Η Αγνή Ζώτη, καταξιωμένη διεθνώς εικαστικός με έδρα τη Νέα Υόρκη και μέλος του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου του Αγίου Νικολάου, είναι μια καλλιτέχνις που εδώ και δεκαετίες κινείται ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη, την πνευματικότητα και τη θεραπευτική δύναμη της δημιουργίας. Με βαθιές ελληνικές και ορθόδοξες ρίζες, έχει διαμορφώσει μια ιδιαίτερη εικαστική γλώσσα, όπου το φως, τα φυσικά υλικά, η μνήμη και η ανθρώπινη συμμετοχή αποκτούν κεντρικό ρόλο. Με αφορμή την 25η επέτειο της 11ης Σεπτεμβρίου, ο Άγιος Νικόλαος της ανέθεσε τη δημιουργία του «Tapestry of Memories», ενός σύγχρονου και διαδραστικού έργου που θα εκτεθεί στον ναό την Παρασκευή, στο πλαίσιο της εβδομάδας μνήμης για την 11η Σεπτεμβρίου. Το έργο αποτελεί για την ίδια μια βαθιά προσωπική προσφορά και ταυτόχρονα μια συλλογική πράξη μνήμης, μετατρέποντας την απώλεια και το τραύμα σε προσευχή, σύνδεση και ελπίδα. Η Αγνή Ζώτη μιλά για την έμπνευση πίσω από τη δημιουργία του, τη σχέση της με τον Άγιο Νικόλαο, την ιδιαίτερη σημασία των 911 ταμάτων που έφερε από την Τήνο και τον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη τέχνη μπορεί να συνομιλήσει με την Ορθόδοξη παράδοση και την πίστη.
«Εθνικός Κήρυκας»: Πώς προέκυψε η ιδέα για το έργο στον Άγιο Νικόλαο και τι σημαίνει για σας αυτή η πρόσκληση να δημιουργήσετε ένα έργο για τον ναό;
Αγνή Ζώτη: Η δημιουργία του έργου «Tapestry of Memories» για τον Ελληνορθόδοξο Ιερό Ναό και Εθνικό Προσκύνημα του Αγίου Νικολάου, έναν διεθνή ιερό τόπο, αποτελεί για μένα τόσο μια εξαιρετική τιμή όσο και μια βαθιά ευθύνη.
Ως μέλος του Parish Council, προσκλήθηκα από τον προϊστάμενο π. Ανδρέα Βιθούλκα, τον εκτελεστικό διευθυντή κ. Άντριου Βενιόπουλο (Andrew Veniopoulos) και την πρόεδρο του Parish Council, κα Χριστίνα Χαλάτση (Christina Halatsis), να δημιουργήσω ένα επετειακό έργο για την 25η επέτειο της 11ης Σεπτεμβρίου, ένα έργο με ουσιαστικό και ταυτόχρονα συμπεριληπτικό χαρακτήρα. Ο Άγιος Νικόλαος βρίσκεται στο Ground Zero, εκεί όπου ο αρχικός ναός καταστράφηκε στις 11 Σεπτεμβρίου. Σήμερα έχει μετατραπεί σε σύμβολο ανάστασης, ομορφιάς, πίστης και ελπίδας. Αυτό το έργο μου έδωσε την ευκαιρία να μετατρέψω τις δικές μου μνήμες σε μια κοινή εμπειρία μέσα από την τέχνη. Είναι το προσωπικό μου τάμα και προσφορά σε εκείνα τα γεγονότα. Το «Tapestry of Memories» εξερευνά τη διαδρομή από το τραύμα προς τη συλλογική ίαση. Συνδυάζει έναν ζωγραφικό πίνακα μέσα σε μια χειροποίητα υφασμένη κατασκευή από ανοξείδωτο χάλυβα, και το διαδραστικό στοιχείο. Έτσι, κάθε άνθρωπος γίνεται μέρος του ίδιου του έργου, δημιουργώντας ένα ζωντανό μνημείο που συνεχίζει να μεγαλώνει μέσα από τη μνήμη, την προσευχή και την ελπίδα.
«Ε.Κ.»: Ποιο είναι το διαδραστικό στοιχείο του έργου σας. Τι θα μπορούν να κάνουν οι επισκέπτες και πώς θα γίνονται μέρος αυτής της εμπειρίας;
Α. Ζώτη: Οι επισκέπτες θα μπορούν να επιλέξουν ένα από τα τάματα και να το κρεμάσουν μέσα στη κατασκευή από ανοξείδωτο χάλυβα, υφαίνοντας κυριολεκτικά τη δική τους μνήμη μέσα στη συλλογική «ταπετσαρία». Για την προετοιμασία του έργου έκανα το δικό μου προσκυνηματικό ταξίδι στην Τήνο, όπου συγκέντρωσα 911 τάματα. Η Τήνος είναι εδώ και αιώνες τόπος αφιερωμένος στην Παναγία, στη θεραπεία και στην πνευματική ανανέωση των προσκυνητών— και για μένα προσωπικά. Αυτό το κομμάτι του έργου είναι αφιερωμένο στην Παναγία, τη Μητέρα όλης της ανθρωπότητας, που συμβολίζει τη συμπόνια, την τρυφερότητα, το έλεος και την άνευ όρων αγάπη. Κάθε τάμα είναι μια προσωπική προσευχή, μια πρόθεση, μια έκφραση. Και καθώς κάθε επισκέπτης προσθέτει το δικό του, το έργο συνεχίζει να εξελίσσεται μέσα από κάθε ανθρώπινη συνάντηση. Και ο ίδιος ο πίνακας δημιουργήθηκε τελεία-τελεία. Κάθε σημείο αντιπροσωπεύει μια ξεχωριστή ανθρώπινη παρουσία και, όλα μαζί, δημιουργούν ένα φωτεινό σύνολο. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ενότητα χτίζεται μέσα από αμέτρητες ατομικές πράξεις μνήμης και σύνδεσης.
«Ε.Κ.»: Το έργο συνδέεται άμεσα με την 11η Σεπτεμβρίου. Πώς προσεγγίζετε μέσα από την τέχνη μια τόσο δυνατή συλλογική μνήμη;
Α. Ζώτη: Η 11η Σεπτεμβρίου άλλαξε εμένα, τη Νέα Υόρκη και ολόκληρο τον κόσμο. Οι μνήμες παραμένουν ζωντανές, γιατί έζησα τα γεγονότα σε πραγματικό χρόνο. Γνώριζα ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους, αλλά και ανθρώπους που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις διάσωσης και αποκατάστασης. Το έργο αυτό μου έδωσε την ευκαιρία να μετατρέψω τη δική μου μνήμη σε μια κοινή εμπειρία μέσα από την τέχνη. Ο Άγιος Νικόλαος, σχεδιασμένος από τον Santiago Calatrava, είναι μια αρχιτεκτονική που έχει στο επίκεντρό της τη μεταμορφωτική δύναμη του φωτός. Το «TapestryofMemories» ακολουθεί αυτή την ίδια κίνηση. Το έργο αλλάζει διαρκώς μέσα από το φως και μέσα από τη συμμετοχή κάθε επισκέπτη, θυμίζοντάς μας ότι η καταστροφή μπορεί να οδηγήσει στην αναγέννηση και ότι η μνήμη μπορεί να μετατραπεί σε προσευχή. Με ενέπνευσε βαθιά η εικονογραφία του ναού: ο Χριστός που απλώνει το χέρι Του προς τους πρώτους διασώστες, η Παναγία που αγκαλιάζει το Μανχάταν με συμπόνια και προστασία και ο Άγιος Νικόλαος που απλώνεται προς τον άνθρωπο μέσα από την προσφορά και την υπηρεσία. Όλες αυτές οι εικόνες εκφράζουν το έλεος, την ελπίδα και την πίστη. Δεν ήθελα να δημιουργήσω ένα στατικό μνημείο, αλλά ένα ζωντανό μνημείο, ικανό να δέχεται τις μνήμες, τις προσευχές, τη θλίψη, την ευγνωμοσύνη, την αγάπη και την ελπίδα των ανθρώπων. Έτσι, κάθε επισκέπτης γίνεται μέρος μιας διαρκούς διαδικασίας συλλογικής ίασης.
«Ε.Κ.»: Για πρώτη φορά δημιουργείται για έναν Ορθόδοξο ναό ένα τόσο σύγχρονο και διαδραστικό έργο. Πώς συνδυάζεται η σύγχρονη τέχνη με την πίστη και την πνευματικότητα;
Α. Ζώτη: Για μένα, η τέχνη, η πνευματικότητα και η ζωή ήταν πάντα αδιαχώριστες. Είμαστε πνευματικές υπάρξεις που βιώνουν μια υλική εμπειρία. Η τέχνη δίνει ορατή μορφή σε μυστήρια που ξεπερνούν τη γλώσσα, κάνοντας την ίδια τη δημιουργική διαδικασία μια πνευματική εμπειρία. Ως νεαρή καλλιτέχνις, μαθήτευσα δίπλα σε έναν μοναχό και βυζαντινό αγιογράφο από το Άγιο Όρος. Εκεί έμαθα τις αρχαίες τεχνικές, τα υλικά, την πειθαρχία και την πνευματική γλώσσα της αγιογραφίας. Αυτές οι διδασκαλίες εξακολουθούν να επηρεάζουν όλη την τέχνη που δημιουργώ. Το «Tapestry of Memories» έχει τις ρίζες του στις ορθόδοξες παραδόσεις της μνήμης, του τάματος, της ευλάβειας και του θείου φωτός. Παρότι η εικαστική του γλώσσα είναι σύγχρονη, η πνευματική του βάση είναι βαθιά ριζωμένη στην παράδοση. Ως γυναίκα και σύγχρονη καλλιτέχνις που ζει και εργάζεται στη Νέα Υόρκη, το έργο μου εκφράζει τη δική μου καλλιτεχνική φωνή, παραμένοντας όμως πιστό στις διαχρονικές πνευματικές αξίες.
«Ε.Κ.»: Πώς πιστεύετε ότι θα ανταποκριθούν οι πιστοί σε ένα τόσο σύγχρονο και διαφορετικό έργο μέσα στον ναό;
Α. Ζώτη: Προσέγγισα αυτό το έργο με βαθύ σεβασμό, ταπεινότητα και αίσθημα ευθύνης. Τίποτα δεν έχει αφεθεί στην τύχη. Κάθε υλικό έχει έναν συμβολισμό που συνδέεται με την Ορθόδοξη παράδοση. Τα χρώματα —κόκκινο, μπλε και χρυσό— προέρχονται από τη βυζαντινή αγιογραφία. Δημιουργώ τα δικά μου χρώματα από φυσικές χρωστικές, ορυκτά, μέταλλα και πέτρες. Τα τάματα ανήκουν σε μια αρχαία ορθόδοξη παράδοση προσευχής, ευλάβειας και ευχαριστίας. Ακόμη και ο χειροποίητος ανοξείδωτος χάλυβας θαλάσσιας ποιότητας επιλέχθηκε με ιδιαίτερη προσοχή, καθώς συνδέεται συμβολικά με τον Άγιο Νικόλαο, τον προστάτη των ναυτικών και των θαλασσινών. Πάνω απ’ όλα, όμως, το έργο αφορά το φως. Καθώς το φως κινείται πάνω στην επιφάνειά του, το έργο μεταμορφώνεται διαρκώς, θυμίζοντάς μας τα λόγια του Χριστού: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Ελπίζω οι άνθρωποι να μην το κοιτάξουν απλώς από απόσταση, αλλά να συμμετάσχουν σε αυτό— να θυμηθούν όσους χάθηκαν, να προσφέρουν τις προσευχές τους και να βιώσουν τη δυνατότητα να περάσουν, μέσα από την πίστη, τη μνήμη και την ελπίδα, από το σκοτάδι προς το φως.
«Ε.Κ.»: Χρησιμοποιείτε το φως, το μέταλλο και υλικά που συνδέονται με τη θάλασσα. Πώς συνδέονται αυτά τα στοιχεία με τον Άγιο Νικόλαο και τι συμβολίζει για σας ο ίδιος;
Α. Ζώτη: Ο Άγιος Νικόλαος είναι ο προστάτης των ναυτικών και των ταξιδιωτών. Η χρήση ανοξείδωτου χάλυβα θαλάσσιας ποιότητας δημιουργεί μια άμεση σύνδεση με εκείνον, με τη θάλασσα, αλλά και με τη Νέα Υόρκη ως μια πόλη-λιμάνι που έχει διαμορφωθεί από τη μετανάστευση, την ανθεκτικότητα και την ελπίδα.
Τα υλικά γίνονται σύμβολα αντοχής, πίστης και επιμονής. Όλοι είμαστε ταξιδιώτες στη δική μας Οδύσσεια. Στη διαδρομή συναντάμε καταιγίδες, αβεβαιότητα, απώλεια και στιγμές απόγνωσης. Ο Άγιος Νικόλαος συμβολίζει μια προστατευτική παρουσία που μας καθοδηγεί σε αυτά τα ταξίδια με συμπόνια, γενναιοδωρία και ανιδιοτελή προσφορά. Αυτό το πνεύμα βρίσκεται στην καρδιά του «Tapestry of Memories».
«Ε.Κ.»: Αν περιγράφατε το έργο με μία μόνο φράση, τι θα θέλατε να πείτε για τη μνήμη, την απώλεια και την ελπίδα;
Α. Ζώτη: Το «Tapestry of Memories» μετατρέπει την ατομική απώλεια σε συλλογική ίαση, υπενθυμίζοντάς μας ότι ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές υπάρχει φως και ότι ό,τι κρατάμε μέσα στην πίστη, την αγάπη και τη μνήμη μπορεί τελικά να μεταμορφωθεί σε ελπίδα και ευγνωμοσύνη.
Πηγή: www.ekirikas.com