Μια νέα ανάλυση του Πανεπιστημίου Monash, που δημοσιεύθηκε στο Alzheimer’s & Dementia: The Journal of the Alzheimer’s Association τον Σεπτέμβριο του 2026, εξέτασε τα γενετικά δεδομένα περισσότερων από 13.500 συμμετεχόντων στη δοκιμή ASPREE. Διαπίστωσε ότι η χαμηλή δόση ασπιρίνης συνδέεται με περίπου 70% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο άνοιας σε μία συγκεκριμένη γενετική υποομάδα – το 20% των συμμετεχόντων με τις υψηλότερες τιμές σε ένα πολυγονιδιακό σκορ που σχετίζεται με τον αριθμό των αιμοπεταλίων. Ωστόσο, στην ίδια ομάδα, η ασπιρίνη αύξησε τον κίνδυνο σοβαρής αιμορραγίας. Η μελέτη δεν αλλάζει τις κλινικές συστάσεις, αλλά ανοίγει τον δρόμο για πιο εξατομικευμένη πρόληψη της άνοιας.
Τι είναι η δοκιμή ASPREE
Η ASPREE (Aspirin in Reducing Events in the Elderly) ήταν μια μεγάλη, τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο κλινική δοκιμή. Σχεδιάστηκε για να εξετάσει αν η καθημερινή λήψη 100 mg ασπιρίνης παρατείνει τη διάρκεια ζωής χωρίς αναπηρία σε υγιείς ηλικιωμένους. Συνολικά, συμμετείχαν 19.114 άτομα ηλικίας 70 ετών και άνω (65 ετών και άνω για μειονοτικούς πληθυσμούς στις ΗΠΑ) από την Αυστραλία και τις ΗΠΑ, χωρίς ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου. Η διάρκεια της θεραπείας ήταν πέντε χρόνια.
Τα κύρια αποτελέσματα της ASPREE, που δημοσιεύθηκαν το 2018 στο New England Journal of Medicine, έδειξαν ότι η ασπιρίνη δεν παρέτεινε τη ζωή χωρίς αναπηρία και αύξησε τον κίνδυνο σοβαρής αιμορραγίας. Σε ό,τι αφορά τη γνωστική λειτουργία, μια ξεχωριστή ανάλυση του 2020 έδειξε ότι η ασπιρίνη δεν μείωσε τη συχνότητα άνοιας, ήπιας γνωστικής διαταραχής ή γνωστικής έκπτωσης. Η άνοια εμφανίστηκε στο 3% περίπου και των δύο ομάδων.
Η νέα ανάλυση: Αναζητώντας διαφορές στα γονίδια
Η νέα μελέτη δεν αμφισβητεί τα συνολικά αποτελέσματα. Αυτό που εξέτασε είναι αν η ενιαία προσέγγιση «έκρυβε» διαφορές μεταξύ ανθρώπων με διαφορετικό γενετικό υπόβαθρο. Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Δρ. Peter Fransquet, χρησιμοποίησαν τα γενετικά δεδομένα 13.541 συμμετεχόντων και έλεγξαν περισσότερα από 5.000 πολυγονιδιακά σκορ – δείκτες που συνδυάζουν πολλές γενετικές παραλλαγές για να εκτιμήσουν την προδιάθεση σε διάφορα χαρακτηριστικά.
Το ισχυρότερο σήμα προήλθε από ένα πολυγονιδιακό σκορ που σχετίζεται με τον αριθμό των αιμοπεταλίων. Τα αιμοπετάλια είναι τα κύτταρα του αίματος που συμμετέχουν στην πήξη. Προηγούμενες έρευνες είχαν δείξει ότι η ενεργοποίηση και η συσσώρευση των αιμοπεταλίων σχετίζονται με την άνοια, αλλά ο ρόλος του συνολικού αριθμού τους ήταν λιγότερο σαφής.
Τα ευρήματα: 70% χαμηλότερος κίνδυνος σε μία υποομάδα
Οι ερευνητές κατέταξαν τους συμμετέχοντες ανάλογα με το σκορ τους. Στο 20% με τις υψηλότερες τιμές:
-
Μόλις 1% όσων έπαιρναν ασπιρίνη εμφάνισαν άνοια.
-
3,3% όσων έπαιρναν εικονικό φάρμακο εμφάνισαν άνοια.
Η διαφορά αντιστοιχεί σε περίπου 70% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο. Ο Δρ. Fransquet δήλωσε: «Προηγούμενες δοκιμές έδειξαν ότι η ασπιρίνη δεν απέτρεπε την άνοια όταν όλοι οι συμμετέχοντες εξετάζονταν μαζί. Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι μπορεί να υπάρχει κάτι περισσότερο στην ιστορία.»
Η άλλη όψη: Αυξημένος κίνδυνος αιμορραγίας
Το όφελος δεν έρχεται χωρίς τίμημα. Στην ίδια γενετική υποομάδα:
-
4,4% όσων έπαιρναν ασπιρίνη εμφάνισαν σοβαρή αιμορραγία.
-
2,1% όσων έπαιρναν εικονικό φάρμακο εμφάνισαν σοβαρή αιμορραγία.
Η ασπιρίνη αύξησε δηλαδή τον κίνδυνο σοβαρής αιμορραγίας στην ομάδα που φαινόταν να ωφελείται περισσότερο. Αυτό σημαίνει ότι η απόφαση για προληπτική χρήση ασπιρίνης σε αυτούς τους ανθρώπους απαιτεί προσεκτική στάθμιση.
Γιατί τα αιμοπετάλια; Ο πιθανός μηχανισμός
Η σύνδεση μεταξύ αιμοπεταλίων και άνοιας δεν είναι τυχαία. Τα αιμοπετάλια δεν είναι μόνο υπεύθυνα για την πήξη του αίματος. Περιέχουν και απελευθερώνουν ουσίες που μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία των αιμοφόρων αγγείων και τη φλεγμονή. Η χρόνια ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων μπορεί να συμβάλει σε μικροαγγειακές βλάβες στον εγκέφαλο, οι οποίες με την πάροδο του χρόνου σχετίζονται με γνωστική έκπτωση και άνοια. Η ασπιρίνη, αναστέλλοντας τη συσσώρευση των αιμοπεταλίων, μπορεί να μειώσει αυτές τις βλάβες – αλλά μόνο σε ανθρώπους των οποίων τα γονίδια προδιαθέτουν σε υψηλότερο αριθμό ή αυξημένη δραστηριότητα αιμοπεταλίων.
Ο Δρ. Fransquet τόνισε: «Αυτό που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι το σήμα δεν συνδεόταν με τους γνωστούς γενετικούς παράγοντες κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ και την άνοια. Αντίθετα, μας κατευθύνει προς τη βιολογία των αιμοπεταλίων και μας δίνει έναν νέο δρόμο για έρευνα.»
Τι σημαίνει αυτό για την κλινική πράξη
Προς το παρόν, τίποτα δεν αλλάζει. Η ασπιρίνη δεν συνιστάται για την πρόληψη της άνοιας. Ο Δρ. Fransquet ήταν σαφής: «Οι άνθρωποι δεν θα πρέπει να ξεκινήσουν τη λήψη ασπιρίνης για την πρόληψη της άνοιας με βάση αυτή τη μελέτη χωρίς να συμβουλευτούν τον γιατρό τους, ιδίως δεδομένου του αυξημένου κινδύνου σοβαρής αιμορραγίας.»
Η μελέτη είναι παρατηρητική ανάλυση δεδομένων από μια τυχαιοποιημένη δοκιμή, όχι μια νέα τυχαιοποιημένη δοκιμή σχεδιασμένη ειδικά για αυτή την υπόθεση. Για να επιβεβαιωθεί το εύρημα, χρειάζονται περαιτέρω μελέτες σε άλλους πληθυσμούς και, τελικά, μια κλινική δοκιμή ειδικά σχεδιασμένη για ανθρώπους με αυτό το γενετικό προφίλ.
Η μελέτη εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση στην ιατρική: την εξατομικευμένη πρόληψη. Αντί να δίνεται το ίδιο φάρμακο σε όλους, οι ερευνητές αναζητούν βιοδείκτες – γενετικούς ή άλλους – που μπορούν να προβλέψουν ποιος θα ωφεληθεί και ποιος κινδυνεύει. Αν το εύρημα επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενετικό τεστ που εντοπίζει τους ανθρώπους που θα ωφεληθούν από την ασπιρίνη, ενώ ταυτόχρονα θα προειδοποιεί για τον κίνδυνο αιμορραγίας.
Η άνοια είναι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Στην Αυστραλία, περίπου 446.500 άνθρωποι ζουν με άνοια το 2026, και ο αριθμός προβλέπεται να ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο έως το 2065. Η ασπιρίνη είναι φθηνή, ευρέως διαθέσιμη και καλά μελετημένη. Αν ένα υποσύνολο ανθρώπων μπορεί να ωφεληθεί, ο αντίκτυπος θα ήταν σημαντικός.
Η μελέτη αυτή δεν λέει ότι η ασπιρίνη προστατεύει από την άνοια. Λέει ότι σε μια συγκεκριμένη γενετική υποομάδα, η συσχέτιση είναι ισχυρή. Για τον μέσο αναγνώστη, το μήνυμα είναι διπλό: πρώτον, μην ξεκινήσετε ασπιρίνη για πρόληψη άνοιας χωρίς ιατρική συμβουλή. Δεύτερον, η επιστήμη της πρόληψης της άνοιας προχωρά προς πιο εξατομικευμένες προσεγγίσεις, όπου τα γονίδια μπορούν να καθοδηγήσουν τη θεραπεία.
-
Μην ξεκινήσετε ασπιρίνη για πρόληψη άνοιας με βάση αυτή τη μελέτη. Η ασπιρίνη έχει σοβαρές παρενέργειες, κυρίως αιμορραγία.
-
Αν παίρνετε ήδη ασπιρίνη για καρδιαγγειακούς λόγους, συνεχίστε σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού σας.
-
Αν ενδιαφέρεστε για τη γενετική σας προδιάθεση, συζητήστε με έναν γενετιστή ή τον γιατρό σας. Τα πολυγονιδιακά σκορ δεν είναι ακόμη έτοιμα για κλινική χρήση, αλλά η έρευνα προχωρά.
-
Μείνετε ενημερωμένοι. Αν το εύρημα επιβεβαιωθεί, μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε την πρόληψη της άνοιας.
Πηγή: www.zougla.gr