Αναστασία Σπυρίδoυ στον «Ε.Κ.»: Χρειάζεται δουλειά για να διατηρήσουμε τις ρίζες μας | ekirikas.com

Ερευνητικό Κέντρο Μικρασιατικού και Ποντιακού Ελληνισμού  –  Asia Minor & Pontos Hellenic Research Center

Η Αναστασία Σπυρίδου ανήκει στη νεότερη γενιά του Ποντιακού Ελληνισμού της Αμερικής και αποτελεί ένα από τα πιο δραστήρια πρόσωπα της οργανωμένης Ομογένειας. Γεννημένη και μεγαλωμένη στις Ηνωμένες Πολιτείες, συμμετέχει ενεργά εδώ και χρόνια στους ποντιακούς φορείς και στις δράσεις της Ποντιακής Ομοσπονδίας, εκπροσωπώντας μια γενιά που επιχειρεί να γεφυρώσει τη μνήμη με το σήμερα.

Άνθρωποι που συνεργάζονται μαζί της μιλούν για μια παρουσία με συνέπεια, αφοσίωση και ουσιαστικό ενδιαφέρον για τη διατήρηση της ιστορικής ταυτότητας και της πολιτιστικής κληρονομιάς του Ποντιακού Ελληνισμού. Σήμερα βρίσκεται στην προεδρία του Ερευνητικού Κέντρου Μικρασιατικού και Ποντιακού Ελληνισμού,  συνεχίζοντας ένα έργο που θεμελιώθηκε με κόπο και αθόρυβη προσφορά από ανθρώπους της προηγούμενης γενιάς.

Κατά την διάρκεια της συνέντευξής μας αναφέρθηκε στον αείμνηστο Γιώργο Μαυρόπουλο, τον άνθρωπο που υπήρξε η ψυχή αυτής της προσπάθειας και που έφυγε από τη ζωή πέρυσι, αφήνοντας πίσω του ένα βαθύ αποτύπωμα. Έναν άνθρωπο χαμηλών τόνων, με «δουλειά μυρμηγκιού», που ποτέ δεν επιδίωξε προσωπική προβολή ή αναγνώριση, αλλά αφιέρωσε τη ζωή του στη δημιουργία και την ενίσχυση του οργανισμού, εμπνέοντας πολλούς νεότερους να συνεχίσουν το έργο του. Αυτό το έργο καλείται σήμερα να συνεχίσει η νέα γενιά, με την Αναστασία Σπυρίδη να αποτελεί μία από τις βασικές εκφράσεις αυτής της συνέχειας.

Κυρία Σπυρίδου πώς απαντάτε σε όσους αμφισβητούν ή αρνούνται τον όρο γενοκτονία για τα γεγονότα που αφορούν τους Έλληνες του Πόντου;

Θα έλεγα ότι η απάντηση έχει δύο σκέλη. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μια ειλικρινή αμφιβολία, ειδικά παλαιότερα, για το αν ο όρος «γενοκτονία» περιγράφει σωστά την καταστροφή του ποντιακού και γενικότερα του μικρασιατικού ελληνισμού. Εκεί χρειάζεται σοβαρή δουλειά, τεκμηρίωση και ιστορικά στοιχεία, ώστε να γίνει καθαρό ότι μιλάμε πράγματι για γενοκτονία. Και αυτό είναι κάτι που συνεχίζουμε να κάνουμε με συστηματικό τρόπο.

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο σκέλος. Κάποιοι Έλληνες διστάζουν να αποδεχτούν τον όρο, γιατί φοβούνται μήπως χρησιμοποιηθεί με εθνικιστικό τρόπο ή οδηγήσει σε εντάσεις. Αυτό όμως είναι λάθος προσέγγιση. Η γενοκτονία δεν πρέπει να γίνεται εργαλείο εθνικιστικών εξάρσεων. Δεν είναι για να δημιουργεί μίσος, αλλά για να φέρνει γνώση, αναγνώριση και ιστορική επίγνωση, ώστε να μαθαίνουμε πώς πρέπει να πορευτούμε στο μέλλον.

Πώς προχωρά η τεκμηρίωση της γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού μέσα από το έργο του Ιδρύματος και ποιες είναι οι επόμενες κινήσεις σας σε επίπεδο εκδόσεων και διεθνούς παρουσίας;

Σε αυτό το πλαίσιο,  έχουμε προχωρήσει σε μια πολύ σημαντική δουλειά τεκμηρίωσης. Για πρώτη φορά προχωρά η δημοσίευση πρακτικών της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, τόσο από μυστικές όσο και από ανοιχτές συνεδριάσεις της περιόδου 1920–1922, όπου αποτυπώνεται καθαρά η συστηματική διαδικασία εξόντωσης του Ελληνισμού του Πόντου και θα γίνει αρχικά στην Κωνσταντινούπολη, γιατί μας ενδιαφέρει να ανοίξει εκεί αυτός ο διάλογος  Από τα ίδια τα ντοκουμέντα φαίνεται ότι δεν επρόκειτο για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για οργανωμένη κρατική πολιτική.

Τα υλικά αυτά έχουν επιμεληθεί με μεγάλη προσοχή, έχουν μεταφραστεί από την παλιά οθωμανική γραφή στα σύγχρονα Τουρκικά και στη συνέχεια θα αποδοθούν και στα Αγγλικά, ώστε να είναι προσβάσιμα διεθνώς. Στόχος είναι να μην υπάρχει πια καμία αμφιβολία για το τι συνέβη.

Παράλληλα, είναι σημαντικό ότι ακόμη και μέσα στην Τουρκία υπάρχουν άνθρωποι που συμμετέχουν σε αυτή την προσπάθεια. Προοδευτικοί και ανοιχτόμυαλοι Τούρκοι επιστήμονες και διανοούμενοι αναγνωρίζουν ότι η αλήθεια αυτή δεν βλάπτει, αλλά μπορεί να βοηθήσει και την ίδια την τουρκική κοινωνία να προχωρήσει πιο ώριμα και δημοκρατικά. Ένας από αυτούς είναι ο Τανέρ Ακτσάν, ένας σημαντικός Τούρκος διανοούμενος και καθηγητής, ο οποίος έχει αναλάβει την επιμέλεια και θα εκδώσει τα πρακτικά της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης για το 1920-23. Έχουν καλυφθεί όλα τα έξοδα από εμάς, και έχουμε συνεργαστεί με ανθρώπους που γνωρίζουν πολύ καλά όχι μόνο τη σύγχρονη τουρκική γλώσσα, αλλά και την παλιά οθωμανική γραφή με τα αραβικά στοιχεία, γιατί μεγάλο μέρος του υλικού είναι από εκείνη την εποχή. Γι’ αυτό και το έργο μας δεν είναι μόνο ελληνικό. Είναι ένα έργο μνήμης, γνώσης και ιστορικής αλήθειας, που απευθύνεται τελικά σε όλους.

Ποια είναι η απήχηση του έργου του Ιδρύματος στο Διαδίκτυο και πώς αξιοποιείτε τη σύγχρονη τεχνολογία για την προσέγγιση νέου κοινού;

Το site του οργανισμού μας αυτή τη στιγμή έχει πολύ μεγάλη επισκεψιμότητα, και μάλιστα ένα σημαντικό ποσοστό προέρχεται από την Τουρκία. Αυτό μας έκανε να σκεφτούμε πιο σοβαρά την ανάγκη να αρχίσουμε να το παρουσιάζουμε και στα Τουρκικά, γιατί υπάρχει εκεί ένα πολύ μεγάλο κοινό που ενδιαφέρεται να μάθει.

Ανάμεσα σε αυτούς είναι τόσο εξισλαμισμένοι Έλληνες, όσο και πολλοί Τούρκοι πολίτες που θέλουν να έρθουν σε επαφή με την ιστορία. Εμάς μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα το ελληνικό στοιχείο που έχει χαθεί ή εξισλαμιστεί, γιατί μόνο μέσα από τη γλώσσα τους μπορούμε πραγματικά να τους προσεγγίσουμε. Γι’ αυτό και πλέον δίνουμε έμφαση στη δημιουργία περιεχομένου και στα τουρκικά.

Στην ουσία βλέπουμε ότι η Τουρκία αρχίζει σιγά-σιγά να ανοίγεται και να υπάρχει μια μεγαλύτερη διάθεση για γνώση και αναζήτηση της Ιστορίας.

Παράλληλα, και μέσα από σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις, όπως τα δεδομένα του DNA, γίνεται όλο και πιο καθαρό ότι οι πληθυσμοί της περιοχής έχουν βαθιές ρίζες από τους παλαιότερους κατοίκους, όπως Έλληνες και Αρμενίους, που εξισλαμίστηκαν σε μεγάλο βαθμό. Αυτό δείχνει μια ιστορική συνέχεια που συχνά δεν αναγνωρίζεται εύκολα.

Για εμάς, όλα αυτά έχουν σημασία και για έναν ακόμη λόγο: γιατί αφορούν και τη μελλοντική ποιότητα της δημοκρατίας και της ιστορικής συνείδησης στην περιοχή.

Γι’ αυτό και συνεχίζουμε συστηματικά να δουλεύουμε ώστε να ενισχύουμε τις πηγές και την τεκμηρίωση, με στόχο να είναι πλέον ξεκάθαρο και αδιαμφισβήτητο το τι συνέβη ιστορικά.

Γιατί τα γεγονότα της περιόδου 1913–1924 παραμένουν μέχρι σήμερα σχετικά άγνωστα ή υπο-αναγνωρισμένα σε διεθνές επίπεδο;

Πάλι θα έλεγα ότι η απάντηση έχει δύο σκέλη. Το πρώτο αφορά εμάς τους Έλληνες. Για πολλά χρόνια αυτά τα γεγονότα ήταν εξαιρετικά επώδυνα, δύσκολα να τα προσεγγίσει κανείς ακόμη και συναισθηματικά. Ήμασταν, θα έλεγα, σε μια περίοδο θρήνου. Ακόμη και σήμερα, όταν διαβάζει κανείς τις λεπτομέρειες, είναι δύσκολο να τις αντέξει. Υπάρχει μια έντονη συναισθηματική φόρτιση που, για χρόνια, οδήγησε και σε μια τάση αποφυγής. Δεν υπήρχε πάντα η ψυχραιμία για συστηματική μελέτη και τεκμηρίωση.

Το δεύτερο σκέλος αφορά την ίδια την ιστορική και διεθνή διάσταση. Τα τελευταία χρόνια όμως έχει γίνει μια πολύ σοβαρή και οργανωμένη δουλειά. Η ποντιακή ταυτότητα έχει ενισχυθεί, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ομογένεια, και αυτό έχει βοηθήσει ώστε να υπάρξει μεγαλύτερη ιστορική συνείδηση και κινητοποίηση. Παλαιότερα, όταν μεγαλώναμε, ο ποντιακός ελληνισμός παρουσιαζόταν σχεδόν αποσπασματικά. Σήμερα όμως γνωρίζουμε ότι πρόκειται για έναν πολύ ισχυρό και ζωντανό κόσμο, με παρουσία και πολιτική και κοινωνική. Παράλληλα, έχουμε πλέον στραφεί πιο συστηματικά και προς το διεθνές περιβάλλον. Η αναγνώριση από διεθνείς επιστημονικούς φορείς απαιτεί τεκμηρίωση, και αυτό σημαίνει δουλειά πολλών ετών. Τα τελευταία είκοσι χρόνια έχουν γίνει σημαντικά συνέδρια, έχουν δημοσιευθεί μελέτες στα Αγγλικά και στα Γαλλικά, και έχουν συμβάλει διακεκριμένοι επιστήμονες από το εξωτερικό. Όλη αυτή η επιστημονική παραγωγή δημιουργεί πλέον ένα ισχυρό θεμέλιο. Δεν βασίζεται μόνο στη μνήμη ή στο συναίσθημα, αλλά σε τεκμήρια, έρευνα και διεθνή επιστημονική αναγνώριση. Έτσι χτίζεται σταδιακά το πλαίσιο ώστε η γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού να γίνει αποδεκτή και σε διεθνές επίπεδο με τον τρόπο που της αξίζει.

Η συνεργασία σας με Αρμένιους και Ασσυρίους ερευνητές πώς συμβάλλει στην ενίσχυση της ιστορικής τεκμηρίωσης και της διεθνούς αναγνώρισης;
Έχουν γίνει πολύ σημαντικά βήματα μέσα από αυτή τη συνεργασία και πραγματικά έχει βοηθήσει πάρα πολύ στην πορεία όλης της προσπάθειας. Ιδιαίτερα καθοριστική ήταν η συμβολή των Αρμενίων ερευνητών. Αν δεν υπήρχε η δική τους εμπειρία, η γνώση και η οργανωμένη δουλειά που έχουν κάνει εδώ και δεκαετίες πάνω στο ζήτημα της γενοκτονίας, πιθανότατα εμείς θα βρισκόμασταν σε πολύ πιο δύσκολη θέση σήμερα. Ήταν μπροστά από εμάς σε επίπεδο τεκμηρίωσης και μεθοδολογίας και μας βοήθησαν ουσιαστικά στα πρώτα βήματα, πριν από περίπου τριάντα χρόνια. Αυτή η συνεργασία δεν ήταν μόνο θεωρητική. Ήταν πρακτική, επιστημονική και ανθρώπινη. Μας έδωσε πρόσβαση σε υλικό, σε εμπειρία και σε έναν τρόπο προσέγγισης που αποδείχθηκε πολύτιμος για την εξέλιξη της έρευνας. Στη συνέχεια, εμείς με τη σειρά μας έχουμε προσπαθήσει να στηρίξουμε και τους Ασσύριους ερευνητές, ώστε να ενισχυθεί και η δική τους προσπάθεια τεκμηρίωσης για τις αντίστοιχες καταστροφές στη Μικρά Ασία. Στην ουσία, αυτή η συνεργασία δημιουργεί ένα ευρύτερο πλαίσιο κοινής ιστορικής μνήμης και τεκμηρίωσης, που δεν αφορά μόνο έναν λαό, αλλά μια ολόκληρη ομάδα πληθυσμών που βίωσαν παρόμοιες ιστορικές τραγωδίες. Και αυτό είναι που δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα και διεθνή απήχηση σε όλη την προσπάθεια.

Ποιο ρόλο παίζουν οι πολιτικές σκοπιμότητες στη διεθνή αναγνώριση ή στην αποσιώπηση της ιστορίας της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου;

Από τη μία πλευρά, υπάρχει το διεθνές πλαίσιο της μνήμης του Ολοκαυτώματος, το οποίο έχει διαμορφωθεί ιστορικά και έχει αποκτήσει μια πολύ ισχυρή θεσμική κατοχύρωση. Στην αρχή, υπήρξαν αντιδράσεις ακόμη και μέσα σε κύκλους ερευνητών και θεσμών μνήμης, γιατί υπήρχε ο φόβος ότι η αναγνώριση και άλλων γενοκτονιών ίσως «μειώσει» τη μοναδικότητα του Ολοκαυτώματος. Σήμερα όμως αυτή η προσέγγιση έχει αλλάξει σημαντικά. Εμείς συνεργαζόμαστε πάρα πολύ καλά με το Μουσείο του Ολοκαυτώματος. Τώρα έχουν δεχτεί και έχουν εντάξει μέσα φωτογραφίες και αναφορές στη δική μας γενοκτονία, μέσα στην έκθεση. Είναι μόνιμη η έκθεση αυτή. Έχουν γίνει δηλαδή σημαντικά βήματα. Υπάρχει πλέον συνεργασία και διάλογος, και χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συνεργασία με μουσεία και διεθνείς φορείς μνήμης, όπου πλέον γίνεται αναφορά και σε άλλες ιστορικές γενοκτονίες μέσα στο ίδιο θεσμικό πλαίσιο. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει και το ζήτημα των πολιτικών σκοπιμοτήτων. Σε αρκετές περιπτώσεις, ειδικά στην Ελλάδα, υπήρξε μια διστακτικότητα ή και αποσιώπηση, όχι από άρνηση της ιστορικής πραγματικότητας, αλλά από φόβο ότι η ανάδειξη αυτών των γεγονότων θα επηρεάσει τις διπλωματικές σχέσεις με την Τουρκία. Αυτό δημιουργεί ένα είδος πολιτικής αυτολογοκρισίας, που τελικά δεν βοηθά ούτε την ιστορία ούτε τη διπλωματία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και η δυσκολία προβολής ενός σημαντικού ντοκιμαντέρ που είχε ετοιμαστεί με διεθνείς επιστήμονες και σοβαρή επιστημονική τεκμηρίωση. Παρότι δεν είχε εθνικιστικό χαρακτήρα, αντίθετα, προσέγγιζε κριτικά και τις δύο πλευρές, δεν προβλήθηκε τελικά από την ελληνική δημόσια τηλεόραση, με το επιχείρημα ότι θα μπορούσε να θεωρηθεί «ευαίσθητο» ή «ενοχλητικό». Το βασικό πρόβλημα λοιπόν δεν είναι η έλλειψη στοιχείων ή τεκμηρίωσης. Είναι περισσότερο οι πολιτικές ισορροπίες και οι φοβίες που συχνά επηρεάζουν το πώς και αν μια ιστορική αλήθεια θα φτάσει στο ευρύ κοινό. Μπορεί να δείτε το ντοκιμαντέρ Lethal Nationalism: Genocide of the Greeks 1913-1923  στο https://share.google/mgOzGdpp2G48gVCy0

Με ποιους τρόπους ένα ερευνητικό κέντρο όπως το δικό σας μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά και τη δημόσια γνώμη ή ακόμη και τη χάραξη πολιτικής;

Η επιρροή ενός ερευνητικού κέντρου δεν χτίζεται με μεγάλα λόγια, αλλά με δουλειά μυρμηγκιού. Με συστηματική, τεκμηριωμένη έρευνα που δεν μένει κλεισμένη μέσα στα ελληνικά σύνορα ή σε έναν στενό ακαδημαϊκό κύκλο, αλλά ανοίγεται προς τη διεθνή σκηνή. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, οι περισσότερες εργασίες μας δημοσιεύονται στα Αγγλικά, ενώ πρόσφατα ξεκινήσαμε εκδόσεις και στα Τουρκικά και στα Ρωσικά, όπως ήδη σας είπα, καθώς ένα σημαντικό κομμάτι του ποντιακού ελληνισμού στη Ρωσία είναι ρωσόφωνο και πρέπει να προσεγγιστεί ουσιαστικά. Στόχος μας δεν είναι μόνο η ιστορική καταγραφή, αλλά και η ενίσχυση της ταυτότητας, της αυτογνωσίας και της ιστορικής συνείδησης αυτών των ανθρώπων. Δεν θέλουμε η μνήμη να λειτουργεί ως εργαλείο αντιπαράθεσης απέναντι στην Τουρκία. Αντίθετα, πιστεύουμε πως η μελέτη των γενοκτονιών αποτελεί μέσο αυτογνωσίας για όλους τους λαούς. Οι γενοκτονίες επαναλαμβάνονται, όταν οι κοινωνίες ξεχνούν.

Σήμερα βλέπουμε πως η ακαδημαϊκή κοινότητα αρχίζει σταδιακά να αναγνωρίζει όλο και πιο συστηματικά αυτές τις ιστορικές πραγματικότητες. Παράλληλα, λαοί όπως οι Ασσύριοι και άλλοι χριστιανικοί πληθυσμοί της Μέσης Ανατολής φέρνουν επίσης στο προσκήνιο τις δικές τους τραυματικές εμπειρίες. Αυτή η συλλογική ανάδειξη της ιστορικής αλήθειας δημιουργεί πλέον μια διεθνή δυναμική που καθιστά ολοένα και δυσκολότερη τη συνέχιση της άρνησης.

Παρά το γεγονός ότι είμαστε ένας μικρός οργανισμός, συνεχίζουμε με επιμονή την έρευνα και την αρχειοθέτηση πολύτιμου υλικού. Διαχειριζόμαστε σημαντικά αρχεία ερευνητών και καθηγητών που αφιέρωσαν τη ζωή τους στη μελέτη αυτών των ζητημάτων, με τεκμήρια στα Γαλλικά, στα Αγγλικά και σε άλλες γλώσσες. Είναι μια μακρά προσπάθεια, αλλά πιστεύω πως ήδη έχουμε αφήσει το αποτύπωμά μας και θα συνεχίσουμε ακόμη πιο δυναμικά».

Μπορείτε να μας εξηγήσετε τι συνέβη με τις αποζημιώσεις και τις σχετικές πρωτοβουλίες για τον Ποντιακό και Μικρασιατικό Ελληνισμό;

Κοίταξε, δεν νομίζω ότι σήμερα υπάρχει ουσιαστικά θέμα αποζημιώσεων. Για παράδειγμα, οι Εβραίοι το έχουν ήδη διεκδικήσει και έχουν λάβει αποζημιώσεις. Είναι όμως αρκετά τραβηγμένο να ζητά κανείς αποζημιώσεις σήμερα, όπως επίσης και το να λέμε ότι οι μαύροι στην Αμερική θα λάβουν αποζημιώσεις από τους λευκούς.  Αλλά να σου πω κάτι άλλο, πιο συγκεκριμένο: οι Πόντιοι και οι Μικρασιάτες αρχικά είχαν κάνει κάποιες ενέργειες, ειδικά οι Πόντιοι στις περιοχές του Βορρά είχαν αγοράσει ασφάλειες ζωής, οι οποίες όμως μετά, όταν χάθηκαν οι άνθρωποι αυτοί, έμειναν χωρίς δικαιούχους. Πριν από αρκετά χρόνια απευθυνθήκαμε στις ασφαλιστικές εταιρείες της New York Life και θέσαμε το ζήτημα: τι γίνεται με αυτές τις ασφάλειες, αφού οι άνθρωποι αυτοί σκοτώθηκαν και θα έπρεπε να αναζητηθούν οι απόγονοι των δικαιούχων. Πού να βρεις όμως τώρα τους απογόνους; Έτσι, τελικά παρενέβη η Αρχιεπισκοπή και έλαβε περίπου δύο εκατομμύρια δολάρια από αυτή τη διαδικασία. Στη συνέχεια, πήγαμε στον Αρχιεπίσκοπο και του εξηγήσαμε ότι τα χρήματα αυτά είχαν δοθεί με συγκεκριμένο σκοπό: να αξιοποιηθούν για την ανάδειξη και τη διάδοση της καταστροφής που υπέστη ο ποντιακός και ο μικρασιατικός ελληνισμός. Ωστόσο, στην πράξη έγιναν κάποιες περιορισμένες ενέργειες, χωρίς την ουσιαστική υλοποίηση του σκοπού αυτού. Μας πρότειναν να μας δώσουν 100.000 δολάρια αλλά τελικά δόθηκαν μόνο 50.000, ενώ το υπόλοιπο ποσό δεν καταβλήθηκε ποτέ. Τα χρήματα που τελικά αξιοποιήθηκαν χρησιμοποιήθηκαν για τη μετάφραση ενός σημαντικού έργου του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών. Η Μέλπω Μερλιέ είχε συγκεντρώσει πλήθος μαρτυριών από πρόσφυγες της εποχής, αρχίζοντας από το 1927. Υπήρξε σημαντική μουσικολόγος και λαογράφος και ίδρυσε τον σύλλογο «Μουσικά Αρχεία της Παράδοσης», ο οποίος εξελίχθηκε στο σημερινό Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. Στόχος της ήταν η καταγραφή και η ηχογράφηση παραδοσιακής μουσικής και μαρτυριών του Μικρασιατικού Ελληνισμού, συμβάλλοντας καθοριστικά στη θεμελίωση της μικρασιατικής έρευνας ως επιστημονικού πεδίου. Οι μαρτυρίες αυτές εκδόθηκαν σε ένα πεντάτομο έργο στα ελληνικά. Εμείς επιλέξαμε περίπου 600 μαρτυρίες, που αντιστοιχούν σε 700–800 σελίδες, τις μεταφράσαμε και τις εκδώσαμε ως ξεχωριστό έργο, το οποίο είναι πλέον διαθέσιμο στο κοινό. Μάλιστα, ο πρώτος που το αγόρασε από το Amazon ήταν ο Τούρκος πρέσβης. Το έργο αυτό παραμένει διαθέσιμο τόσο μέσω του Κέντρου όσο και σε διαδικτυακές πλατφόρμες όπως το Amazon.

Ποιο θα θέλατε να είναι το βασικό μήνυμα αυτής της συνέντευξης για το μέλλον της μνήμης και της ιστορίας του Ποντιακού Ελληνισμού;

Όχι μόνο του Ποντιακού, αλλά όλου του Μικρασιατικού Ελληνισμού το μήνυμα είναι   ότι  χρειάζεται δουλειά για  την διατήρηση της μνήμης. Και αυτό όχι για το ότι το οφείλουμε στους προγόνους μας των χαμένων πατρίδων, αλλά κυρίως στα παιδιά μας.   Πάντα έχω στο μυαλό μου τον αείμνηστο ιδρυτή του Κέντρου μας εδώ στο Σικάγο που  είμαι σίγουρη ότι κάθε βράδυ έδινε αναφορά στους πεθαμένους του και το νεύμα  αποδοχής τους ήταν η μόνη αμοιβή που επιδίωξε.

***

Το Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Μικράς Ασίας και Πόντου (Asia Minor and Pontos Hellenic Research Center – AMPHRC) είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός με έδρα το Σικάγο, αναγνωρισμένος ως οργανισμός 501(c)(3), που ιδρύθηκε το 2011 με στόχο την καταγραφή, τη μελέτη και τη διάδοση της ιστορίας και του πολιτισμού των ελληνικών κοινοτήτων της πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Εστιάζει ιδιαίτερα στον εκτοπισμό και τη γενοκτονία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης.  https://hellenicresearchcenter.org/