ο νερό δεν είναι νέο θέμα για την ευρωπαϊκή γεωργία. Αυτό που αλλάζει είναι η θέση που καταλαμβάνει πλέον στην πολιτική ατζέντα. Η ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα στο Νερό έθεσε ήδη το σχετικό πλαίσιο.
Τις τελευταίες ημέρες όμως, η συζήτηση απέκτησε νέα δυναμική. Στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, η Ursula von der Leyen ανακοίνωσε μια νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για το νερό, συνδέοντας ευθέως τη λειψυδρία με τη γεωργία και την επισιτιστική ασφάλεια. Λίγες ημέρες αργότερα, η Επιτροπή εγκαινίασε την Πλατφόρμα Ενδιαφερόμενων Μερών για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων, με στόχο να επιταχύνει την εφαρμογή της στρατηγικής. Η μετάβαση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη γεωργία, καθώς το νερό παύει σταδιακά να αντιμετωπίζεται μόνο ως περιβαλλοντικό ζήτημα και γίνεται ζήτημα παραγωγικής ασφάλειας.
Μία Ευρώπη, διαφορετικές κρίσεις νερού
Το φετινό καλοκαίρι έκανε ακόμη πιο εμφανές ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στον ευρωπαϊκό Νότο. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή δεξαμενή σκέψης, Farm Europe, η ξηρασία επηρέασε περίπου το 70% της γεωργικής γης της ΕΕ μέσα στο 2026, ενώ άλλες περιοχές αντιμετώπισαν υπερβολικές βροχοπτώσεις και ακραίες θερμοκρασίες.
Ωστόσο, η πίεση δεν είναι παντού ίδια. Πρόσφατη μελέτη της Farm Europe καταγράφει διαφορετικές πραγματικότητες, από τη διαρθρωτική ξηρασία στη Μεσόγειο έως τις εποχικές ανισορροπίες και τις νέες ευπάθειες στη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται μία από τις βασικές προκλήσεις της επόμενης περιόδου. Χρειάζεται κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική, όχι όμως μία ενιαία συνταγή. Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η πίεση στο νερό αποκτά πιο μόνιμα χαρακτηριστικά, η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται στη μείωση της κατανάλωσης.
Η αποδοτικότητα είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί
Η καλύτερη χρήση του νερού παραμένει αυτονόητη προτεραιότητα. Η ίδια η von der Leyen επισήμανε ότι σχεδόν ένα στα τέσσερα λίτρα χάνεται από διαρροές στα ευρωπαϊκά δίκτυα. Όμως η αντιμετώπιση των απωλειών δεν απαντά από μόνη της στο μέγεθος της προσαρμογής που χρειάζεται η γεωργία.
Γι’ αυτό και η συζήτηση πρέπει να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα. Αποθήκευση νερού, σύγχρονα αρδευτικά δίκτυα, επαναχρησιμοποίηση, καλύτερη διαχείριση των εδαφών και ψηφιακά εργαλεία για ακριβέστερες αποφάσεις στο χωράφι αποτελούν μέρος της ίδιας εξίσωσης. Παράλληλα, η γεωργία δεν είναι μόνο χρήστης νερού. Τα γεωργικά εδάφη επηρεάζουν την κατακράτηση, την αναπλήρωση των υπόγειων αποθεμάτων και την ανθεκτικότητα απέναντι σε ξηρασίες και πλημμύρες. Η Farm Europe τα περιγράφει εύστοχα ως τη μεγαλύτερη υδατική υποδομή της Ευρώπης.
Η πρόληψη ως μέρος της αγροτικής ανθεκτικότητας
Υπάρχει όμως και μία ακόμη διάσταση. Η πρόεδρος της Επιτροπής συνέδεσε τη νέα πρωτοβουλία με τη διαχείριση κινδύνων και την κάλυψη του ασφαλιστικού κενού. Πρόκειται για αναγκαία συζήτηση. Όμως, η ασφάλιση λειτουργεί όταν η ζημιά έχει ήδη συμβεί. Η πραγματική ανθεκτικότητα αρχίζει νωρίτερα, από τις επενδύσεις που μπορούν να περιορίσουν την έκθεση του παραγωγού στον κίνδυνο.
Ακριβώς γι’ αυτό, η συζήτηση για το νερό δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη χρηματοδότηση. Αν η διαθεσιμότητα και η σωστή διαχείρισή του αποτελούν προϋπόθεση για τη διατήρηση της παραγωγής, τότε οι σχετικές επενδύσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται ως στρατηγικές. Η χρηματοδότησή τους δεν μπορεί να αναζητείται αποκλειστικά μέσα από την ΚΑΠ, αλλά και σε ευρύτερα ευρωπαϊκά εργαλεία, όπως το μελλοντικό Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας.
Η Επιτροπή έχει ήδη ενεργοποιήσει μηχανισμό επιτάχυνσης επενδύσεων για την ανθεκτικότητα στο νερό, με αρχικό στόχο 20 πιλοτικά έργα. Η κατεύθυνση είναι θετική, αλλά το ερώτημα είναι αν η κλίμακα των επενδύσεων θα είναι αντίστοιχη του προβλήματος.
Το πραγματικό τεστ λοιπόν, δεν είναι αν το νερό θα παραμείνει ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα. Είναι αν αυτή η πολιτική προτεραιότητα θα μετατραπεί σε πρόληψη, υποδομές και επενδύσεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε περιοχής. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος η «ανθεκτικότητα» να μεταφραστεί σε ακόμη περισσότερες απαιτήσεις από τον ίδιο τον παραγωγό.
Πηγή: www.ypaithros.gr