Για δεκαετίες, το λυκοπένιο τραβούσε όλη την προσοχή ως ο θρυλικός προστάτης της ντομάτας. Όμως, μια νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο Tufts φέρνει στο φως έναν άλλο, άχρωμο «ήρωα» -το φυτοένιο- που φαίνεται να ασκεί ισχυρή προστατευτική δράση απέναντι στη σύγχρονη μάστιγα της λιπώδους νόσου του ήπατος.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Molecular Nutrition & Food Research, έδειξε ότι τα ποντίκια που ακολούθησαν διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες (για να μιμηθούν τα ανθρώπινα διατροφικά πρότυπα) και έλαβαν συμπλήρωμα φυτοενίου εμφάνισαν σαφώς λιγότερο σοβαρή ηπατική στεάτωση σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Η ποσότητα φυτοενίου που χορηγήθηκε αντιστοιχεί, σε ανθρώπινη κλίμακα, σε περίπου 3–4 μεσαίες ωμές ντομάτες ή 100 γραμμάρια πελτέ την ημέρα.
Η στεατωτική ηπατική νόσος που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία (MASLD) -η σύγχρονη ονομασία για τη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος- δεν είναι απλά το αποτέλεσμα της υπερκατανάλωσης λιπαρών.
Στον πυρήνα της βρίσκεται η αντίσταση στην ινσουλίνη. Όταν τα κύτταρα του σώματος παύουν να ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στην ινσουλίνη, το πάγκρεας παράγει περισσότερη. Αυτό το ορμονικό «κύμα» έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της ροής ελεύθερων λιπαρών οξέων προς το ήπαρ και την τόνωση της de novo λιπογένεσης -δηλαδή, το ήπαρ αρχίζει να παράγει νέο λίπος από υδατάνθρακες, αντί να τα μεταβολίζει για ενέργεια.
Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή συσσώρευση τριγλυκεριδίων στα ηπατοκύτταρα. Όταν η συσσώρευση ξεπεράσει το 5–10% του βάρους του ήπατος, μιλάμε για απλή στεάτωση. Αν προστεθεί φλεγμονή και κυτταρική βλάβη, η νόσος εξελίσσεται σε στεατοηπατίτιδα (NASH), και αργότερα σε ίνωση ή κίρρωση. Η MASLD πλέον αναγνωρίζεται ως η ηπατική εκδήλωση του μεταβολικού συνδρόμου και συνυπάρχει σε ποσοστό 70–90% των παχύσαρκων ατόμων και στο 60% των διαβητικών.
Αντίθετα με ό,τι θα περίμενε κανείς, η προστατευτική δράση του φυτοενίου δεν φαίνεται να οφείλεται στις αντιοξειδωτικές του ιδιότητες ή σε μεταβολές του μικροβιώματος του εντέρου.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, το φυτοένιο ενεργοποιεί πρωτεΐνες-κλειδιά του ηπατικού μεταβολισμού, όπως οι SIRT1, PGC1α και PPARα. Παράλληλα, ενισχύει τη φωσφορυλίωση των AMPK και ACC, ενεργοποιώντας έτσι τα γονίδια της οξείδωσης των λιπαρών οξέων . Με απλά λόγια: βοηθά το ήπαρ να «καίει» το λίπος ως καύσιμο αντί να το αποθηκεύει.
Το συναρπαστικό εύρημα, ωστόσο, αφορά τον τρόπο δράσης. Σε ποντίκια που δεν είχαν τα ένζυμα BCO1 και BCO2 (υπεύθυνα για τη διάσπαση των καροτενοειδών), το φυτοένιο συσσωρεύτηκε σε υψηλότερες συγκεντρώσεις στο ήπαρ, αλλά δεν προσέφερε καμία προστασία. Αυτό σημαίνει ότι η δράση του πιθανότατα ασκείται μέσω των μεταβολιτών που παράγονται κατά τη διάσπασή του, και όχι από το ίδιο το μόριο. Είναι, δηλαδή, σαν μια «προ-θεραπευτική» ουσία που χρειάζεται το σώμα να την «μεταφράσει» για να δράσει.
Αν και η ντομάτα είναι η κύρια πηγή, το φυτοένιο βρίσκεται σε όλα τα φρούτα και λαχανικά με κόκκινο, πορτοκαλί ή κίτρινο χρώμα: καρότα, κόκκινες πιπεριές, γκρέιπφρουτ, καρπούζι, βερίκοκα. Το γεγονός ότι είναι άχρωμο (σε αντίθεση με το κόκκινο λυκοπένιο) εξηγεί γιατί παρέμενε επί χρόνια στη σκιά.
Φυσικά, πρόκειται για πειραματική μελέτη σε ποντίκια. Αν και η δόση που χρησιμοποιήθηκε είναι διατροφικά εφικτή για τον άνθρωπο, οι ερευνητές τονίζουν ότι απαιτούνται κλινικές δοκιμές για να επιβεβαιωθεί η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια της συμπληρωματικής χορήγησης φυτοενίου στον άνθρωπο .
Εντούτοις, η ανακάλυψη αυτή έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά ενδείξεων ότι η διατροφή μπορεί να επηρεάσει την έκβαση της MASLD. Άλλες φυσικές ουσίες που έχουν μελετηθεί θετικά είναι η επιγαλλοκατεχίνη του πράσινου τσαγιού, η S-αλλυλομερκαπτοκυστεΐνη του σκόρδου, ακόμα και ο καφές, που έχει συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο ίνωσης .
Όπως συνοψίζουν οι ερευνητές του Tufts, η αύξηση της κατανάλωσης τροφίμων πλούσιων σε φυτοένιο θα μπορούσε να αποτελέσει μια απλή, προσβάσιμη διατροφική στρατηγική για άτομα με αυξημένο μεταβολικό κίνδυνο . Μια στρατηγική που, αντί να πολεμά το λίπος, βοηθά το ίδιο το σώμα να το «κάψει» -κι αυτό, ακόμα κι αν το μυστικό παραμένει αόρατο στο μάτι.
Πηγή: www.zougla.gr