Οι καύσωνες και οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας εξελίσσονται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή γεωργία. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα ακραία κλιματικά φαινόμενα γίνονται ολοένα συχνότερα και εντονότερα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Ιούλιο του 2026, όταν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν κατά 5 – 12 ˚C τους εποχικούς μέσους όρους, προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις και σημαντικές διαταραχές στην αγροτική παραγωγή.
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι η προσαρμογή στη θερμική καταπόνηση δεν μπορεί πλέον να γίνεται αποσπασματικά, αλλά απαιτεί έγκαιρο σχεδιασμό τόσο σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης όσο και σε επίπεδο τοπίου. Από τη διαχείριση του νερού και την επιλογή ανθεκτικών ποικιλιών έως τις επενδύσεις σε κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο προσαρμογής της γεωργίας στις ολοένα και συχνότερες ακραίες θερμοκρασίες.
Επιπτώσεις στις καλλιέργειες
Η θερμική καταπόνηση επηρεάζει καθοριστικά τα βασικά στάδια ανάπτυξης των φυτών, μειώνοντας τη γονιμότητα, επιταχύνοντας την ωρίμανση και αυξάνοντας τις ανάγκες άρδευσης. Ταυτόχρονα, οι απώλειες στις καλλιέργειες που προκαλούνται από καύσωνες και ξηρασίες στην ΕΕ έχουν τριπλασιαστεί τα τελευταία 50 χρόνια. Τα μέτρα που προτείνονται για την αντιμετώπιση των άμεσων επιπτώσεων, περιλαμβάνουν χρήση πολυλειτουργικών διχτυών σκίασης, εφαρμογές καολίνη στο φύλλωμα, περιορισμένο ή όψιμο κλάδεμα και αξιοποίηση θερμοκηπίων ή πλαστικών καλυμμάτων. Κρίσιμο εργαλείο αποτελεί και η άρδευση, η οποία όμως πρέπει να βασίζεται σε αποδοτικά συστήματα και βιώσιμες πρακτικές διαχείρισης των πόρων, ώστε να μην πιέζονται, επιπλέον, τα ήδη περιορισμένα αποθέματα νερού.
Σε βάθος χρόνου, η Επιτροπή εισηγείται την επιλογή καλλιεργειών και ποικιλιών που ολοκληρώνουν τον βιολογικό τους κύκλο πριν από τις περιόδους ακραίας ζέστης, συμπεριλαμβανομένων πρώιμων ποικιλιών (χειμερινών και εαρινών). Παράλληλα, προτείνεται διαφοροποίηση της παραγωγής προς περισσότερο ανθεκτικά είδη, όπως το σόργο αντί του αραβοσίτου, καθώς και η ενίσχυση ανθεκτικών αγροτικών συστημάτων, όπως η βιολογική γεωργία και η αγροοικολογία.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διαχείριση του νερού μέσω επενδύσεων σε υποδομές αποθήκευσης, φυσικών μέτρων συγκράτησης, επαναχρησιμοποίησης επεξεργασμένων υδάτων για άρδευση και υιοθέτησης κυκλικών πρακτικών διαχείρισης.
Παράλληλα, η βελτίωση της υγείας του εδάφους μέσω μειωμένης κατεργασίας, μόνιμης εδαφοκάλυψης, αύξησης της οργανικής ουσίας, αποφυγής συμπίεσης και εφαρμογής πρακτικών συλλογής νερού μπορεί να συμβάλλει στη συγκράτηση της υγρασίας και να περιορίσει την ευπάθεια των καλλιεργειών.
Προσαρμογή της κτηνοτροφίας
Η θερμική καταπόνηση επηρεάζει εξίσου έντονα και την κτηνοτροφία, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες μειώνουν τη διάρκεια της βόσκησης, περιορίζουν την κατανάλωση, αυξάνουν τις ανάγκες σε νερό και, σε ακραίες περιπτώσεις, οδηγούν σε σημαντική αύξηση της θνησιμότητας των ζώων.
Στα άμεσα μέτρα που προτείνει η Επιτροπή περιλαμβάνονται η συνεχής πρόσβαση σε καθαρό και δροσερό νερό, η δημιουργία περισσότερων σημείων ποτίσματος, η παροχή φυσικής ή τεχνητής σκιάς, η μεταφορά της σίτισης στις πιο δροσερές ώρες της ημέρας, η προσαρμογή των σιτηρεσίων, η μείωση της πυκνότητας εκτροφής στις σταβλικές εγκαταστάσεις, η εφαρμογή πρωτοκόλλων για τη μεταφορά και τον χειρισμό των ζώων κατά τις θερμότερες ώρες, καθώς και η συστηματική παρακολούθηση των δεικτών συμπεριφοράς για έγκαιρη ανίχνευση θερμικού στρες.
Σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η Κομισιόν προτείνει επενδύσεις σε κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή, με κατάλληλη θερμομόνωση, συστήματα παρακολούθησης και αποδοτικές τεχνολογίες ψύξης. Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται, επίσης, η κτηνοτροφία ακριβείας με αισθητήρες και αυτοματοποιημένα συστήματα ελέγχου, η ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης και επαναχρησιμοποίησης νερού, η ενίσχυση αγροδασικών και αγροδασολιβαδικών συστημάτων που προσφέρουν φυσική σκίαση, καθώς και προγράμματα γενετικής βελτίωσης που συνδυάζουν διατήρηση των τοπικών φυλών με αντίστοιχα χαρακτηριστικά θερμικής ανθεκτικότητας.
Ο ρόλος της ΚΑΠ
Όπως υπογραμμίζει η Κομισιόν, αρκετά από τα μέτρα μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα από τους ίδιους τους παραγωγούς, ωστόσο άλλα προϋποθέτουν επενδύσεις, τεχνική υποστήριξη και δημόσια χρηματοδότηση. Στο πλαίσιο αυτό, η ΚΑΠ αποτελεί βασικό εργαλείο στήριξης της προσαρμογής.
Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα αναφέρονται η Ουγγαρία, όπου ενισχύονται μέτρα ευζωίας για τα γαλακτοπαραγωγά βοοειδή μέσω χαμηλότερης πυκνότητας εκτροφής, καλύτερης διατροφής και πρόσβασης στη βόσκηση, η Κύπρος, που χρηματοδοτεί βελτιώσεις στον αερισμό, την παροχή νερού και την παρακολούθηση της υγείας των ζώων, καθώς και η Ελλάδα, όπου το οικολογικό πρόγραμμα «Χρήση ανθεκτικών και προσαρμοσμένων ειδών και ποικιλιών» προωθεί χειμερινά σιτηρά και ψυχανθή αντί υδροβόρων καλλιεργειών, αλλά και την εισαγωγή ανθεκτικών καλλιεργειών, όπως τα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά, με στόχο τη μείωση των αρδευτικών αναγκών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της γεωργίας στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Πηγή: www.ypaithros.gr