Σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας αποτελούν οι ιογενείς ηπατίτιδες, ασθένειες που προκαλούν φλεγμονή στα κύτταρα του ήπατος, εξαιτίας κάποιου ιού, συνήθως αυτών της ηπατίτιδας. Οι ασθενείς κινδυνεύουν από κίρρωση ήπατος ή ακόμη και καρκίνο, όμως μόνο η οξεία νόσηση εμφανίζει συμπτώματα, ενώ στις χρόνιες μορφές της νόσου, χρειάζεται να περάσει καιρός μέχρι να γίνει διάγνωση.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας 304 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με χρόνια ηπατίτιδα Β και C σε ολόκληρο τον κόσμο το 2022, άλλα 2,2 εκατομμύρια προσβλήθηκαν από τους ιούς της ηπατίτιδας Β και C την ίδια χρονιά, ενώ άλλοι 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας των δύο αυτών ιών.
Υπολογίζεται ότι 6.000 άνθρωποι προσβάλλονται από κάποια ιογενή ηπατίτιδα κάθε μέρα σε ολόκληρο τον κόσμο, όμως πολύ λίγοι καταφέρνουν να διαγνωστούν και ακόμη λιγότεροι έχουν πρόσβαση σε κάποια θεραπεία.
Μιλώντας για τις ιογενείς ηπατίτιδες, η Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παθολογίας – Ηπατολογίας της Ιατρικής Αθηνών Μέλανι Ντόιτς εξήγησε ότι «Οξεία μορφή της νόσου μπορούν να προκαλέσουν οι ιοί της ηπατίτιδας Α και Ε, ενώ χρόνιες μορφές ηπατίτιδας προκαλούν οι ιοί της ηπατίτιδας Β, C και D, που δυνητικά μπορούν να εξελιχθούν σε κίρρωση και ηπατοκυτταρικό καρκίνο (ΗΚΚ)».
Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Παθολογίας – Ηπατολογίας Μέλανι Ντόιτς
Οξεία νόσηση
Σύμφωνα με την κ. Ντόιτς, η ηπατίτιδα Α, οφείλεται στον ιό HAV και αναφέρεται μια παγκόσμια επίπτωση 100-159 εκ. ατόμων κάθε χρόνο. Μεταδίδεται με μολυσμένα φαγητά – όστρακα, μολυσμένο νερό σε περιοχές με έλλειψη μέτρων υγιεινής, στενή επαφή- κοινωνική ή σεξουαλική, έχει πάντα οξεία μορφή με μη ειδική συμπτωματολογία κυρίως κακουχία, ίκτερο, υψηλές τρανσαμινάσες και δεν χρονίζει ποτέ. Σπάνια μπορεί να εμφανίζεται με την μορφή οξείας ηπατικής ανεπάρκειας που μπορεί να χρειαστεί μεταμόσχευση ήπατος ή με την μορφή χολοστατικής ηπατίτιδας με υπεροχή της γGT και Αλκαλικής Φωσφατάσης και κνησμό. Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία, αλλά υπάρχει αποτελεσματικό εμβόλιο.
Για την ηπατίτιδα Ε αναγνωρίστηκε πρόσφατα ότι υπάρχει ειδικός γονότυπος που ενδημεί και στις αναπτυγμένες χώρες, ενώ μέχρι πρόσφατα ήταν γνωστό ότι απαντάται κυρίως στη Ασία και Αφρική , με οξεία-αυτοπεριοριζόμενη μορφή. Σχετίζεται με θανατηφόρο οξεία νόσηση στις εγκύους. Η κύρια αιτία μετάδοσης είναι από το γαστρεντερικό, με την διαφορά ότι στη Ασία και Αφρική συνήθως οφείλεται στη κατανάλωση μολυσμένου πόσιμου νερού σε περιοχές με κακές συνθήκες υγιεινής, ενώ στις Δυτικές χώρες ευθύνεται για την μετάδοση κυρίως η κατανάλωση μισοψημένου χοιρινού ή αγριογούρουνου. Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία η εμβόλιο.
Ηπατίτιδα Β…
Η ηπατίτιδα Β είναι συχνή στην Ελλάδα και είναι αιτία οξείας, αλλά και χρόνιας ηπατίτιδας (σήμερα υπάρχουν 304 εκ. άτομα με HBV, με χρόνια νόσηση του 1,8% του γενικού πληθυσμού και αιτία το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα στο 50-75% των περιπτώσεων).
Η καθηγήτρια Ντόιτς αναφερόμενη στην ηπατίτιδα Β σημείωσε ότι ο ιός HBV είναι ιδιαίτερος, επειδή είναι DNA ιός, που ενσωματώνεται στο γενετικό υλικό του ανθρώπου. Μπορεί λοιπόν πάντα να «ξυπνήσει» κυρίως σε περίπτωση ανοσοκαταστολής (κορτιζόνη, χημειοθεραπεία κλπ).
Μεταδίδεται μέσω επαφής με μολυσμένο αίμα ή σωματικά υγρά (σεξουαλική επαφή, κάθετη μετάδοση από τη μητέρα στο παιδί κατά τον τοκετό). Γνωρίζουμε ότι οι περιπτώσεις ΧΗΒ οφείλονται στη περιγεννητική (από μητέρα σε παιδί) ή προ ηλικίας 18 ετών μετάδοση (ενέσεις, βεντούζες κλπ), ενώ όποιος κολλάει τον ιό μετά την εφηβεία έχει τρεις επιλογές:
1). Θα είναι ασυμπτωματικός και θα αναπτύξει προστατευτικά αντισώματα antiHBs,
2) Θα παρουσιάζει αυτοπεριοριζόμενη οξεία ηπατίτιδα Β με τα κλασικά μη ειδικά συμπτώματα ή
3) σε ποσοστό 1-2% θα εμφανίσει οξεία ηπατική ανεπάρκεια.
Για την ηπατίτιδα Β υπάρχει αποτελεσματικό εμβόλιο, ενώ στη χρόνια ενεργό ηπατίτιδα Β υπάρχει αποτελεσματική αντιική αγωγή (Entecavir ή Tenofovir). Τέλος, υπάρχουν άτομα που έχουν χρόνια λοίμωξη από τον ιό της ηπατίτιδας Β, αλλά όχι ηπατίτιδα (φυσιολογικές τρανσαμινάσες συνεπάγεται απουσία φλεγμονής και χαμηλό HBV DNA) που χρήζουν στενής παρακολούθησης, αλλά όχι θεραπείας. Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς με HBsAg (+), αλλά και παρελθούσα λοίμωξη (antiHBcAg+) χρήζουν προληπτικής αντιικής αγωγής. Ασθενείς με HBsAg ανεξάρτητο θεραπείας χρήζουν επιτήρησης για ηπατοκυτταρικό καρκίνο, κυρίως αν είναι άνδρες μεγαλύτερής ηλικίας, με χαμηλές τιμές αιμοπεταλίων.
… συνοδευόμενη από ηπατίτιδα D
Η ηπατίτιδα D δεν υπάρχει χωρίς ηπατίτιδα Β. H συχνότητά της στην Ελλάδα είναι χαμηλή, κάτω του 5% των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα Β. Είναι μια χρόνια ηπατίτιδα και οι ασθενείς που νοσούν από της δυο ηπατίτιδες κινδυνεύουν πολύ νωρίτερα να αναπτύξουν κίρρωση και ηπατοκυτταρικό καρκίνο. Τελευταία, υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία για την ηπατίτιδα D – η Bulevirtide, με μια υποδόρια ένεση κάθε μέρα για άγνωστο χρονικό διάστημα. Εμβόλιο δεν υπάρχει.
Ηπατίτιδα C – ένα success story
Η ηπατίτιδα C αποτελεί το «success story» της ηπατολογίας και της ιατρικής γενικότερα. Από 10ετίας περίπου κυκλοφορούν αποτελεσματικές και ιδιαίτερα ασφαλείς θεραπείες από του στόματος χορηγούμενες που επιφέρουν ίαση σε όλους πρακτικά τους ασθενείς. Η χρόνια ηπατίτιδα C (ΧΗC) αποτελεί την μοναδική χρόνια ιογενή λοίμωξη που θεραπεύεται.
Το πρόβλημα στη ηπατίτιδα C δεν είναι πια η θεραπεία, αλλά η ανεύρεση των ασθενών καθώς είναι μια ασυμπτωματική νόσος. Μεταδίδεται παρεντερικά με βελόνες, μετάγγισή που δεν έχει γίνει έλεγχος (προ1990), πολύ λιγότερα σεξουαλικά η περιγεννητικά. Η οξεία ηπατίτιδα C είναι συνήθως ασυμπτωματική και σπάνια διαγνώσκεται, συνήθως εμφανίζεται πολλά έτη μετά ως χρόνια ηπατίτιδα (αντίσωμα αντι HCV+ και HCV RNA+).
Λόγω της αποτελεσματικότητας της θεραπείας, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έβαλε στόχο την εξάλειψη της ηπατίτιδας μέχρι το 2030.
Η Ελλάδα ήταν από της πρώτες χώρες που υπογράψαν την συνθήκη αυτή το 2017 και ήταν από την πρώτες χώρες που ανακοίνωσαν το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ηπατίτιδα. Η επιτροπή υλοποίησης του Εθνικού Σχεδίου Δράσης παρά τον αρχικό ενθουσιασμό και μη υποστηριζόμενη από την πολιτεία και σε συνδυασμό με τον ερχομό της πανδημίας του covid-19 δεν φάνηκε να επιτυγχάνει τους βασικούς στόχους. Υπήρξαν όμως πολλές άλλες επιτυχημένες προσπάθειες μικρο-εξάλειψης – «microelimination» (σε κοινότητες ατόμων που κάνουν χρήση ουσιών, φυλακών κλπ). Μεταξύ αυτών, το πιο πετυχημένο είναι το πρόγραμμα «Τιτυός» που είναι συνεργασία Ελληνικής Εταιρίας Μελέτης Ήπατος, Πανεπιστημίων Αθηνών και Θεσσαλονίκης και ΕΟΠΑΕ.
Στα πλαίσια του προγράμματος αυτού μέχρι σήμερα εξετάστηκαν πάνω από 6000 ωφελούμενοι του ΕΟΠΑΕ, πανελλαδικά. Το πρόγραμμα «Τιτυός» είναι ένα από τα πλέον επιτυχημένα προγράμματα στο πληθυσμό των ατόμων που λαμβάνουν ουσίες παγκοσμίως. Σήμερα, το πρόβλημα της ηπατίτιδας C είναι η ανεύρεση των μην διαγνωσθέντων ασθενών με ΧΗC ενόψει χορήγησης αποτελεσματικής θεραπείας. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν ακόμα 48 εκατομμύρια ασθενείς με ηπατίτιδα C που κινδυνεύουν από κίρρωση και ΗΚΚ, ενώ θα μπορούσαν έγκαιρα να θεραπευτούν. Αυτοί οι ασθενείς δεν ανήκουν υποχρεωτικά σε ομάδες υψηλού κινδύνου όπως τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών, αλλά και στον γενικό πληθυσμό, εφόσον μεγάλο ποσοστό του τρόπου μετάδοσης παραμένει άγνωστο. Επομένως στην προσπάθεια ανεύρεσης ασθενών θα πρέπει να γίνει καθολικός έλεγχος anti-HCV.
Πηγή: www.in.gr