Η νόσος Αλτσχάιμερ βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Από τη μια, η διάγνωση γίνεται ταχύτερη και ακριβέστερη με βιοδείκτες αίματος. Από την άλλη, η πρόληψη αποκτά όλο και πιο στέρεη επιστημονική βάση, με ορισμένους να εκτιμούν ότι σχεδόν τα μισά περιστατικά άνοιας έως το 2050 θα μπορούσαν να αποτραπούν. Την ίδια στιγμή, όμως, νέες θεραπείες που επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου παραμένουν οικονομικά άπιαστες για τους περισσότερους ασθενείς στην Ευρώπη.
Τα νεότερα δεδομένα παρουσίασε η ομότιμη καθηγήτρια Νευρολογίας του ΑΠΘ και πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών, Μάγδα Τσολάκη, με αφορμή διάλεξη με θέμα «Νέες προσεγγίσεις στη διάγνωση, πρόληψη και αντιμετώπιση της άνοιας» στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης.
Η επανάσταση της εξέτασης αίματος
Στο πεδίο της διάγνωσης, η αξιοποίηση βιοδεικτών όπως η φωσφορυλιωμένη tau-217 (p-tau217) και το β-αμυλοειδές 1-42 (Aβ42) επιτρέπει πλέον τον ταχύτερο και πιο στοχευμένο εντοπισμό της νόσου. Όπως εξήγησε η κ. Τσολάκη, με μια εξέταση αίματος στο πλάσμα και τη μέτρηση δύο πρωτεϊνών, μπορεί να τεθεί διάγνωση Αλτσχάιμερ σε ποσοστό 90%.
Ένα αρνητικό αποτέλεσμα, μάλιστα, αποκλείει το Αλτσχάιμερ και στρέφει την έρευνα προς άλλες μορφές άνοιας. Παρ’ όλα αυτά, οι εξετάσεις αίματος δεν υποκαθιστούν τη συνολική διαγνωστική διαδικασία. Αυτή περιλαμβάνει κλινική εξέταση, νευροψυχολογική εκτίμηση, ειδικές εξετάσεις αίματος και μαγνητική τομογραφία. Η τελική διάγνωση και η θεραπευτική απόφαση παραμένουν στον γιατρό, αφού συνεκτιμήσει όλα τα δεδομένα.
Το κόστος των νέων διαγνωστικών εξετάσεων ανέρχεται σε 485 ευρώ: 220 ευρώ για τις πρωτεΐνες στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, 230 ευρώ για τις πρωτεΐνες στο αίμα και 35 ευρώ για το προδιαθεσικό γονίδιο ε4 της Απολιποπρωτεΐνης Ε. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία ζητά, μέσω ψηφίσματός της, τη δωρεάν διενέργειά τους.
Πρόληψη: Έως 45% λιγότερα περιστατικά
Η πρόληψη είναι ίσως το πιο υποσχόμενο όπλο. Η διεθνής κοινότητα έχει εστιάσει σε 14 τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου:
-
Σακχαρώδης διαβήτης
-
Υπέρταση στη μέση ηλικία
-
Παχυσαρκία
-
Καθιστική ζωή
-
Υψηλή LDL χοληστερόλη
-
Κάπνισμα
-
Κατάθλιψη
-
Χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης
-
Κοινωνική απομόνωση
-
Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις
-
Απώλεια ακοής
-
Απώλεια όρασης
-
Ατμοσφαιρική ρύπανση από διοξείδιο του θείου, μονοξείδιο του άνθρακα, όζον και μικροσωματίδια
-
Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
Σύμφωνα με την κ. Τσολάκη, αν αντιμετωπιστούν έγκαιρα αυτοί οι παράγοντες, ο ρυθμός των ανοιών που αναμένεται το 2050 μπορεί να είναι περίπου ο μισός — δηλαδή μείωση έως 45%.
Τον Ιούλιο του 2026, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας διεύρυνε τον κατάλογο με πέντε νέους παράγοντες:
- Φαρμακευτική αγωγή κατά την εμμηνόπαυση, ώστε να αμβλυνθεί η απότομη πτώση των οιστρογόνων, στην οποία αποδίδεται η συχνότερη εμφάνιση άνοιας στις γυναίκες.
- Άμεση νοσοκομειακή αντιμετώπιση του αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, με θρομβόλυση ή θρομβεκτομή, για την αποτροπή αγγειακής άνοιας.
- Διόρθωση του ύπνου στις έξι έως οκτώ ώρες το εικοσιτετράωρο.
- Θεραπεία του AIDS — όπως ανέφερε η κ. Τσολάκη, «όταν θεραπεύσουμε το AIDS, οι άνθρωποι δεν παθαίνουν άνοια στην πορεία».
- Ισορροπημένη διατροφή.
Σχετικά με τα αντιπηκτικά, η κ. Τσολάκη ξεκαθάρισε ότι η χορήγησή τους αφορά όσους έχουν νόσημα που αυξάνει την πηκτικότητα του αίματος ή έχουν υποστεί εγκεφαλικό ή έμφραγμα. Δεν συστήνεται να παίρνουν αντιπηκτικά οι υγιείς άνθρωποι χωρίς κανένα πρόβλημα.
Νέα φάρμακα: Ελπίδα με υψηλό τίμημα
Στο θεραπευτικό σκέλος, τα μονοκλωνικά αντισώματα λεκανεμάμπη και ντονανεμάμπη έχουν λάβει έγκριση από τον FDA και τον EMA. Απευθύνονται σε ασθενείς με ήπια νοητική διαταραχή ή ήπια άνοια, με καλύτερα αποτελέσματα στην πρώτη περίπτωση. Δεν αναστρέφουν τη νόσο, αλλά επιβραδύνουν την εξέλιξή της.
Η πρόσβαση, ωστόσο, παραμένει ουσιαστικά ανέφικτη. Καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν έχει αναλάβει ακόμη το κόστος, που ανέρχεται σε περίπου 50.000 ευρώ για 18 μήνες. Τα φάρμακα έχουν εγκριθεί σε ΗΠΑ, Ιαπωνία, Ταϊβάν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κίνα, Χονγκ Κονγκ, Ισραήλ και Νότια Κορέα.
«Τα ευρωπαϊκά κράτη έκαναν πίσω, γιατί είναι ακριβά και χρειάζεται να γίνει ένας προϋπολογισμός των υπουργείων Υγείας για την επόμενη χρονιά», ανέφερε η κ. Τσολάκη. Ένας ακόμη λόγος είναι οι ανεπιθύμητες ενέργειες, που σημαίνουν ότι κάθε ασθενής πρέπει να πληροί συγκεκριμένα κλινικά και εργαστηριακά κριτήρια.
Στην Αθήνα, σε δημόσια και ιδιωτικά κέντρα, έχουν ήδη ξεκινήσει θεραπεία 30 ασθενείς. Στη Θεσσαλονίκη, όμως, δεν έχει μπει κανένας ασθενής, διότι δεν υπάρχει η οικονομική δυνατότητα. Τα σκευάσματα χορηγούνται ενδοφλεβίως σε νοσοκομείο, ενώ η λεκανεμάμπη έχει εγκριθεί πρόσφατα και σε υποδόρια μορφή που μπορεί να χορηγείται στο σπίτι — χωρίς να έχει εγκριθεί στην Ελλάδα. Τα διαθέσιμα δεδομένα καλύπτουν 18 μήνες, ενώ μελέτες επέκτασης φτάνουν έως και τα τέσσερα χρόνια, εφόσον δεν εμφανίζονται ανεπιθύμητες ενέργειες.
Η Ομοσπονδία ζητά την κρατική κάλυψη των μονοκλωνικών αντισωμάτων για όσους πληρούν τα κριτήρια. Στις προτεραιότητές της περιλαμβάνονται επίσης η κατάρτιση Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου για νέες δομές για την άνοια και η ανάπτυξη οργανωμένων μοντέλων προσωποκεντρικής φροντίδας μετά τη διάγνωση.
Το στοίχημα της έγκαιρης διάγνωσης και της ισότιμης πρόσβασης
Η εικόνα είναι διπλή. Από τη μια, η επιστήμη προσφέρει πλέον εργαλεία που μπορούν να αλλάξουν την πορεία της νόσου: μια εξέταση αίματος με 90% ακρίβεια, πρόληψη που μπορεί να μειώσει τα περιστατικά κατά 45%, και φάρμακα που επιβραδύνουν την εξέλιξη. Από την άλλη, η πρόσβαση σε αυτά τα εργαλεία εξαρτάται από το πορτοφόλι και τη χώρα διαμονής.
Η κ. Τσολάκη υπογράμμισε ότι η στήριξη των ασθενών δεν σταματά εκεί όπου τελειώνει η φαρμακευτική επιλογή. Τόσο οι ασθενείς όσο και οι περιθάλποντες εκπαιδεύονται στα Κέντρα Ημέρας. «Δεν τους εγκαταλείπουμε επειδή δεν έχουμε πρόσβαση στα καινούργια φάρμακα», κατέληξε.
Το μήνυμα είναι σαφές: η έγκαιρη διάγνωση, η πρόληψη και η ισότιμη πρόσβαση στις νέες θεραπείες δεν είναι πολυτέλεια — είναι το επόμενο μεγάλο στοίχημα για τη δημόσια υγεία.
Πηγή: www.zougla.gr