Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε στις 17 Ιουνίου το νέο κανονιστικό πλαίσιο για τα φυτά που προκύπτουν από Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (NGTs), ανοίγοντας τον δρόμο για την ευρύτερη αξιοποίηση καινοτόμων μεθόδων βελτίωσης φυτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η απόφαση έρχεται έπειτα από πολυετείς διαπραγματεύσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών και αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά το μέλλον της γεωργικής παραγωγής στην Ευρώπη.
Δύο κατηγορίες φυτών
Ο νέος κανονισμός διαχωρίζει τα φυτά NGT σε δύο κατηγορίες:
Η πρώτη κατηγορία (NGT-1) αφορά φυτά που έχουν υποστεί περιορισμένες γενετικές τροποποιήσεις, αντίστοιχες με αλλαγές που θα μπορούσαν να προκύψουν μέσω συμβατικής βελτίωσης. Τα φυτά αυτά θα αντιμετωπίζονται νομικά όπως οι συμβατικές ποικιλίες, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια. Ωστόσο, εξαιρούνται από την κατηγορία αυτή φυτά που έχουν τροποποιηθεί ώστε να παρουσιάζουν ανθεκτικότητα σε ζιζανιοκτόνα ή να παράγουν εντομοκτόνες ουσίες.
Η δεύτερη κατηγορία (NGT-2) περιλαμβάνει φυτά με πιο σύνθετες γενετικές παρεμβάσεις. Για αυτά θα συνεχίσουν να ισχύουν οι υφιστάμενοι κανόνες για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (ΓΤΟ), συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης κινδύνου και της υποχρέωσης αδειοδότησης πριν από την εμπορική τους διάθεση.
Καινοτομία με στόχο την ανθεκτικότητα
Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της νέας νομοθεσίας, οι τεχνικές NGT μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη φυτών ανθεκτικών στην ξηρασία, στις ασθένειες και στα παράσιτα, μειώνοντας παράλληλα την ανάγκη χρήσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Μεταξύ των παραδειγμάτων που ήδη αναπτύσσονται ή κυκλοφορούν σε αγορές εκτός ΕΕ περιλαμβάνονται σιτάρι με χαμηλή περιεκτικότητα σε γλουτένη, πατάτες ανθεκτικές σε παθογόνα και αραβόσιτος με αυξημένη αντοχή στην ξηρασία.
Η εισηγήτρια του φακέλου, η Σουηδή ευρωβουλευτής Jessica Polfjärd, χαρακτήρισε την απόφαση «ιστορική νίκη για τους Ευρωπαίους αγρότες και το μέλλον της Ευρώπης», υποστηρίζοντας ότι οι νέες τεχνολογίες θα ενισχύσουν την επισιτιστική ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού αγροδιατροφικού τομέα.
Ικανοποίηση από τους αγροτικούς και σποροπαραγωγικούς φορείς
Θετική ήταν η αντίδραση των Copa-Cogeca, οι οποίες χαρακτήρισαν την έγκριση του κανονισμού «σημαντικό ορόσημο» σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή γεωργία αντιμετωπίζει αυξανόμενες κλιματικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές προκλήσεις. Ανάλογη ήταν και η στάση της Euroseeds.
Ο γενικός διευθυντής της, Garlich von Essen, δήλωσε ότι η απόφαση τερματίζει σχεδόν μία δεκαετία νομικής και πολιτικής αβεβαιότητας, επιτρέποντας στην Ευρώπη να συμβαδίσει με άλλες χώρες που έχουν ήδη προσαρμόσει το ρυθμιστικό τους πλαίσιο στις νέες τεχνικές βελτίωσης φυτών. Παράλληλα, τριάντα οργανώσεις από ολόκληρη την αγροδιατροφική αλυσίδα εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, υποστηρίζοντας ότι ο νέος κανονισμός αποτελεί ένα ισορροπημένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο πλαίσιο που θα συμβάλει στη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας.
Αντιδράσεις από τον βιολογικό τομέα
Η απόφαση, ωστόσο, δεν έτυχε καθολικής αποδοχής. Η IFOAM Organics Europe, που εκπροσωπεί τον ευρωπαϊκό βιολογικό τομέα, εξέφρασε έντονες επιφυλάξεις, υποστηρίζοντας ότι οι νέοι κανόνες χαλαρώνουν βασικές απαιτήσεις που ισχύουν για άλλους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, όπως η ιχνηλασιμότητα και η επισήμανση. Η οργάνωση χαιρέτισε πάντως το γεγονός ότι τα φυτά NGT θα παραμείνουν απαγορευμένα στη βιολογική παραγωγή, ενώ επέμεινε ότι απαιτούνται πρόσθετα μέτρα για την προστασία της βιοποικιλότητας και της ανεξαρτησίας των παραγωγών σπόρων. Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται και για το ζήτημα των πατεντών, καθώς ο νέος κανονισμός επιτρέπει την κατοχύρωση ορισμένων καινοτομιών, με εξαίρεση χαρακτηριστικά ή γενετικές αλληλουχίες που απαντώνται φυσικά στη φύση. Σύμφωνα με τους επικριτές, η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να ενισχύσει τη συγκέντρωση της αγοράς σε λίγες μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες.
Κριτική από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών
Έντονη ήταν και η αντίδραση της Corporate Europe Observatory, η οποία υποστήριξε ότι η νέα νομοθεσία αποδυναμώνει τους κανόνες ασφάλειας και διαφάνειας για τα τρόφιμα που παράγονται μέσω νέων γονιδιωματικών τεχνικών. Η οργάνωση προειδοποίησε ότι η αυξανόμενη εξάρτηση των αγροτών από λίγες μεγάλες εταιρείες σπόρων και αγροχημικών θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την αγροτική αυτονομία και τη διατροφική ασφάλεια της Ευρώπης.
Εφαρμογή από το 2028
Ο κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ οι διατάξεις του θα αρχίσουν να εφαρμόζονται δύο χρόνια αργότερα. Μέχρι τότε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη θα πρέπει να προχωρήσουν στην έκδοση των απαραίτητων εφαρμοστικών πράξεων και κατευθυντήριων οδηγιών. Η συζήτηση γύρω από τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές αναμένεται να συνεχιστεί, καθώς η Ευρώπη καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για καινοτομία και στην προστασία της βιοποικιλότητας, της διαφάνειας και της εμπιστοσύνης των καταναλωτών. Η απόφαση έρχεται έπειτα από πολυετείς διαπραγματεύσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών και αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά το μέλλον της γεωργικής παραγωγής
στην Ευρώπη
Πηγή: www.ypaithros.gr