή οι άνθρωποι πίσω από ένα αίτημα δεν ήταν αρκετά αφοσιωμένοι και γνωρίζουμε εκ των προτέρων ότι δεν είναι σε θέση να φέρουν εις πέρας ένα έργο, αυτό μας πονάει ιδιαίτερα.

Ερώτηση: Να έρθουμε και λίγο στα ομογενειακά μας, κύριε Δρακόπουλε. Είχατε την θέληση να προσφέρετε 25 εκατομμύρια δολάρια για τη γενική αναβάθμιση και την εξασφάλιση του μέλλοντος του σχολείου του Αγίου Δημητρίου στην Αστόρια. Υπάρχει πιθανότητα να επανεξετάσετε το θέμα αυτό τώρα που έχει συνειδητοποιηθεί από την κοινότητα το μέγεθος του λάθους που διέπραξαν και που η κατάσταση εκεί έχει χειροτερεύσει;.

Απάντηση: Η απάντηση είναι «όχι» για δύο λόγους. Δεν είναι το πρόβλημα τα λάθη αυτά καθαυτά, αλλά ο τρόπος που γίνονται, και δυστυχώς ήταν πάρα πολύ στενάχωρο το πως καταλήξαμε σε αυτή την έκβαση. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η ζωή προχωράει μπροστά και παρουσιάζονται άλλες ευκαιρίες, όπως για παράδειγμα ότι ξεκινήσαμε τη Διεθνή Πρωτοβουλία για την Υγεία (ΔΠΥ), μετά από αυτή τη συγκυρία, σε πλήθος χωρών, ανάμεσά τους στην Ελλάδα και την Αμερική. Ενδεικτικά, έχουμε υποστηρίξει σημαντικά τον Οίκο Ευγηρίας Αγίου Μιχαήλ, που μπορεί να μην ήμασταν σε θέση να υλοποιήσουμε, εάν είχαμε στηρίξει τον Άγιο Δημήτριο.

Συνεπώς, είναι δύσκολο να επιστρέψεις πίσω. Για εμένα, ήταν λάθος και αυτό που με στενοχώρησε πάρα πολύ είναι ότι δεν κατάλαβαν. Δεν εξέτασαν σωστά το έργο στο σύνολό τους. Για να φτάσουμε στο σημείο να εγκρίνουμε 25 εκατομμύρια δολάρια, έγιναν προηγουμένως πολλά βήματα, προηγήθηκε η θετική απάντηση του Διοικητικού μας Συμβουλίου, επίσης θετική απάντηση για να αναλάβουν θέση στο καινούργιο Διοικητικό Συμβούλιο του κου Μαζάουερ και της κας Φλέμινγκ, από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια και το NYU αντίστοιχα.

Η ιδέα ήταν να αναβαθμιστεί το σχολείο, να αποκτήσει σταθερές βάσεις, να διαθέτει ένα καταπίστευμα, συνολικού ύψους 25 εκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο συνεπαγόταν δαπάνες ενός εκατομμυρίου ετησίως, που στη συνέχεια θα αυξάνονταν. Και θα διασφαλίζονταν στη συνέχεια και οι απαραίτητες συνδέσεις.

Βέβαια, όταν αναφέρομαι στην απόρριψη του αιτήματος, αναφέρομαι συγκεκριμένα στη συζήτηση που ξεκίνησε με το αφήγημα ότι γίνεται μια προσπάθεια αφελληνισμού του σχολείου, που ήταν εκ διαμέτρου αντίθετη στην πραγματική μας πρόθεση. Το «όχι» δεν επηρέασε εμάς. Είναι πραγματικά κρίμα ωστόσο. Αυτό που μας ενόχλησε είναι πως ήταν κρίμα για την Ελληνική Κοινότητα και το σχολείο. Ήταν μια εποχή που υπηρετούσε από τη θέση του Διευθυντή, ο κος Κουλαρμάνης, ο οποίος κατά τη γνώμη μου έκανε σημαντική δουλειά, είχαμε καλή συνεννόηση και ο ίδιος είχε αντιληφθεί το νόημα και την πρόταση. Δυστυχώς, όμως, η Κοινότητα, το Διοικητικό Συμβούλιο, θεωρούσαν ότι θα ζημιώνονταν; Αυτό είναι λυπηρό. Προς Θεού, για να μην παρεξηγηθώ, δεν είναι ότι αρνηθήκαμε για να τους ‘τιμωρήσουμε’. Απλώς, κι εμείς διαθέτουμε συγκεκριμένο προϋπολογισμό. Δεν έχουμε ανοικτά χέρια για να προσφέρουμε ποσά αυτού του ύψους κάθε ημέρα, που θα αποτελούσε μάλιστα μια από τις μεγαλύτερες μεμονωμένες δωρεές μας. Αυτές οι ευκαιρίες έρχονται και φεύγουν.

Μια παρόμοια περίπτωση, όσον αφορά τον τρόπο που έγινε, ήταν όταν είχαμε εκφράσει την πρόθεση να υποστηρίξουμε τη δημιουργία ενός καινούργιου κτηρίου για τη Νοσηλευτική Σχολή στο Γενικό Νοσοκομείο Ευαγγελισμός στην Αθήνα. Τα σωματεία για πολλούς λόγους εναντιώθηκαν, δεν ήθελαν να εμπλακεί «το Νιάρχος». Μάλιστα, εμείς από την πλευρά μας εξηγούσαμε ότι ο αρχιτέκτονας Ρέντζο Πιάνο θα αναλάμβανε τον σχεδιασμό της Νοσηλευτικής στον Ευαγγελισμό. Τελικά, μέσα από αυτή την ιστορία, ξεκίνησε η Διεθνής

Πρωτοβουλία για την Υγεία (ΔΠΥ). Έτσι είναι η ζωή καμία φορά. Στη μια περίπτωση είδαμε την ομογένεια να εναντιώνεται -και με άσχημο τρόπο- και να χάνει την ευκαιρία. Και στη δεύτερη χάθηκε με παρόμοιο τρόπο η ευκαιρία για την Ελλάδα και το νοσοκομείο Ευαγγελισμός. Τότε, σκεφτήκαμε ότι εφόσον δεν ήθελαν το νέο κτήριο της Νοσηλευτικής, δεν μπορούσαμε να προχωρήσουμε, και ξεκινήσαμε τις συνομιλίες με το Υπουργείο Υγείας. Εκεί γεννήθηκε η ιδέα για την κάλυψη των αναγκών των νοσοκομείων, και στη συνέχεια μέσα από τη συζήτηση για τα νοσοκομεία της χώρας διαμορφώθηκε η ΔΠΥ, που βρίσκεται ακόμη υπό εξέλιξη, με προϋπολογισμό πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια σε πλήθος χωρών του κόσμου, και με επίκεντρο την Ελλάδα. Επομένως, αυτό που θέλω να πω είναι ότι εμφανίζεται μια ευκαιρία που τελικά μπορεί να χαθεί, αλλά τελικά αυτό το «όχι» εξελίσσεται σε ένα μεγαλύτερο «ναι» για μια άλλη μερίδα ανθρώπων. Για να μην παρερμηνευτώ, μακάρι να μπορούσαμε να βοηθήσουμε, αλλά αφενός δεν έχουμε την οικονομική δυνατότητα, διότι υλοποιούμε άλλες δωρεές και, αφετέρου – και θα το πω ως μέλος της ομογένειας – δεν ξέρω εάν ακόμη και σήμερα έχουν αντιληφθεί τους λόγους για τους οποίους ήταν αρνητικοί. Αυτό με στενοχωρεί, πέρα από το Ίδρυμα, προσωπικά ως Ανδρέας, που είμαι μέλος της ομογένειας, που έβλεπα ένα σχολείο, που είχε όλες τις βαθμίδες, από το νηπιαγωγείο έως την 12η βαθμίδα, ένα δυνατό σχολείο, παιδιά με πάθος, με όλα τα εχέγγυα και αναρωτιέμαι «γιατί να μην το ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο το σχολείο;». Να γινόταν η βάση της ομογένειας, διότι χρειάζεται να διαθέτεις ένα καταπίστευμα, να μπορείς να προσελκύσεις καλούς καθηγητές, να υπάρχει διαφάνεια στη λειτουργία και να υπάρχει ένα ανεξάρτητο διοικητικό συμβούλιο. Χρειάζεται το συμβούλιο να αποτελείται από ανθρώπους που διαθέτουν και δίκτυο και την κατάλληλη εκπαίδευση, καθώς και διασυνδέσεις και με άλλα σχολεία, που να μπορούν να το αναβαθμίσουν, για να υιοθετήσει νέες εκπαιδευτικές μεθόδους και με τον χρόνο να ενισχυθεί συνολικά. Θα ήταν ένα διαμάντι για την ομογένεια και φοβάμαι ότι, ακόμη και σήμερα, εάν απαντούσαμε ότι διαθέτουμε 25 εκατομμύρια δολάρια και τα προσφέραμε – μπορεί να είμαι λίγο αυστηρός – δεν ξέρω αν υπάρχουν οι άνθρωποι που θα αντιλαμβάνονταν ποια είναι τα απαιτούμενα βήματα για να ενισχυθεί το σχολείο στο σύνολό του, το διδακτικό προσωπικό, η μαθητική κοινότητα, το διοικητικό συμβούλιο, και για να αναβαθμιστεί η λειτουργία του σχολείου εν γένει. Ή μήπως θα δέχονταν, επειδή ακριβώς έχουν φτάσει σε ένα οικονομικό αδιέξοδο;

Ερώτηση: Αποτελείτε ένα σημαιοφόρο της ανιδιοτελούς προσφοράς και της διαφάνειας, για τα οποία μιλήσατε προηγουμένως. Υπάρχει, νομίζετε, κάποια δωρεά που έχετε κάνει στην ομογένεια, ένα project που έχετε χρηματοδοτήσει, που σας έχει αφήσει μια καλή γεύση που σας έχει ευχαριστήσει, που να έχετε αισθανθεί ότι άξιζε τον κόπο;

Απάντηση: Είναι πολλά και ένα από αυτά είναι η δωρεά μας προς τον Άγιο Δημήτριο του Μέρικ στο Λονγκ Άιλαντ, για τη δημιουργία του γυμναστηρίου, με τον π. Νικηφόρο. Αυτό που με ικανοποίησε είναι ότι προσφέραμε την οικονομική υποστήριξή μας για τη δημιουργία του -το οποίο μάλιστα σκοπεύω να επισκεφθώ γιατί δεν μπόρεσα να παρευρεθώ στα εγκαίνια – και παρόλο που είχαμε την ατυχή περίπτωση με τον Άγιο Δημήτριο Αστόριας – τον οποίο είχαμε συνδράμει νωρίτερα με ένα σημαντικό ποσό για υποτροφίες, είδαμε ότι ο Άγιος Δημήτριος στο Μέρικ έφερε κυριολεκτικά τα πάνω κάτω, με την καλή έννοια. Είδαμε στην πράξη πώς θα πρέπει να δουλεύει η ομογένεια, ήταν ένα απίστευτο παράδειγμα. Η βασική παράμετρος είναι τα πρόσωπα, εάν ο ιερέας ή τα μέλη του συμβουλίου έχουν καλές προθέσεις. Το θέμα είναι ότι ο ιερέας και το συμβούλιο ήταν εκεί, παρόντες και αφοσιωμένοι, προκειμένου να υλοποιηθεί το έργο προς όφελος της Κοινότητας. Ήταν ένα πολύ ευχάριστο παράδειγμα για το τι μπορούμε να επιτύχουμε όταν μας συνδέει η ίδια αφοσίωση. Δεν υπάρχουν ατζέντες, υπάρχει διαφάνεια, υπάρχει η ανάγκη για την υλοποίηση ενός έργου με το οποίο συμφωνούν όλοι. Είμαστε περήφανοι για την Κοινότητα και δούλεψε καταπληκτικά. Πρέπει όλα τα μέλη να δουλεύουν σωστά και να μην υπάρχουν κρυφές ατζέντες. Πιστεύω ήταν ένα εξαιρετικό παράδειγμα.

Ερώτηση: Να περάσουμε σε ένα άλλο θέμα. Πριν λίγο καιρό ο Αρχιεπίσκοπος Ελπιδοφόρος καταφέρθηκε ενάντια στον Επίσκοπο Αντώνιο μπροστά σε άλλους, για το θέμα του γηροκομείου του Αγίου Μιχαήλ και του είπε ότι αν δεν είστε σε θέση να τελειώσετε το έργο θα πρέπει να παραιτηθείτε. Ο Αντώνιος του απάντησε ότι αύριο το πρωί θα έχεις την παραίτησή μου και όντως έστειλε την παραίτησή του την οποία ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής δεν δέχτηκε και έτσι σήμερα ο Αντώνιος παραμένει ο επικεφαλής του έργου αυτού.

Θέλετε να το σχολιάσετε αυτό;

Απάντηση: Πολύ ευχαρίστως. Είχαμε βοηθήσει τον Άγιο Μιχαήλ πριν πάρα πολλά χρόνια και είχα γνωρίσει τον Επίσκοπο Αντώνιο προτού ακόμη γίνει Πρωτοσύγκελος του Δημητρίου. Μου είχε κάνει πολύ καλή εντύπωση ως προς τη διοικητική του δεινότητα, γιατί ήταν φανερό ότι ο άνθρωπος αυτός ήταν ο νους πίσω από τον Άγιο Μιχαήλ. Είχα λοιπόν μια πολύ καλή άποψη για τον Επίσκοπο Αντώνιο και πολύ καλή προσωπική εμπειρία. Πιστεύω ότι ο άνθρωπος, όσο είχα την ευκαιρία να τον γνωρίσω και να συνεργαστούμε για τον Άγιο

Μιχαήλ, είναι απολύτως αφοσιωμένος, προσφέρει τον καλύτερο του εαυτό. Έχει κάνει, θεωρώ, καταπληκτική δουλειά και, μπορεί να μην το αναφέρει ο ίδιος, αλλά εξ όσων έχω ακούσει, έχει συνεισφέρει και ο ίδιος προσωπικά. Μόνο καλό λόγο έχω να πω για τον Επίσκοπο Αντώνιο, για την αφοσίωση που έχει επιδείξει σε αντίξοες συνθήκες. Εκεί που θα είμαι αυστηρός – και ας παρεξηγηθώ – αφορά το πού βρίσκεται η ομογένεια.

Πιστεύω ότι ο Άγιος Μιχαήλ είναι εξίσου σπουδαίος με τον Άγιο Νικόλαο στο Σημείο Μηδέν, ένα έργο που υποστήριξαν όλοι οι μεγάλοι εκπρόσωποι της ομογένειας και μαζί κι εμείς. Στον Άγιο Μιχαήλ έχουμε προσφέρει το μεγαλύτερο ποσό, ενώ έχει βοηθήσει σημαντικά και ο φίλος μου, ο Στάθης Βαλλιώτης. Από εκεί και πέρα, όπως έχω ακούσει από τον Επίσκοπο Αντώνιο, δόθηκαν και πολλές μικρές δωρεές. Νομίζω ότι οφείλει η εκκλησία να δείξει τον δρόμο, όπως το έκανε με τον Άγιο Νικόλαο, έτσι πρέπει να πράξει και με τον Άγιο Μιχαήλ. Ο Οίκος Ευγηρίας είναι εξίσου σπουδαίος για την ελληνική κοινότητα όσο και η εκκλησία. Αυτό που με απογοητεύει είναι ότι δεν έχω δει κανέναν να συνεισφέρει με τον τρόπο που έγινε στον Άγιο Νικόλαο, με την εξαίρεση του Στάθη Βαλλιώτη. Θα παρακαλούσα να το ξανασκεφτούν αυτό, αλλά και τον κ. Ελπιδοφόρο, ως ηγέτη της εκκλησίας, να δείξει τον δρόμο. Εμείς έχουμε κάνει ό,τι μπορούσαμε από πλευράς μας για να βοηθήσουμε. Ο Επίσκοπος Αντώνιος χαίρει της πολύ μεγάλης μου εκτίμησης για τον τρόπο με τον οποίο το έχει χειριστεί, έχω συνεργαστεί μαζί του και ξέρω ότι το ζει, το πονάει το έργο. Τον ευχαριστώ και ως Έλληνας της ομογένειας για όλα όσα κάνει.

Ερώτηση: Αποτελείτε ένα σημαιοφόρο ανιδιοτελούς προσφοράς και της διαφάνειας. Υπάρχει, νομίζετε, πολλαπλασιαστής στο θέμα αυτό; Δηλαδή, βρίσκει παράδειγμα προς μίμηση το έργο σας και η γενικότερη φιλοσοφία σας;

Aπάντηση: Κανείς δεν είναι τέλειος, ούτε πιστεύω ότι είμαστε σπουδαίοι. Έχουμε ένα μοντέλο το οποίο προσπαθούμε να εφαρμόσουμε. Γενικά στη ζωή, πρέπει να εφαρμόζεις αυτά που λες, αλλά ειδικότερα στη φιλανθρωπία το ζητούμενο δεν είναι τα εύσημα, το βασικό ερώτημα είναι «πώς μπορείς να το κάνεις;» και «πώς είναι δυνατόν να παραμείνεις ανιδιοτελής». Δεν υπάρχει άλλος δρόμος από το να εξασκείς τη φιλανθρωπία σωστά, καθαρά και με διαφάνεια και βεβαίως να λειτουργείς, στο μέτρο των δυνατοτήτων σου, ως παράδειγμα.

Ακολουθούν άλλοι, ναι, πιστεύω ότι υπάρχουν και άλλοι, ο καθένας συμβάλει με τον δικό του τρόπο. Η συζήτηση δεν αφορά μόνο το ποσό που μπορεί να διαθέσει κανείς και πόσα τελικά διαθέτει, αλλά ο τρόπος που τα διαθέτει και με ποιους συνεργάζεται. Ορισμένοι προσφέρουν το ταλέντο τους, άλλοι αφιερώνουν τον χρόνο τους, άλλοι διαθέτουν οικονομική υποστήριξη. Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορεί κανείς να βοηθήσει. Και πιστεύω ότι διανύουμε μια εποχή με πολλά και ιδιαίτερα σύνθετα προβλήματα. Εάν δεν συνεργαστούμε ως παγκόσμια ανθρώπινη κοινωνία, εφαρμόζοντας αυτό που εμείς ονομάζουμε «επίκεντρο ο άνθρωπος», δεν μπορούμε να προχωρήσουμε. Και για να χρησιμοποιήσω την ελληνική έκφραση: «δεν βγαίνει αλλιώς το μαγαζί».

Ερώτηση: Μετά από τα έργα υγείας, τι θα ακολουθήσει;

Aπάντηση: Ο κύκλος της Διεθνούς Πρωτοβουλίας για την Υγεία (ΔΠΥ) θα κλείσει μέσα στον επόμενο ενάμιση χρόνο. Θα συνεχίσουμε βέβαια, όπως είχαμε αναφέρει προηγουμένως να υποστηρίζουμε τον τομέα, καθώς η υγεία και ο αθλητισμός αποτελεί έναν από τους τέσσερις βασικούς πυλώνες δράσης μας, οπότε θα συνεχίσουμε.

Και πάλι, πολλά έργα εμφανίζονται από το πουθενά. Όπως προανέφερα, η ίδια η ΔΠΥ ξεκίνησε από μια αρνητική απάντηση. Και στη συνέχεια γεννήθηκε η ιδέα. Το Κέντρο Πολιτισμού γεννήθηκε από μια σκέψη που είχαμε για τη δημιουργία ενός μεγάλου έργου στην Ελλάδα. Υπήρχαν σκέψεις για τη δημιουργία μιας όπερας, σκέψεις για τη δημιουργία μια βιβλιοθήκης. Και τελικά υλοποιήθηκαν όλα. Δηλαδή καμιά φορά τα πράγματα δρομολογούνται μόνα τους. Με την έννοια ότι αφουγκραζόμαστε τις ανάγκες, και παράλληλα έχουμε και τις δικές μας ιδέες, αλλά τα πιο σημαντικά έργα που έχουμε υλοποιήσει, δεν τα έχουμε σκεφτεί νωρίτερα. Έχουν δημιουργηθεί μέσα από τις εκάστοτε συνθήκες και ανάγκες. Και έτσι συνεχίζουμε να πορευόμαστε.

Ένας τομέας που βλέπουμε την τρέχουσα περίοδο, αλλά και κατά τη διάρκεια του SNF Nostos 2026 του Ιδρύματος που μόλις ολοκληρώθηκε, να συζητιέται έντονα είναι ο τομέας της τεχνητής νοημοσύνης, ο οποίος θα επηρεάσει αναμφισβήτητα τις ζωές μας. Όλοι ελπίζουμε ότι θα την επηρεάσει προς το καλύτερο. Αλλά δεν θα είναι μόνο θετικές οι επιπτώσεις. Θα συναντήσουμε δυσκολίες, πιστεύω, όσον αφορά την αρχική επίδραση αλλά και στο μεταβατικό στάδιο. Το ζητούμενο, ωστόσο, είναι διαφορετικό. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένας ψηφιακός εγκέφαλος (digital brain), και από την άλλη σκέφτομαι ότι αυτό που διαθέτουμε είναι ο ανθρώπινος εγκέφαλος (human brain). Με ανησυχεί όμως το γεγονός ότι προσπαθούμε είτε με απόλυτο πανικό είτε μετρομερή αισιοδοξία, μεταβαίνοντας από το ένα άκρο στο άλλο, να διασφαλίσουμε πρόσβαση στον ψηφιακό εγκέφαλο -την τεχνητή νοημοσύνη. Κάποιοι διατείνονται ότι θα είναι πολύ θετική η επίδρασή της, ενώ μια άλλη μερίδα υποστηρίζει ότι θα προκαλέσει πολλά ζητήματα. Επικρατούν διαφορετικές απόψεις. Πιστεύω ότι η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση, ωστόσο ακόμη δεν γνωρίζουμε. Σε κάθε περίπτωση, η μεταβατική περίοδος θα είναι δύσκολη. Το θέμα όμως είναι ότι γνωρίζουμε μόνο το 10% των δυνατοτήτων του δικού μας εγκεφάλου.

Αυτό που σκέφτομαι είναι να επικεντρωθούμε ως Ίδρυμα σε έργα που μπορούν να μας βοηθήσουν να μάθουμε όσο το δυνατόν πιο άμεσα ως ανθρώπινη κοινότητα όσο περισσότερα μπορούμε για τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Διότι μόνο θετικά οφέλη θα αποκομίσουμε. Πρόκειται για έναν χώρο που ακούγεται κάπως αόριστος, ωστόσο αυτό είναι που με απασχολεί και σκέφτομαι πώς θα μπορούσαμε να ασχοληθούμε παραπάνω με το εν λόγω ζήτημα. Είναι κάτι που θεωρώ απολύτως απαραίτητο και μου κάνει ιδιαίτερη εντύπωση που δεν συζητείται περισσότερο. Αυτό θα ήταν καταπληκτικό.

Ερώτηση: Να σας κάνω μια γενική ερώτηση τώρα. Ποια είναι σήμερα η κατάσταση στον κόσμο και αν σας ανησυχεί γενικά;

Aπάντηση: Αυτό που με απασχολεί το τελευταίο διάστημα είναι ότι ποτέ στη ζωή μου προσωπικά δεν έχω ανησυχήσει πιο πολύ σχετικά με το πού οδεύουμε ως παγκόσμια κοινωνία. Μπορεί να ακούγομαι, επειδή έχω μεγαλώσει κι εγώ σε ηλικία, όπως πολλοί, οι οποίοι μεγαλώνοντας ισχυρίζονται ότι η κατάσταση είναι χειρότερη από ποτέ. Ωστόσο, βλέπουμε ότι πολλά μέτωπα είναι ταυτόχρονα ανοιχτά, και κατά τη γνώμη μου εκλείπει τοαίσθημα ηθικής και οι ηγετικές μορφές. Σε παλαιότερους καιρούς, διατηρούσαμε την ελπίδα ότι παρά τα προβλήματα, υπήρχαν ηγετικές προσωπικότητες, οι σοφοί όπως τους χαρακτηρίζαμε, οι οποίοι μέσα από τον διάλογο θα μπορούσαν να εντοπίσουν λύσεις. Δεν ξέρω πλέον εάν υπάρχουν, πού είναι, ποιοι είναι και τι μπορούν να κάνουν. Μήπως η κατάσταση βρίσκεται πλέον εκτός ελέγχου. Με την έννοια ότι είναι πάρα πολλά τα ζητήματα, δεν υπάρχουν συνεργασίες, κάθε άνθρωπος κοιτάζει το προσωπικό όφελός του, τη δική του χώρα, και πώς μια χώρα θα διασφαλίσει το εθνικό συμφέρον της, χωρίς να απασχολεί κανέναν το κοινό καλό. Το πολωτικό κλίμα επιδεινώνει αυτή την κατάσταση. Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη καιροφυλακτεί.

Και αυτό το οποίο πολλές φορές αναφέρω και μπορεί να ακούγεται πεσιμιστικό είναι ότι έχουμε εμπορευματοποιήσει την ανθρωπιά μας. Και εμείς οι ίδιοι έχουμε μετατραπεί σε αριθμούς, σε εμπορεύσιμα αγαθά. Και ενώ κάποια μεγάλα γλωσσικά μοντέλα παρέχουν θετικά αποτελέσματα και δεδομένα, παράλληλαχάνεται η ανθρωπιά μας. Σε μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη καιροφυλακτεί, είναι σαν να κάνουμε εμείς τη δουλειά της. Όμως, οι νέοι σήμερα μεγαλώνουν με άλλες συνθήκες, με άλλα πιστεύω και ανάγκες, και θα βρουν τη λύση. Οπότε εκεί που απογοητεύομαι, παρηγορούμαι στη σκέψη ότι, όπως κάθε γενιά, είμαι σίγουρος ότι και αυτή η γενιά θα βρει τις λύσεις. Θα κάνει τις απαραίτητες διορθωτικές κινήσεις και το σημαντικό είναι, να συμβεί το ίδιο και με την τεχνητή νοημοσύνη που βρίσκεται τώρα στο επίκεντρο, ώστε να μπορέσουμε να αφομοιώσουμε τα οφέλη και να αντιμετωπίσουμε τις συνέπειες. Απλώς, η τρέχουσα κατάσταση δεν εμπνέει πολλή εμπιστοσύνη. Και πάλι, επανέρχομαι στο προηγούμενο σημείο, ότι δηλαδή επικρατεί λιγότερη ανθρωπιά και λιγότερο αίσθημα ηθικής, και αυτή η διαπίστωση δεν αφορά μόνο τον τομέα της πολιτικής. Η πολιτική είναι η επέκταση της κοινωνίας μας. Οπότε αυτοί είμαστε. Διανύουμε μια κρίση, η ανθρωπότητα διανύει μια κρίση ανθρωπιάς.

Ερώτηση: Μια τελευταία ερώτηση: Περνάτε στην Ελλάδα αρκετό καιρό. Τι σας τραβάει;

Aπάντηση: Είναι μέσα στην ψυχή μου. Δεν μπορώ να πω τίποτα άλλο. Είναι μέσα στην ψυχή μου. Εδώ μεγάλωσα, θα είναι πάντα μέσα στην ψυχή μου. Η φυσική ομορφιά είναι απίστευτη, αλλά και οι δυσκολίες της ζωής και της καθημερινότητας με προβληματίζουν πάρα πολύ.