ΒΟΣΤΩΝΗ. Με αφορμή τα πρόσφατα γεγονότα στον Αρχιεπισκοπικό Καθεδρικό Ναό της Αγίας Τριάδας Νέας Υόρκης με πρωταίτιο τον ιερατικό του προϊστάμενο Αρχιμανδρίτη Χρυσόστομο Γκίλμπερτ, δημοσιεύομε ένα σύντομο ιστορικό για την πορεία του Καθεδρικού Ναού, ο οποίος είναι έργο πίστης και αγάπης πρωτοπόρων Ελλήνων μεταναστών, όπως άλλωστε και η συντριπτική πλειοψηφία των ναών, κοινοτικών κέντρων και σχολείων ανά την επικράτεια της Αμερικής.
Υπενθυμίζεται ότι ο Καθεδρικός εισήλθε τη φορά αυτή στο προσκήνιο από τα διαμειφθέντα του π. Γκίλμπερτ, ο οποίος τέθηκε σε αργία από κάθε ιεροπραξία, διοικητική ή άλλη ανάμιξη κατηγορηθείς για «ανάρμοστες επικοινωνίες με ενήλικο άτομο» όπως αποκάλυψε ο «Εθνικός Κήρυκας» την Παρασκευή 15 Μαΐου στην επιστολή του Εθνικού Πρωτοσυγκέλου Επισκόπου Διοκλείας Νεκταρίου.
Ο ίδιος παραδέχθηκε ενώπιον του Αρχιεπισκόπου στις 13 Μαΐου 2026, στη Θεολογική Σχολή, τις δραστηριότητές του σε ιστοσελίδες διαστροφικής υφής.
Σύμφωνα με πληροφορίες που αντλήσαμε από την ιστορία του Αρχιεπισκοπικού Καθεδρικού Ναού «το φθινόπωρο του 1891 υπήρχαν περίπου 500 Έλληνες άνδρες και ίσως 20 Ελληνίδες γυναίκες στη Νέα Υόρκη. Η ίδρυση της Αδελφότητας ‘Αθηνά’ συνέδεσε τον Ελληνισμό και την Ελληνορθοδοξία. Από αυτούς τους λίγους ξεπήδησαν ο πρώτος ελληνικός σύλλογος σε αυτό το ημισφαίριο και η ελληνορθόδοξη κοινότητα της Αγίας Τριάδος. Ένα μικρό τμήμα μιας Ευαγγελικής εκκλησίας στην οδό West 53rd Street, κοντά στην Ενάτη Οδό (Ninth Avenue), ενοικιάστηκε προς 50 δολάρια τον μήνα. Η Αγία Τριάδα -η δεύτερη ελληνορθόδοξη κοινότητα στην αμερικανική ήπειρο και η πρώτη στη Νέα Υόρκη- είχε βρει την πρώτη της στέγη.
Θεία Λειτουργία παρουσία Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, Καθεδρικός Ναός Άγιας Τριάδας, Μανχάταν 31 Οκτωβρίου 2021. (Φωτογραφία: ΑΡΧΕΙΟ Ε.Κ./Ζαφείρης Χαϊτίδης)
Μέσα από δυσκολίες και διακοπές, η νεοσύστατη θρησκευτική κοινότητα άρχισε να αναπτύσσεται. Με ειδική πράξη της Νομοθετικής Συνέλευσης της Πολιτείας της Νέας Υόρκης το 1896 απέκτησε επίσημη αναγνώριση και στεγάστηκε σε διάφορες τοποθεσίες. Το 1904 αγοράστηκε μόνιμο εκκλησιαστικό κτίριο, ένας Επισκοπελιανός ναός Γοτθικής αρχιτεκτονικής στην οδό East 72nd Street 153. Η πρώτη Θεία Λειτουργία τελέστηκε στις 3 Απριλίου 1904. Αργότερα την ίδια χρονιά, ο δυναμικός ιερέας Μεθόδιος Κουρκούλης ανέλαβε εφημέριος και παρέμεινε ο αγαπητός και αποφασιστικός πνευματικός ηγέτης της κοινότητας έως το 1940».
Σε άλλο σημείο της ιστορικής πορείας του Καθεδρικού Ναού αναφέρεται ότι «η αφοσίωση της κοινότητας στην παιδεία ήταν εμφανής από την αρχή. Αρκετές κοινότητες, μαζί με την Αγία Τριάδα, ξεκίνησαν το 1911 μια κοινή προσπάθεια για την ίδρυση του Ελληνοαμερικανικού Ινστιτούτου (Greek American Institute στο Μπρονξ. Το 1949 η ίδια η κοινότητα ίδρυσε το σχολείο του Καθεδρικού Ναού (The Cathedral School).
Τη νύχτα της 18ης Ιανουαρίου 1927, ο ναός της Αγίας Τριάδος στην East 72nd Street καταστράφηκε ολοσχερώς από πυρκαγιά. Οι Ακολουθίες μεταφέρθηκαν στον ναό του Αγίου Ελευθερίου στην East 24th Street. Τον Οκτώβριο του 1929, με την κατάρρευση του Χρηματιστηρίου, διατίθεντο σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές εκτάσεις και κτίρια που είχαν κατασχεθεί. Αγοράστηκε το οικόπεδο στη σημερινή τοποθεσία και ανεγέρθηκε νέος ναός».
Ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ελπιδοφόρος κατά την Πρωτοχρονιάτικη λειτουργία, στον Αρχιεπισκοπικό Καθεδρικό Ναό της Αγίας Τριάδος, Μανχάταν, 1 Γενάρη 2020. Δίπλα του ο Αρχιμανδρίτης Καλλίνικος Χασάπης. (Φωτογραφία: Αρχείο Ε.Κ./Ζαφείρης Χαϊτίδης)
Υπογραμμίζεται ότι «η Ελεονώρα Ρούσβελτ (Eleanor Roosevelt), σύζυγος του τότε κυβερνήτη Φράνκλιν Ρούσβελτ (Franklin D. Roosevelt), έθεσε τον θεμέλιο λίθο του ωραίου βυζαντινού οικοδομήματος στις 14 Σεπτεμβρίου 1931. Μέσα σε πέντε μόλις μήνες το κτίριο ολοκληρώθηκε και η Αγία Τριάδα μεταφέρθηκε στη σημερινή της έδρα στις 4 Μαρτίου 1932. Το συνολικό κόστος ανήλθε σε 577.000 δολάρια. Ο τότε Αρχιεπίσκοπος Αθηναγόρας, μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης (1947-72), εγκαινίασε τον Καθεδρικό Ναό στις 22 Οκτωβρίου 1933 και τον χαρακτήρισε ως ‘Τον Καθεδρικό Ναό ολοκλήρου του Ελληνισμού στην Αμερική»’. Με την πάροδο των ετών, πολλοί εξαίρετοι κληρικοί και λαϊκοί ηγέτες προσέφεραν αφοσίωση και όραμα στην Αγία Τριάδα».
Στο ιστορικό αναγράφεται επίσης πως «με την ενθρόνιση του Αρχιεπισκόπου Ιακώβου την 1η Απριλίου 1959, ο οποίος υπηρέτησε επί 37 έτη έως τη συνταξιοδότησή του το 1996, άρχισε μία νέα και σημαντική εποχή για τον Καθεδρικό Ναό. Το 1962 τον όρισε ως Αρχιεπισκοπικό Καθεδρικό Ναό και τελικά ανέλαβε την άμεση εποπτεία της συνολικής διοίκησής του.
Το 1970 ξεκίνησε εκτεταμένη ανακαίνιση και διακόσμηση του Καθεδρικού Ναού. Το εσωτερικό του κοσμείται με εντυπωσιακά βυζαντινά ψηφιδωτά του Sirio Tonelli, εισαγόμενα ιταλικά βιτρό σε αυθεντικά βυζαντινά χρώματα και μορφές, καθώς και μάρμαρο Botticino για τους τοίχους, τους κίονες και τον χώρο του Ιερού Βήματος. Η αγιογράφηση του τρούλου, των σφαιρικών τριγώνων και άλλων σημείων είναι έργο του Γεωργίου Γλυάτα, μαθητή του φημισμένου αγιογράφου του 20ού αιώνα, Φώτη Κόντογλου.
Μετά τον μακαριστό Ιάκωβο οι ακολουθήσαντες Αρχιεπίσκοποι Σπυρίδων, Δημήτριος και ο σημερινός Ελπιδοφόρος ενθρονίσθηκαν στον Καθεδρικό Ναό της Αγίας Τριάδος».
Επισημαίνεται ότι ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος το 1960 είχε πει τα ακόλουθα: «Ο Καθεδρικός Ναός δεν προορίζεται να είναι απλώς ένα θρησκευτικό κέντρο ή μόνο ένας τόπος λατρείας ή μία εστία χριστιανικής φιλανθρωπίας. Πρέπει να καταστεί σύμβολο της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας και Κοινότητας της Αμερικής και γενικότερα να αντανακλά ολόκληρη την Ελληνική Ομογένεια. Πρωταρχική μας δέσμευση θα είναι να τον ανυψώσουμε και να τον επεκτείνουμε σε όλες τις θρησκευτικές του εκφάνσεις, ώστε να είμαστε πάντοτε υπερήφανοι για αυτό το κόσμημα της Ορθοδοξίας».
Πηγή: www.ekirikas.com