Η παραβατικότητα των ανηλίκων δεν είναι πλέον ένα φαινόμενο που αφορά μόνο τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Τα τελευταία χρόνια περιστατικά βίας, επιθετικών συμπεριφορών, επικίνδυνων παραβάσεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και άλλων μορφών νεανικής παραβατικότητας απασχολούν ολοένα και συχνότερα και την τοπική κοινωνία της Πρέβεζας.
Πίσω όμως από κάθε περιστατικό κρύβεται μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα.
Το πραγματικό ερώτημα είναι τι οδήγησε ένα παιδί να φτάσει έως εκεί, ποια σημάδια προηγήθηκαν και, κυρίως, αν υπήρχε τρόπος να είχε αποτραπεί αυτή η διαδρομή.
Ένας ξυλοδαρμός μεταξύ ανηλίκων. Μια επικίνδυνη συμπλοκή. Ένα μηχανάκι ή ένα αυτοκίνητο που κινείται με υπερβολική ταχύτητα στους δρόμους της πόλης. Μια κλοπή. Μια δικογραφία που σχηματίζεται. Μια ακόμη αστυνομική ανακοίνωση…
Για τους περισσότερους, τα περιστατικά αυτά αποτελούν μια ακόμη είδηση της καθημερινότητας. Διαβάζονται, σχολιάζονται για λίγες ώρες.
Και μετά…;
Όμως, πίσω από κάθε τέτοια υπόθεση υπάρχει ένα ερώτημα που σπάνια απαντάται.
Πώς έφτασε ένα παιδί σε αυτό το σημείο;
Τι προηγήθηκε πριν από τη στιγμή που η υπόθεσή του απασχόλησε την Αστυνομία ή τις δικαστικές αρχές;
Ποια σημάδια είχαν εμφανιστεί νωρίτερα;
Ποιος θα μπορούσε να τα είχε αντιληφθεί;
Και, κυρίως, θα μπορούσε αυτή η διαδρομή να είχε διακοπεί εγκαίρως;
Με αφορμή τα περιστατικά στην Πρέβεζα, αλλά και τα ερωτήματα που προκύπτουν, το PREVEZATODAY πραγματοποίησε μια εκτενή δημοσιογραφική έρευνα, συνομιλώντας με ανθρώπους που, από διαφορετικές θέσεις, βρίσκονται καθημερινά στην πρώτη γραμμή της αντιμετώπισης της παραβατικότητας των ανηλίκων.
Στόχος να αναζητηθούν οι πραγματικές αιτίες που οδηγούν ένα παιδί στην παραβατικότητα και να αναδειχθούν οι παράγοντες που μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά πριν η κατάσταση οδηγηθεί στα άκρα.
Παρατηρήσεις και προβληματισμοί προέκυψαν μέσα από συζητήσεις και επαφές με ανθρώπους από τον δικαστικό και νομικό κλάδο, κοινωνικών επιστημών, ανθρώπους σε υπηρεσίες που ασχολούνται με ανηλίκους, Αστυνομικούς με εμπειρία στη διαχείριση αντίστοιχων υποθέσεων.
Παρά τις διαφορετικές τους ιδιότητες και αρμοδιότητες, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το γεγονός ότι σε πολλά από τα βασικά ζητήματα οι διαπιστώσεις τους συγκλίνουν.
Και αυτή η σύγκλιση ίσως αποτελεί το σημαντικότερο εύρημα της έρευνας.
Η οικογένεια εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα πρόληψης.
Το σχολείο καλείται να αναγνωρίσει έγκαιρα τα πρώτα σημάδια και να μην αδιαφορήσει.
Οι παρέες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν ολοένα περισσότερο τη συμπεριφορά των νέων, ενώ
η έλλειψη επαρκών κοινωνικών δομών δυσκολεύει την έγκαιρη παρέμβαση πριν η παραβατικότητα οδηγήσει ένα παιδί στις αρμόδιες αρχές.
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η διαπίστωση ότι μειώνεται η ηλικία των παιδιών που εμφανίζουν παραβατικές συμπεριφορές, με περιπτώσεις που αφορούν ακόμη και παιδιά 10 έως 12 ετών, ενώ σε ορισμένα περιστατικά καταγράφεται αυξημένη αγριότητα και δράση ομάδων ανηλίκων.
Παράλληλα, αρκετές υποθέσεις δεν φτάνουν ποτέ στις αρμόδιες υπηρεσίες, στερώντας από τα παιδιά τη δυνατότητα έγκαιρης υποστήριξης.
Την ίδια στιγμή, όσοι βρίσκονται καθημερινά απέναντι στο φαινόμενο επιμένουν σε ένα κοινό μήνυμα:
Η αντιμετώπιση της παραβατικότητας δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην καταστολή ή στην ποινική διαδικασία. Η πρόληψη, η ουσιαστική επικοινωνία μέσα στην οικογένεια, η ενίσχυση του σχολείου, η ανάπτυξη δομών ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων αποτελούν τις βασικές προϋποθέσεις ώστε λιγότερα παιδιά να οδηγηθούν σε έναν δρόμο χωρίς προοπτική.
Το PREVEZATODAY παρουσιάζει τα συμπεράσματα αυτής της δημοσιογραφικής έρευνας, επιχειρώντας να φωτίσει όχι μόνο το «τι συμβαίνει», αλλά κυρίως το «γιατί συμβαίνει» και «τι μπορεί να αλλάξει».
«Γιατί όλο και περισσότερα παιδιά οδηγούνται στην παραβατικότητα και τι μπορεί να γίνει πριν να είναι αργά;»
Η εικόνα που αλλάζει
Η παραβατικότητα των ανηλίκων δεν αποτελεί νέο φαινόμενο. Κάθε γενιά είχε τις δικές της ανησυχίες, τις δικές της συγκρούσεις και τις δικές της μορφές νεανικής παραβατικότητας.
Εκείνο όμως που προβληματίζει σήμερα δεν είναι μόνο η ύπαρξη τέτοιων περιστατικών, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτά εκδηλώνονται.
Στην Πρέβεζα, όπως και σε πολλές περιοχές της χώρας, δεν λείπουν περιστατικά μεγαλύτερης έντασης, μεγαλύτερης επιθετικότητας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερης σκληρότητας.
Παράλληλα, σύμφωνα με όσα προκύπτουν από το ρεπορτάζ, καταγράφεται συμμετοχή ολοένα και μικρότερων ηλικιών (10-12 ετών), ενώ δεν λείπουν και οι περιπτώσεις εμπλοκής κοριτσιών σε παραβατικές συμπεριφορές, γεγονός που μέχρι πριν από λίγα χρόνια εμφανιζόταν πολύ πιο σπάνια.
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι απαραίτητα η αύξηση του αριθμού των υποθέσεων. Άλλωστε, όπως επισημαίνουν άνθρωποι που γνωρίζουν σε βάθος το αντικείμενο, οι αριθμοί από μόνοι τους δεν αρκούν για ασφαλή συμπεράσματα.
Πολλά περιστατικά εξακολουθούν να μην καταγγέλλονται ποτέ, ενώ η μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση της κοινωνίας οδηγεί πλέον περισσότερους πολίτες να απευθύνονται στις αρχές σε σχέση με το παρελθόν.
Τι δείχνει το δικαστικό ρεπορτάζ
Σύμφωνα με πληροφορίες που συγκέντρωσε το PREVEZATODAY, η εικόνα που διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια προκαλεί έντονο προβληματισμό, καθώς καταγράφεται αύξηση περιστατικών παραβατικότητας ανηλίκων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις διαπιστώνεται μεγαλύτερη σκληρότητα.
Όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ, δεν πρόκειται μόνο για μεμονωμένες εκρήξεις βίας.
Σε αρκετές υποθέσεις η παραβατική συμπεριφορά φαίνεται να αναπτύσσεται μέσα σε παρέες, όπου συχνά εμφανίζεται ένα πρόσωπο με ηγετικό ρόλο. Η ανάγκη αποδοχής από την ομάδα, ο θαυμασμός προς τον «αρχηγό» ή η επιθυμία επιβεβαίωσης μπορούν να λειτουργήσουν ως παράγοντες που ωθούν έναν ανήλικο στη συμμετοχή σε αξιόποινες πράξεις.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι πολλοί νέοι δεν φαίνεται να αντιλαμβάνονται τις πραγματικές συνέπειες των πράξεών τους.
Ένας ξυλοδαρμός ή η χρήση ενός αντικειμένου κατά τη διάρκεια μιας συμπλοκής μπορεί να προκαλέσει πολύ σοβαρό τραυματισμό ή ακόμη και να θέσει σε κίνδυνο ανθρώπινη ζωή, χωρίς οι εμπλεκόμενοι να έχουν συνειδητοποιήσει το μέγεθος της ευθύνης τους.
Η ένταση της βίας, η μείωση της ηλικίας των παιδιών που εμπλέκονται σε παραβατικές πράξεις, η δυσκολία πολλών ανηλίκων να αντιληφθούν τις συνέπειες των πράξεών τους και η σταδιακή αποδυνάμωση των παραδοσιακών μηχανισμών πρόληψης, δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα.
Δεν υπάρχει μία μόνο αιτία
Αν υπήρχε μία εύκολη απάντηση στο ερώτημα γιατί ένα παιδί οδηγείται στην παραβατικότητα, τότε πιθανότατα θα υπήρχε και μία εύκολη λύση.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ πιο σύνθετη.
Καμία από τις πηγές του PREVEZATODAY δεν απέδωσε το φαινόμενο σε έναν και μόνο παράγοντα.
Αντίθετα, όλες περιέγραψαν ένα πλέγμα αιτιών που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.
Η οικογένεια. Το σχολείο. Οι παρέες. Η επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η έλλειψη ουσιαστικών κοινωνικών δομών. Η δυσκολία επικοινωνίας ανάμεσα σε γονείς και παιδιά. Η απουσία ενσυναίσθησης. Η αδυναμία πολλών νέων να αντιληφθούν ότι μια στιγμή βίας μπορεί να αλλάξει οριστικά τη ζωή ενός άλλου ανθρώπου αλλά και τη δική τους.
Καθεμία από αυτές τις αιτίες από μόνη της ίσως να μην αρκεί για να οδηγήσει ένα παιδί στην παραβατικότητα.
Όταν όμως συνυπάρχουν, δημιουργούν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο η πρόληψη γίνεται δυσκολότερη και ο κίνδυνος μεγαλύτερος.
Και όσο η κοινωνία επιμένει να αντιμετωπίζει την παραβατικότητα μόνο τη στιγμή που αυτή εκδηλώνεται, τόσο θα χάνει την ευκαιρία να παρέμβει εκεί όπου πραγματικά μπορεί να κάνει τη διαφορά, στην πρόληψη.
Ένα κοινό μήνυμα
Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της έρευνας είναι ότι, παρά τις διαφορετικές ιδιότητες των ανθρώπων που συμμετείχαν σε αυτήν, όλοι κατέληξαν σχεδόν στην ίδια διαπίστωση.
Η παραβατικότητα των ανηλίκων δεν αντιμετωπίζεται όταν το παιδί φτάσει στην Αστυνομία ή στη Δικαιοσύνη.
Τότε, ουσιαστικά, η κοινωνία προσπαθεί να διαχειριστεί το αποτέλεσμα.
Η πραγματική μάχη δίνεται πολύ νωρίτερα. Μέσα στο σπίτι. Στη σχολική αίθουσα. Στην αυλή του σχολείου. Στην παρέα. Στις δομές ψυχοκοινωνικής υποστήριξης που υπάρχουν, αν υπάρχουν…
Πρόκειται για μια διαδρομή μέσα από την οποία δεν αναζητείται ο ένοχος, αλλά θα πρέπει να κατανοηθεί ένα κοινωνικό φαινόμενο που δεν αφορά μόνο όσους παρανομούν, αλλά ολόκληρη την κοινωνία.
Γιατί κάθε παιδί που χάνεται στον δρόμο της παραβατικότητας αποτελεί μια προσωπική τραγωδία, αλλά και μια συλλογική αποτυχία.
Γιατί ένα παιδί γίνεται παραβάτης;
Είναι ίσως το πιο δύσκολο ερώτημα που μπορεί να τεθεί γύρω από την παραβατικότητα των ανηλίκων.
Γιατί ένα παιδί, που μεγαλώνει στην ίδια πόλη, πηγαίνει στο ίδιο σχολείο, κινείται στις ίδιες γειτονιές και έχει τις ίδιες περίπου ευκαιρίες με τους συνομηλίκους του, φτάνει κάποια στιγμή να βρεθεί απέναντι στον νόμο;
Οι αιτίες πίσω από ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο
Ο ρόλος της οικογένειας παραμένει η πρώτη γραμμή άμυνας
Αν υπήρχε μία λέξη που επαναλήφθηκε περισσότερο από κάθε άλλη κατά τη διάρκεια της έρευνας, αυτή ήταν η οικογένεια.
Δικαστικές πηγές, υπηρεσίες που ασχολούνται με ανηλίκους, η Ελληνική Αστυνομία και η νομική κοινότητα συμφωνούν ότι ο σημαντικότερος προστατευτικός παράγοντας απέναντι στην παραβατικότητα εξακολουθεί να είναι το οικογενειακό περιβάλλον.
Δικαστικές πηγές επισημαίνουν ότι σε αρκετές υποθέσεις εντοπίζονται σοβαρά προβλήματα στην οικογενειακή λειτουργία, όπως η απουσία ουσιαστικής επικοινωνίας, η έλλειψη ορίων ή η αδυναμία στενής παρακολούθησης της καθημερινότητας των παιδιών.
Όταν αυτή η σχέση αποδυναμώνεται, όταν το παιδί αισθάνεται ότι δεν μπορεί να εκφράσει φόβους, προβληματισμούς ή δυσκολίες μέσα στο σπίτι, αυξάνονται οι πιθανότητες να αναζητήσει αποδοχή και αναγνώριση αλλού.
Παράλληλα, σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για κορίτσια, διαπιστώνεται ότι σοβαρά οικογενειακά τραύματα ή η απουσία ενός σταθερού γονεϊκού προτύπου ενδέχεται να επηρεάζουν αρνητικά την ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη. Πρόκειται, ωστόσο, για παράγοντες που αξιολογούνται εξατομικευμένα και δεν αποτελούν γενικό κανόνα.
Η έρευνα ανέδειξε ακόμη ένα στοιχείο που προβληματίζει ιδιαίτερα όσους έρχονται σε επαφή με ανήλικους παραβάτες. Σε αρκετές περιπτώσεις οι ίδιοι οι γονείς δηλώνουν ότι δεν είχαν αντιληφθεί τι συνέβαινε ή ότι αδυνατούσαν πλέον να ελέγξουν τη συμπεριφορά του παιδιού τους.
Άλλοι, αντίθετα, διαπίστωσαν το πρόβλημα μόνο όταν χρειάστηκε να περάσουν το κατώφλι της Αστυνομίας ή των δικαστικών αρχών.
Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται από ανθρώπους που χειρίζονται τέτοιες υποθέσεις, εκείνη τη στιγμή η πρόληψη έχει ήδη δώσει τη θέση της στη διαχείριση των συνεπειών.
Όταν το σχολείο βλέπει, δεν πρέπει να σιωπά
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο ρόλος του σχολείου δεν είναι τιμωρητικός αλλά συμπληρωματικός προς την οικογένεια.
Οι εκπαιδευτικοί είναι πολλές φορές οι πρώτοι που μπορούν να αντιληφθούν αλλαγές στη συμπεριφορά ενός παιδιού. Απότομη επιθετικότητα, απομόνωση, συγκρούσεις με συμμαθητές, πτώση της σχολικής επίδοσης ή σημάδια που μαρτυρούν ότι κάτι δεν λειτουργεί σωστά στην καθημερινότητά του.
Σύμφωνα με όσα προέκυψαν από την έρευνα, το σχολείο οφείλει να λειτουργεί ως κρίκος μιας ευρύτερης αλυσίδας προστασίας, ενεργοποιώντας όπου χρειάζεται τις αρμόδιες υπηρεσίες και αναζητώντας έγκαιρη επιστημονική υποστήριξη.
Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι οι διαθέσιμοι κοινωνικοί λειτουργοί και ψυχολόγοι στα σχολεία δεν επαρκούν πάντοτε για να εξασφαλίσουν μια σταθερή και ουσιαστική παρουσία στα σχολεία.
Αποτέλεσμα είναι αρκετές περιπτώσεις να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά ή να καθυστερεί η απαραίτητη παρέμβαση.
Πηγές με εμπειρία στη διαχείριση υποθέσεων ανηλίκων επισημαίνουν ότι όταν ένας εκπαιδευτικός αντιλαμβάνεται πως ένα παιδί αντιμετωπίζει δυσκολίες, δεν πρέπει να αδιαφορεί.
Η έγκαιρη παραπομπή σε ψυχολόγους ή άλλους ειδικούς μπορεί να αποτρέψει την εξέλιξη σοβαρότερων προβλημάτων.
Η παρέα μπορεί να γίνει καταφύγιο. Μπορεί όμως να γίνει και παγίδα
Όπως προέκυψε απο την έρευνα ιδιαίτερος είναι ο ρόλος των συνομηλίκων.
Η εφηβεία είναι μια περίοδος κατά την οποία η αποδοχή από την παρέα αποκτά τεράστια σημασία.
Μέσα στις παρέες διαμορφώνονται πρότυπα, συμπεριφορές και σχέσεις επιρροής.
Σε αρκετές από τις υποθέσεις που εξετάστηκαν στο πλαίσιο της έρευνας, διαπιστώνεται ότι οι παραβατικές συμπεριφορές αναπτύσσονται μέσα σε ομάδες, όπου συχνά υπάρχει ένα πιο ισχυρό πρόσωπο που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για τους υπόλοιπους.
Η ανάγκη για αποδοχή, ο φόβος της απόρριψης ή η επιθυμία επιβεβαίωσης μπορεί να οδηγήσουν έναν ανήλικο σε πράξεις που μόνος του ίσως να μην πραγματοποιούσε ποτέ.
Πρόκειται για έναν μηχανισμό που έχει απασχολήσει διαχρονικά την επιστημονική κοινότητα, όμως σήμερα φαίνεται να αποκτά νέες διαστάσεις εξαιτίας της επιρροής του ψηφιακού κόσμου.
Η απώλεια της ενσυναίσθησης
Ένα ακόμη σημείο που επαναλήφθηκε με ιδιαίτερη έμφαση ήταν η δυσκολία πολλών ανηλίκων να αντιληφθούν τις πραγματικές συνέπειες των πράξεών τους.
Σύμφωνα με ανθρώπους που έρχονται καθημερινά σε επαφή με τέτοιες υποθέσεις, αρκετά παιδιά δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν ότι ένας ξυλοδαρμός, μια συμπλοκή ή ακόμη και μια επικίνδυνη οδήγηση μπορεί να οδηγήσουν σε ανεπανόρθωτες συνέπειες.
Η έλλειψη ενσυναίσθησης, της ικανότητας δηλαδή να αντιλαμβάνεται κανείς τον πόνο, τον φόβο και τη θέση του άλλου, αναδεικνύεται ως ένας από τους σοβαρότερους παράγοντες που συνοδεύουν πολλές παραβατικές συμπεριφορές.
Η ενσυναίσθηση, όπως επισημάνθηκε επανειλημμένα κατά τη διάρκεια της έρευνας, δεν είναι έμφυτη. Καλλιεργείται μέσα στην οικογένεια, στο σχολείο, στις ανθρώπινες σχέσεις και μέσα από την καθημερινή διαπαιδαγώγηση.
Όταν αυτή η διαδικασία αποδυναμώνεται, αυξάνεται ο κίνδυνος το παιδί να αντιμετωπίζει τη βία ως μια συνηθισμένη ή ακόμη και αποδεκτή μορφή έκφρασης.
Η νέα πραγματικότητα των παιδιών – Social media, πρότυπα και η αναζήτηση της επιβεβαίωσης
Αν υπάρχει ένας παράγοντας που εμφανίζεται ολοένα και συχνότερα στις συζητήσεις γύρω από την παραβατικότητα των ανηλίκων, αυτός είναι η επίδραση του ψηφιακού κόσμου.
Δεν πρόκειται απλώς για τη χρήση ενός κινητού τηλεφώνου ή την παρουσία ενός παιδιού σε μια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης. Πρόκειται για μια συνολική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι νέοι ενημερώνονται, επικοινωνούν, διαμορφώνουν πρότυπα και αναζητούν αποδοχή.
Σύμφωνα με όσα προέκυψαν από τη δημοσιογραφική έρευνα του PrevezaToday, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν πλέον έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά των παιδιών και των εφήβων, χωρίς φυσικά να λειτουργούν αποκομμένα από την οικογένεια, το σχολείο και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.
Δεν είναι τυχαίο ότι τόσο άνθρωποι που εργάζονται καθημερινά με ανήλικους όσο και εκπρόσωποι της νομικής κοινότητας στάθηκαν ιδιαίτερα στον ρόλο που διαδραματίζουν οι πλατφόρμες αυτές στη διαμόρφωση συμπεριφορών.
Από την αυλή του σχολείου… στην οθόνη του κινητού
Για δεκαετίες, τα παιδιά διαμόρφωναν την προσωπικότητά τους κυρίως μέσα από την οικογένεια, το σχολείο, τον αθλητισμό και τις παρέες της γειτονιάς.
Σήμερα, ένα σημαντικό μέρος αυτής της διαδικασίας μεταφέρεται στην οθόνη ενός κινητού τηλεφώνου.
Η καθημερινότητα πολλών εφήβων περνά μέσα από ατελείωτες ώρες σε πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το YouTube, όπου η πληροφορία, η ψυχαγωγία και η κοινωνική αλληλεπίδραση συνυπάρχουν σε ένα περιβάλλον που λειτουργεί με πολύ διαφορετικούς κανόνες από εκείνους της πραγματικής ζωής.
Οι αλγόριθμοι προωθούν κυρίως περιεχόμενο που προκαλεί έντονη αντίδραση, συγκίνηση ή έκπληξη. Έτσι, τα πιο ακραία περιστατικά αποκτούν συχνά πολύ μεγαλύτερη προβολή από τις θετικές ή δημιουργικές συμπεριφορές.
Στο περιβάλλον αυτό, η δημοφιλία μετριέται σε προβολές, κοινοποιήσεις και «likes», δημιουργώντας ένα νέο σύστημα επιβράβευσης που επηρεάζει ιδιαίτερα τις μικρές ηλικίες.
Η βία ως εικόνα και όχι ως εμπειρία
Ένα ακόμη στοιχείο που αναδείχθηκε στις συζητήσεις αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται πλέον τη βία.
Η συνεχής έκθεση σε βίαιο οπτικοακουστικό υλικό κυρίως μέσα από κοινωνικά δίκτυα και άλλες ψηφιακές πλατφόρμες, μπορεί να οδηγήσει σε μια σταδιακή εξοικείωση με εικόνες που παλαιότερα προκαλούσαν σοκ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα εκδηλώσει παραβατική συμπεριφορά.
Σημαίνει όμως ότι η συστηματική έκθεση σε τέτοιου είδους περιεχόμενο καθιστά ακόμη πιο αναγκαίο τον ρόλο της οικογένειας και του σχολείου, ώστε το παιδί να αναπτύξει κριτική σκέψη, να κατανοήσει τις συνέπειες της βίας και να διαχωρίζει την πραγματικότητα από την εικόνα που προβάλλεται στην οθόνη.
Η απάντηση δεν είναι η απαγόρευση
Παρά τον έντονο προβληματισμό που εκφράστηκε για την επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, κανείς από τους συνομιλητές του PREVEZATODAY δεν παρουσίασε το ζήτημα ως μια απλή εξίσωση με μία μόνο λύση.
Το κινητό τηλέφωνο και οι ψηφιακές πλατφόρμες αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας των παιδιών.
Το ζητούμενο, σύμφωνα με το πνεύμα όσων συμμετείχαν στην έρευνα, δεν είναι η δαιμονοποίηση της τεχνολογίας, αλλά η εκπαίδευση των παιδιών στη σωστή χρήση της, η ουσιαστική παρουσία των γονέων, η ανάπτυξη ψηφιακού εγγραμματισμού στο σχολείο και η ενίσχυση της κριτικής σκέψης.
Όσο περισσότερο το παιδί αποκτά πραγματικές εμπειρίες, μέσα από τον αθλητισμό, τον πολιτισμό, τη δημιουργική απασχόληση και τις ανθρώπινες σχέσεις, τόσο μικρότερη είναι η πιθανότητα να αναζητήσει την επιβεβαίωση αποκλειστικά μέσα από μια οθόνη.
Η απουσία υποστηρικτικών δομών
Ένα ακόμη συμπέρασμα που προκύπτει από το δικαστικό ρεπορτάζ αφορά τις σημαντικές ελλείψεις στις κοινωνικές δομές που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν προληπτικά ή υποστηρικτικά για ανηλίκους με παραβατική συμπεριφορά.
Σύμφωνα με δικαστικές πηγές, σε αρκετές περιπτώσεις, όταν ένας νέος εμφανίζει σοβαρά προβλήματα συμπεριφοράς, οι δυνατότητες παρέμβασης της Πολιτείας είναι περιορισμένες. Οι διαθέσιμες δομές δεν επαρκούν πάντοτε για να προσφέρουν εξατομικευμένη ψυχοκοινωνική υποστήριξη, συμβουλευτική, οικογενειακή παρέμβαση ή μακροχρόνια παρακολούθηση, με αποτέλεσμα πολλές οικογένειες να μένουν ουσιαστικά χωρίς την αναγκαία βοήθεια.
Όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ, η έλλειψη ενός ολοκληρωμένου δικτύου κοινωνικής προστασίας δυσχεραίνει το έργο όλων των εμπλεκόμενων υπηρεσιών. Αστυνομία, Δικαιοσύνη, Επιμελητές Ανηλίκων και Εκπαιδευτική κοινότητα καλούνται συχνά να διαχειριστούν περιστατικά για τα οποία δεν υπάρχουν οι απαραίτητες δομές πρόληψης και αποκατάστασης.
Το αποτέλεσμα είναι ότι, σε αρκετές περιπτώσεις, η παρέμβαση πραγματοποιείται όταν η παραβατική συμπεριφορά έχει ήδη εκδηλωθεί, αντί να προηγηθεί έγκαιρη υποστήριξη που θα μπορούσε να αποτρέψει την εξέλιξή της.
Η εγκληματικότητα των ανηλίκων δεν είναι μόνο αστυνομικό ή δικαστικό ζήτημα. Είναι κυρίως ζήτημα πρόληψης. Και η πρόληψη προϋποθέτει τρεις πυλώνες. Μια οικογένεια που θέτει όρια και στηρίζει, ένα σχολείο που εντοπίζει έγκαιρα τα σημάδια και ένα οργανωμένο κοινωνικό κράτος με επαρκείς δομές για να παρέμβει πριν το παιδί βρεθεί απέναντι στη Δικαιοσύνη.
Η ηλικία που προκαλεί ανησυχία
Από τις πιο έντονες ανησυχίες που διατυπώθηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνας είναι η σταδιακή μείωση της ηλικίας των παιδιών που εμφανίζουν παραβατικές συμπεριφορές.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συγκέντρωσε το PREVEZATODAY , πλέον υπάρχουν περιστατικά που αφορούν ακόμη και παιδιά ηλικίας 10 έως 12 ετών.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που προβληματίζει ιδιαίτερα τους ανθρώπους που βρίσκονται καθημερινά κοντά σε ανηλίκους, καθώς στις ηλικίες αυτές το ζητούμενο δεν είναι η ποινική αντιμετώπιση αλλά η έγκαιρη παρέμβαση και η υποστήριξη.
Η διαπίστωση αυτή ενισχύει ακόμη περισσότερο την ανάγκη για πρόληψη από τις πρώτες κιόλας σχολικές τάξεις, με δράσεις που θα ενισχύουν τις κοινωνικές δεξιότητες, την ενσυναίσθηση και τη διαχείριση των συγκρούσεων.
Στην Πρέβεζα λειτουργούν προγράμματα και υπηρεσίες, όμως, σύμφωνα με τις πληροφορίες του PREVEZATODAY , η έμφαση δίνεται κυρίως στη συμβουλευτική γονέων, ενώ αντίστοιχες οργανωμένες παρεμβάσεις για τα ίδια τα παιδιά, παραμένουν περιορισμένες.
Παράλληλα, η παρουσία κοινωνικών λειτουργών και ψυχολόγων στα σχολεία, αν και ιδιαίτερα σημαντική, δεν είναι πάντοτε επαρκής, όπως τονίστηκε και προηγούμενα, ώστε να διασφαλίζεται σταθερή και διαρκής υποστήριξη.
Σε αρκετές περιπτώσεις αναδείχθηκαν και πρακτικές δυσκολίες. Οικογένειες που διαμένουν σε απομακρυσμένες κοινότητες ή χωριά δυσκολεύονται να μετακινηθούν για να συναντήσουν κάποιον ειδικό, είτε λόγω οικονομικών περιορισμών είτε λόγω έλλειψης μέσων μεταφοράς.
Το αποτέλεσμα είναι ότι παιδιά που χρειάζονται βοήθεια δεν τη λαμβάνουν πάντα στον χρόνο που θα έπρεπε.
Η ανάγκη ενίσχυσης των κοινωνικών δομών αποτέλεσε ένα από τα σημεία στα οποία υπήρξε σχεδόν καθολική σύγκλιση απόψεων μεταξύ των συνομιλητών της έρευνας.
Τι έδειξε η έρευνα
Η οικογένεια παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας πρόληψης.
Το σχολείο μπορεί να εντοπίσει έγκαιρα τα πρώτα σημάδια.
Οι παρέες επηρεάζουν καθοριστικά τη συμπεριφορά των ανηλίκων.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν τα πρότυπα και την αναζήτηση επιβεβαίωσης.
Η έλλειψη κοινωνικών δομών δυσκολεύει την έγκαιρη παρέμβαση.
Η πρόληψη αναδείχθηκε ως το κοινό μήνυμα όλων των συνομιλητών.
Η νομική οπτική: “Δεν αρκούν οι αριθμοί για να περιγράψουν το φαινόμενο”
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προσέγγιση του δικηγόρου Πρέβεζας Απόστολου Τάσση, ο οποίος επισημαίνει ότι κάθε συζήτηση γύρω από την παραβατικότητα των ανηλίκων πρέπει να ξεκινά με προσοχή απέναντι στα στατιστικά στοιχεία.
Όπως τονίζει, η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων προϋποθέτει σωστή μεθοδολογία, επαρκή δεδομένα και συνεκτίμηση πολλών κοινωνικών παραγόντων.
Η απλή σύγκριση αριθμών, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι συνθήκες κάτω από τις οποίες καταγράφονται τα περιστατικά, μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες εκτιμήσεις και να αδικήσει πρόσωπα ή καταστάσεις.
Πέρα όμως από τους αριθμούς, ο κ. Τάσσης θεωρεί ότι η ελληνική κοινωνία έχει αλλάξει βαθιά τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά την πανδημία της COVID-19.
«Βλέποντας τον κόσμο πριν και μετά τον κορωνοϊό, βλέπω μια εντελώς διαφορετική κατάσταση», σημειώνει, εκτιμώντας ότι οι κοινωνικές και ψυχολογικές συνέπειες εκείνης της περιόδου δεν έχουν ακόμη αποτιμηθεί πλήρως και πιθανόν να χρειαστούν χρόνια επιστημονικής έρευνας για να γίνουν κατανοητές.
Οικογένεια, παιδεία και χαλάρωση των δεσμών
Κατά τον ίδιο, η παραβατικότητα των ανηλίκων δεν μπορεί να ερμηνευθεί μόνο ως ζήτημα παραβίασης του νόμου.
Συνδέει το φαινόμενο με την ποιότητα της οικογενειακής ζωής, το επίπεδο της παιδείας και τη σταδιακή χαλάρωση των δεσμών μέσα στην οικογένεια, εκτιμώντας ότι οι παραδοσιακοί μηχανισμοί διαπαιδαγώγησης εμφανίζονται σήμερα πιο αδύναμοι.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι στην καθημερινότητα καταγράφονται περιστατικά χειροδικιών και συγκρούσεων μεταξύ ανηλίκων που δεν φτάνουν πάντοτε στην Αστυνομία. Όπως υποστηρίζει, πολλές από αυτές τις συγκρούσεις δεν θυμίζουν πλέον τις «παιδικές συμπλοκές» προηγούμενων δεκαετιών, καθώς ορισμένες φορές καταλήγουν ακόμη και σε σοβαρούς τραυματισμούς.
“Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ο μεγαλύτερος παράγοντας επιρροής”
Ένα από τα βασικότερα σημεία της τοποθέτησής του αφορά την επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Ο κ. Τάσσης θεωρεί ότι σήμερα τα παιδιά διαμορφώνουν πρότυπα μέσα από πλατφόρμες όπως το TikTok και το YouTube, όπου η δημοσιότητα, η αναζήτηση επιβεβαίωσης και η λογική των «likes» μπορούν να λειτουργήσουν ως κίνητρο για την αναπαραγωγή ακραίων συμπεριφορών.
Κατά την εκτίμησή του, τα φαινόμενα μιμητισμού αποτελούν πλέον έναν από τους βασικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων αναπαράγεται η βία μεταξύ ανηλίκων, ενώ η συνεχής έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα.
Ο ίδιος χαρακτηρίζει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως τον σημαντικότερο παράγοντα που επηρεάζει σήμερα τη συμπεριφορά των παιδιών, υποστηρίζοντας ότι η κοινωνία δεν έχει ακόμη βρει αποτελεσματικούς τρόπους να διαχειριστεί αυτή τη νέα πραγματικότητα.
Μια γενικότερη κοινωνική κρίση
Στην ανάλυσή του, ο κ. Τάσσης συνδέει την παραβατικότητα με μια ευρύτερη κρίση αξιών και προτύπων.
Εκτιμά ότι οι νέοι μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον έντονης αμφισβήτησης θεσμών και προσώπων, χωρίς να διαμορφώνουν εύκολα σταθερά σημεία αναφοράς ή ένα σαφές όραμα για το μέλλον τους.
Όπως αναφέρει, η συνεχής προβολή αρνητικών ειδήσεων και περιστατικών βίας, τόσο στα μέσα ενημέρωσης όσο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δημιουργεί την αίσθηση ότι η επιθετικότητα αποτελεί μέρος της καθημερινότητας.
Κατά την προσωπική του εκτίμηση, η υποχώρηση των κοινωνικών και ηθικών αναστολών, σε συνδυασμό με την έλλειψη ουσιαστικής παιδείας και κοινωνικοποίησης, συνθέτουν ένα περιβάλλον που ευνοεί την εκδήλωση παραβατικών συμπεριφορών.
Όταν η κοινωνία δεν προλαβαίνει το παιδί
Σύμφωνα με τα παραπάνω υπάρχει μια διαπίστωση που επανέρχονταν σχεδόν σε κάθε συζήτηση κατά τη διάρκεια της δημοσιογραφικής έρευνας του PREVEZATODAY.
Η παραβατικότητα των ανηλίκων δεν ξεκινά τη στιγμή που σχηματίζεται μια δικογραφία.
Ξεκινά πολύ νωρίτερα.
Μέσα σε ένα σπίτι όπου η επικοινωνία έχει χαθεί.
Σε μια σχολική αίθουσα όπου ένα παιδί αλλάζει συμπεριφορά χωρίς κανείς να αναζητήσει την αιτία.
Σε μια παρέα όπου η ανάγκη αποδοχής είναι ισχυρότερη από την προσωπική κρίση.
Ή ακόμη σε μια οικογένεια που αντιλαμβάνεται το πρόβλημα μόνο όταν χτυπήσει το τηλέφωνο από την Αστυνομία.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει το φαινόμενο τόσο δύσκολο.
Τα περισσότερα σημάδια υπάρχουν.
Το ερώτημα είναι αν κάποιος θα τα δει εγκαίρως.
Τα παιδιά που δεν φτάνουν ποτέ στις υπηρεσίες
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι η πραγματική έκταση του προβλήματος δύσκολα μπορεί να αποτυπωθεί μόνο μέσα από τις επίσημες καταγραφές.
Πηγές που ασχολούνται καθημερινά με ανηλίκους εκτιμούν ότι αρκετά περιστατικά δεν φτάνουν ποτέ στην Αστυνομία ή στις κοινωνικές υπηρεσίες.
Κάποιες οικογένειες επιλέγουν να τα αντιμετωπίσουν μόνες τους.
Άλλες φοβούνται την έκθεση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις τα ίδια τα παιδιά αποφεύγουν να μιλήσουν.
Έτσι, συμπεριφορές που θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν έγκαιρα παραμένουν αόρατες μέχρι να εξελιχθούν σε σοβαρότερα περιστατικά.
Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν επιχειρείται η ερμηνεία των στατιστικών δεδομένων.
Όπως επισημαίνει και ο δικηγόρος Αποστόλης Τάσσης, οι αριθμοί από μόνοι τους δεν αρκούν για ασφαλή συμπεράσματα. Χρειάζεται προσεκτική μεθοδολογία, αξιολόγηση των συνθηκών και κατανόηση του κοινωνικού πλαισίου μέσα στο οποίο καταγράφονται οι υποθέσεις.
Πρόληψη: Μια λέξη που επαναλήφθηκε περισσότερο
Αν ζητούσε κανείς από όλους τους συνομιλητές του PREVEZATODAY να συμπυκνώσουν σε μία μόνο λέξη το μήνυμά τους, πιθανότατα αυτή θα ήταν η ΠΡΟΛΗΨΗ.
Πρόληψη μέσα στην οικογένεια. Πρόληψη στο σχολείο. Πρόληψη μέσα από τη συνεργασία όλων των φορέων. Πρόληψη πριν το παιδί βρεθεί απέναντι στον νόμο.
Η παραβατικότητα δεν αντιμετωπίζεται μόνο με την επιβολή μέτρων ή με την ποινική διαδικασία.
Αντιμετωπίζεται πολύ νωρίτερα, όταν η κοινωνία καταφέρει να δει εγκαίρως το παιδί που ζητά βοήθεια — ακόμη κι αν δεν το λέει με λόγια.
Πριν από την τιμωρία, υπάρχει η δεύτερη ευκαιρία
Η φιλοσοφία της Δικαιοσύνης Ανηλίκων και η σημασία της έγκαιρης παρέμβασης
Όταν γίνεται λόγος για έναν ανήλικο που έχει παραβεί τον νόμο, η πρώτη σκέψη των περισσότερων είναι η τιμωρία.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι διαφορετική.
Η ελληνική νομοθεσία αντιμετωπίζει τον ανήλικο παραβάτη με μια διαφορετική φιλοσοφία, αναγνωρίζοντας ότι πρόκειται για ένα παιδί του οποίου η προσωπικότητα βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση. Στόχος δεν είναι η εξόντωση ή ο στιγματισμός, αλλά η αποτροπή της επανάληψης της παραβατικής συμπεριφοράς και η ομαλή επανένταξή του στην κοινωνία.
Σύμφωνα με όσα προέκυψαν από τη δημοσιογραφική έρευνα του PREVEZATODAY, σε κάθε υπόθεση ανηλίκου εξετάζονται όχι μόνο η πράξη, αλλά και οι συνθήκες μέσα στις οποίες αυτή τελέστηκε. Η οικογενειακή κατάσταση, το σχολικό περιβάλλον, η προσωπικότητα του παιδιού και οι εκτιμήσεις των αρμόδιων υπηρεσιών αποτελούν βασικά στοιχεία της αξιολόγησης.
Η στενή συνεργασία των δικαστικών αρχών με την Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων αποτελεί κρίσιμο κρίκο αυτής της διαδικασίας. Πριν ακόμη φτάσει κανείς στην ποινική αντιμετώπιση, μπορούν να δρομολογηθούν παρεμβάσεις που στοχεύουν στην υποστήριξη και την αλλαγή της συμπεριφοράς του παιδιού, πάντοτε στο πλαίσιο που προβλέπει η νομοθεσία.
Η νομοθεσία δίνει χώρο στην πρόληψη
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η δυνατότητα που προβλέπει ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας για αποχή από την ποινική δίωξη σε ορισμένες περιπτώσεις πλημμελημάτων ανηλίκων.
Η διάταξη αυτή δεν αποτελεί «χαριστική μεταχείριση». Αντίθετα, προϋποθέτει προσεκτική αξιολόγηση της προσωπικότητας του παιδιού, των συνθηκών τέλεσης της πράξης, την ακρόαση του ίδιου και των προσώπων που ασκούν τη γονική μέριμνα, καθώς και την εκτίμηση της έκθεσης του αρμόδιου επιμελητή ανηλίκων.
Εφόσον κριθεί ότι η ποινική δίωξη δεν είναι αναγκαία για να αποτραπεί η επανάληψη της παραβατικής συμπεριφοράς, μπορούν να επιβληθούν αναμορφωτικά μέτρα ή συγκεκριμένες υποχρεώσεις, με σκοπό την αλλαγή του τρόπου ζωής και την ενίσχυση της υπευθυνότητας του ανηλίκου.
Η επιλογή αυτή αποτυπώνει τη βασική φιλοσοφία του συστήματος. Να δοθεί δηλαδή στο παιδί μια πραγματική ευκαιρία να αλλάξει πορεία, χωρίς να φέρει από πολύ νωρίς το βάρος μιας ποινικής καταδίκης, όταν αυτό είναι εφικτό και ασφαλές.
Όταν η αλλαγή είναι πραγματική
Κατά τη διάρκεια της έρευνας μεταφέρθηκαν και περιπτώσεις παιδιών που, ύστερα από την επαφή τους με τις αρμόδιες υπηρεσίες και την εφαρμογή αναμορφωτικών μέτρων, κατάφεραν να αλλάξουν ουσιαστικά τη στάση τους.
Μάλιστα, αναφέρθηκε χαρακτηριστικά περίπτωση ανηλίκου που, χρόνια αργότερα, εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του προς τους λειτουργούς της Δικαιοσύνης για την καθοδήγηση που είχε λάβει σε μια κρίσιμη περίοδο της ζωής του.
Τέτοιες ιστορίες δύσκολα γίνονται γνωστές στο ευρύ κοινό. Δεν αποτελούν πρωτοσέλιδα ούτε απασχολούν την επικαιρότητα. Κι όμως, είναι ίσως οι πιο σημαντικές αποδείξεις ότι η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αλλάξει την πορεία ενός νέου ανθρώπου.
Καμία υπηρεσία δεν αρκεί από μόνη της
Ένα ακόμη συμπέρασμα που αναδείχθηκε με σαφήνεια είναι ότι καμία υπηρεσία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της την παραβατικότητα των ανηλίκων.
Η Αστυνομία καλείται να επέμβει όταν εκδηλωθεί ένα περιστατικό.
Οι δικαστικές αρχές αξιολογούν κάθε υπόθεση με βάση τον νόμο και τις ιδιαίτερες συνθήκες της.
Οι επιμελητές ανηλίκων εργάζονται για την υποστήριξη και την επανένταξη.
Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να εντοπίσουν τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια.
Οι κοινωνικές υπηρεσίες και οι ειδικοί ψυχικής υγείας προσφέρουν πολύτιμη βοήθεια.
Η αντιμετώπιση της παραβατικότητας δεν είναι υπόθεση ενός μόνο θεσμού. Είναι μια αλυσίδα, και η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από τη δύναμη κάθε κρίκου.
Η εικόνα που καταγράφει η Αστυνομία
Σύμφωνα με αστυνομικές πηγές, η εικόνα στην Πρέβεζα παραμένει καλύτερη συγκριτικά με άλλες περιοχές της χώρας και δεν παρατηρούνται φαινόμενα οργανωμένων συμμοριών ανηλίκων ή εκτεταμένης οπαδικής βίας.
Οι περισσότερες υποθέσεις αφορούν μικροπαραβατικότητα, τροχονομικές παραβάσεις, μικροποσότητες ναρκωτικών και περιορισμένο αριθμό κλοπών.
Ταυτόχρονα, επισημαίνεται ότι η ενδεχόμενη αύξηση των καταγεγραμμένων περιστατικών τα τελευταία χρόνια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυξήθηκε στον ίδιο βαθμό και η πραγματική παραβατικότητα.
Αντανακλά και το γεγονός ότι ολοένα περισσότεροι πολίτες επιλέγουν πλέον να ενημερώνουν τις Αρχές.
Ωστόσο ενδιαφέρον έχουν τα στατιστικά που παραχωρήθηκαν για τις ανάγκες της έρευνας από την ΓΠΑΔ Ηπείρου:
ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΟΝ Ν. ΠΡΕΒΕΖΑΣ
| 2023 | 2024 | 2025 | 6μηνο 2026 | |
| Υποθέσεις | ||||
| Περί ΚΟΚ | 65 | 88 | 17 | 1 |
| Περί Ναρκωτικών | 5 | 3 | 6 | 7 |
| Περί όπλων | 0 | 0 | 1 | 0 |
| Σωματικές βλάβες | 1 | 3 | 2 | 5 |
| Εγκλήματα κατά Ιδιοκτησίας | 1 | 3 | 2 | 4 |
| Λοιπά | 4 | 2 | 11 | 2 |
| Σύνολο υποθέσεων | 76 | 99 | 39 | 19 |
| Αριθμός συλλήψεων | 13 | 23 | 39 | 25 |
Εκείνο που αξίζει να σταθεί κανείς δεν είναι μόνο ο συνολικός αριθμός των υποθέσεων, αλλά κυρίως η ποιοτική μεταβολή των αδικημάτων. Οι υποθέσεις που σχετίζονται με ναρκωτικά, σωματικές βλάβες και εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας παρουσιάζουν σαφή αυξητική τάση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2026 καταγράφηκαν επτά συλλήψεις ανηλίκων για υποθέσεις ναρκωτικών, όταν ολόκληρο το 2025 είχαν καταγραφεί έξι, το 2023 πέντε και το 2024 μόλις τρεις.
Ανάλογη είναι η εικόνα και στις σωματικές βλάβες, όπου μέσα σε μόλις έξι μήνες έχουν ήδη καταγραφεί πέντε περιστατικά, περισσότερα από ολόκληρο το 2025, όταν είχαν βεβαιωθεί δύο υποθέσεις.
Το ίδιο συμβαίνει και στα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας, καθώς το πρώτο εξάμηνο του 2026 καταγράφηκαν τέσσερις περιπτώσεις, διπλάσιες από εκείνες ολόκληρου του προηγούμενου έτους.
Τα στοιχεία αυτά δημιουργούν εύλογο προβληματισμό για την πορεία ενός φαινομένου που φαίνεται να αποκτά πιο σύνθετα χαρακτηριστικά.
Τα μηχανάκια δεν είναι παιχνίδι
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν επίσης και οι παραβάσεις του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας από ανηλίκους.
Σύμφωνα με αστυνομικές πηγές, η οδήγηση δικύκλων χωρίς δίπλωμα, με υπερβολική ταχύτητα και χωρίς αίσθηση του κινδύνου αποτελεί ένα από τα συχνότερα φαινόμενα που απασχολούν τις αρχές. Όπως χαρακτηριστικά προκύπτει από το ρεπορτάζ, ένα μηχανάκι μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε φονικό όπλο, όχι μόνο για τον ίδιο τον οδηγό αλλά και για κάθε ανυποψίαστο πολίτη που βρίσκεται στον δρόμο.
Τα περιστατικά καταγράφονται τόσο μέσα στην πόλη όσο και σε τμήματα του εθνικού οδικού δικτύου, ενώ δεν λείπουν οι περιπτώσεις όπου οι ίδιοι ανήλικοι έχουν απασχολήσει περισσότερες από μία φορές τις δικαστικές αρχές.
Όταν φτάσει στην Αστυνομία, έχει ήδη χαθεί πολύτιμος χρόνος
Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που προκύπτει από το αστυνομικό σκέλος του ρεπορτάζ είναι ότι η Αστυνομία αποτελεί τον τελευταίο κρίκο της αλυσίδας.
Όπως επισημαίνουν αστυνομικές πηγές, όταν ένα περιστατικό φτάνει στις αστυνομικές υπηρεσίες, το πρόβλημα έχει ήδη εκδηλωθεί.
Γι’ αυτό και καθοριστικό ρόλο έχουν η οικογένεια, το σχολείο, η τοπική κοινωνία και οι υπηρεσίες πρόληψης, ώστε τα προβλήματα να αντιμετωπίζονται πριν εξελιχθούν σε παραβατικές συμπεριφορές.
Στο πλαίσιο αυτό, η Διεύθυνση Αστυνομίας Πρέβεζας πραγματοποιεί στοχευμένους ελέγχους, σε σημεία όπου συγκεντρώνονται ανήλικοι, ενώ παράλληλα υλοποιεί ενημερωτικές δράσεις σε σχολικές μονάδες για την πρόληψη της βίας και της παραβατικότητας.
Το αποτέλεσμα της έρευνας και το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Κάθε φορά που ένα περιστατικό παραβατικότητας ανηλίκων γίνεται γνωστό, η δημόσια συζήτηση ακολουθεί σχεδόν πάντα την ίδια διαδρομή.
Για λίγες ημέρες κυριαρχούν η αγανάκτηση, οι καταδίκες και οι έντονες συζητήσεις. Αναζητούνται ευθύνες, διατυπώνονται απόψεις και, συνήθως, όλοι συμφωνούν ότι «κάτι πρέπει να γίνει».
Λίγο αργότερα, όμως, η επικαιρότητα αλλάζει.
Ένα νέο γεγονός παίρνει τη θέση του προηγούμενου.
Και το παιδί που πρωταγωνίστησε σε εκείνη την είδηση παραμένει εκεί. Στην ίδια γειτονιά. Στο ίδιο σχολείο. Στην ίδια οικογένεια. Με τα ίδια προβλήματα που υπήρχαν πριν από το περιστατικό.
Η δημοσιογραφική έρευνα του PREVEZATODAY δεν επιχείρησε να αναζητήσει εύκολους ενόχους.
Αντίθετα, ανέδειξε κάτι πολύ πιο ουσιαστικό.
Ότι πίσω από κάθε υπόθεση υπάρχει μια αλυσίδα γεγονότων που ξεκινά πολύ πριν από την παραβατική πράξη.
Μια οικογένεια που ίσως δυσκολεύεται να επικοινωνήσει.
Ένα σχολείο που προσπαθεί, αλλά δεν διαθέτει πάντα τα απαραίτητα μέσα.
Ένας έφηβος που αναζητά αποδοχή στην παρέα ή στον ψηφιακό κόσμο.
Μια κοινωνία που συχνά αντιλαμβάνεται το πρόβλημα μόνο όταν αυτό πάρει τη μορφή μιας αστυνομικής ανακοίνωσης.
Οι άνθρωποι με τους οποίους συνομίλησε το PREVEZATODAY μπορεί να υπηρετούν διαφορετικούς θεσμούς και να προσεγγίζουν το ζήτημα από διαφορετική οπτική.
Ωστόσο, όλοι κατέληξαν στην ίδια βασική διαπίστωση.
Η παραβατικότητα των ανηλίκων δεν αντιμετωπίζεται με περισσότερη αυστηρότητα μόνο.
Αντιμετωπίζεται κυρίως με περισσότερη παρουσία. Παρουσία των γονέων. Παρουσία του σχολείου. Παρουσία της πολιτείας. Παρουσία της τοπικής κοινωνίας.
Παρουσία ανθρώπων που θα ακούσουν ένα παιδί πριν εκείνο αναζητήσει απαντήσεις σε λάθος πρόσωπα ή σε λάθος πρότυπα.
Κατά τη διάρκεια της έρευνας αναδείχθηκε ακόμη ένα στοιχείο που ίσως αξίζει να μας προβληματίσει περισσότερο από όλα τα υπόλοιπα.
Η μείωση της ηλικίας των παιδιών που εμφανίζουν παραβατικές συμπεριφορές.
Όταν παιδιά δέκα, έντεκα ή δώδεκα ετών εμπλέκονται σε περιστατικά βίας, δεν μπορεί κανείς να μιλά αποκλειστικά για παραβατικότητα.
Μιλά για μια κοινωνία που οφείλει να αναρωτηθεί αν έχει δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε τα παιδιά να μεγαλώνουν με ασφάλεια, όρια, ενσυναίσθηση και προοπτική.
Γιατί η απουσία αυτών των στοιχείων δεν παράγει μόνο περιστατικά βίας.
Παράγει ανθρώπους που δυσκολεύονται να εμπιστευθούν, να συνεργαστούν, να ονειρευτούν και να πιστέψουν ότι έχουν θέση σε μια κοινωνία.
Η Πρέβεζα δεν βρίσκεται αντιμέτωπη με εικόνες οργανωμένης εγκληματικότητας που παρατηρούνται σε μεγαλύτερα αστικά κέντρα.
Αυτό, όμως, δεν επιτρέπει κανέναν εφησυχασμό.
Αντίθετα, ίσως είναι το σημαντικότερο πλεονέκτημά της.
Γιατί μια μικρή κοινωνία έχει ακόμη τη δυνατότητα να αναγνωρίσει έγκαιρα τα προβλήματα, να κινητοποιήσει τους ανθρώπους της και να παρέμβει πριν οι συμπεριφορές παγιωθούν.
Αυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο μήνυμα που προκύπτει από το σύνολο της έρευνας.
Η πρόληψη δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι καθημερινές επιλογές.
Είναι ο χρόνος που αφιερώνει ένας γονέας στο παιδί του.
Είναι ο εκπαιδευτικός που θα επιλέξει να μη γυρίσει το βλέμμα αλλού όταν αντιληφθεί ότι κάτι δεν πάει καλά.
Είναι ο φίλος που θα μιλήσει.
Είναι ο πολίτης που θα καταγγείλει ένα περιστατικό βίας αντί να το προσπεράσει.
Είναι η πολιτεία που θα επενδύσει σε κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους, δομές ψυχικής υγείας, προγράμματα για τους νέους και ουσιαστική στήριξη της οικογένειας.
Και είναι, τελικά, η επιλογή όλων μας να μην αντιμετωπίζουμε τα παιδιά μόνο όταν γίνουν μέρος μιας δικογραφίας, αλλά πολύ νωρίτερα, όταν εξακολουθούν να ζητούν βοήθεια, ακόμη κι αν δεν ξέρουν πώς να τη ζητήσουν.
Ίσως, λοιπόν, το σημαντικότερο ερώτημα να μην είναι πόσα περιστατικά παραβατικότητας καταγράφηκαν φέτος στην Πρέβεζα.
Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο.
Πόσα από αυτά θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί;
Αν η απάντηση είναι «έστω και ένα», τότε η συζήτηση που ανοίγει αυτό το αφιέρωμα αποκτά πραγματικό νόημα.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το PREVEZATODAY μέσα από σειρά συναντήσεων και συζητήσεων με ανθρώπους της Δικαιοσύνης, της Ελληνικής Αστυνομίας, υπηρεσιών που ασχολούνται με υποθέσεις ανηλίκων και της νομικής κοινότητας, καθώς και με αξιοποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας και του διαθέσιμου επιστημονικού και θεσμικού υλικού.
Έρευνα / Επιμέλεια: Γιώργος Ευσταθίου
The post Παραβατικότητα ανηλίκων στην Πρέβεζα: Όταν τα παιδιά φτάνουν απέναντι στον νόμο – Όσα αποκαλύπτει η μεγάλη έρευνα του PrevezaToday – Οι αιτίες appeared first on Preveza Today.
Πηγή: www.prevezatoday.gr