Ο Αντώνης Λαζανάς δεν ανήκει στους ανθρώπους που η ιστορία τους διαγράφεται γραμμικά, σαν απλή ακολουθία σταδιοδρομίας. Είναι, μάλλον, ένας λαβύρινθος εξισώσεων όπου η ακρίβεια των αριθμών συμπλέκεται με την αβεβαιότητα του κόσμου, εκείνη την αβεβαιότητα που κάποτε τον ενοχλούσε αλλά τελικά βρέθηκε στο επίκεντρο της επαγγελματικής του πορείας. Μεγαλωμένος στην εργατική Αθήνα της δεκαετίας του ’60, ανάμεσα στις αφηγήσεις μιας γιαγιάς που ήταν πρόσφυγας από τη Σμύρνη και στους ορίζοντες του πατέρα του που έβλεπε στη λογοτεχνία και την τεχνολογία το κλειδί της ανόδου, ο Αντώνης Λαζανάς κουβαλάει από νωρίς μια την διπλή κληρονομιά: τη λαϊκή γειτονιά που ρίζωσε μέσα του την αίσθηση της πραγματικότητας και το Κολλέγιο Αθηνών που τον εφοδίασε με τα θεμέλια για το μέλλον του.
Από κει, έρχεται το Stanford, με Master και PhD στην Επιστήμη Υπολογιστών, και μετά η Νέα Υόρκη με τους σημαντικούς χρηματωπιστοτικούς οργανισμούς Salomon Brothers, Lehman Brothers, Barclays, και σήμερα Bloomberg, όπου είναι επικεφαλής του Tμήματος Έρευνας Συστηματικών Επενδύσεων (Quantitative Investment Research), διαμορφώνοντας τα μοντέλα διαχείρισης χαρτοφυλακίου, τις στρατηγικές factor investing και smart beta, εκεί όπου οικονομικά, δεδομένα και τεχνολογία υφαίνουν έναν νέο ιστό πραγματικότητας.
Τι τον κάνει πραγματικά ξεχωριστό; Σίγουρα δεν είναι μόνο οι τίτλοι — PhD από το Stanford, συγγραφέας σε βιβλία όπως το Handbook of Fixed Income Securities, αρχηγός ομάδας που μετέφερε ολόκληρο τό Portfolio and Index business της Barclays στο Bloomberg το 2016. Η αληθινή του χάρη βρίσκεται αλλού: στην ειρωνεία και την περιέργεια ενός παιδιού που ήξερε τον πίνακα πολλαπλασιασμού πριν καν πάει σχολείο, που λάτρευε τη σαφήνεια των μαθηματικών, αλλά αισθανόταν άβολα με τη στατιστική, και όμως βρέθηκε τελικά να τιθασεύει με απαράμιλλη δεξιοτεχνία την αβεβαιότητα των αγορών. Στη Νέα Υόρκη, ανάμεσα στους κορυφαίους του είδους του, δεν είναι απλώς αναλυτής κινδύνου. Είναι στοχαστής που βλέπει πίσω από τα μοντέλα τις ανθρώπινες αποφάσεις, τους φόβους, τις προσδοκίες, εκείνες τις «εξισώσεις» που αφηγούνται όχι μόνο αριθμούς, αλλά τον κόσμο ολόκληρο.
Ο Αντώνης Λαζανάς
Κι όμως, η πιο συγκινητική πλευρά του βρίσκεται μακριά από γραφήματα και υπολογιστικά μοντέλα. Είναι η διαδρομή του ως πατέρας, η σχέση με τον γιο του, μέσα από τα χρόνια του αυτισμού, που του αποκάλυψε μια άλλη όψη της αβεβαιότητας, όχι σαν πρόβλημα για επίλυση, αλλά σαν πραγματικότητα για κατανόηση και αποδοχή. Εκεί, όπου τα μαθηματικά δεν αρκούν και τα δεδομένα σιωπούν, γεννιέται ένα διαφορετικό είδος γνώσης: πιο ήσυχη, πιο βαθιά, αλλά και πιο αληθινή. Γι’ αυτό και η συζήτηση που ακολουθεί δεν είναι μια ακόμη «τεχνική» συνέντευξη για επενδύσεις. Είναι μια διαδρομή μέσα από τα παιδικά χρόνια, την επιστήμη, την τεχνολογία και τις αγορές κι ένα στοχαστικό βλέμμα στα όρια της ανθρώπινης εμπειρίας. Μια πρόσκληση να δούμε τα χρηματοοικονομικά όχι ως ψυχρή γλώσσα αριθμών, αλλά ως καθρέφτη της ζωής, του ρίσκου και της ελπίδας που μας κινεί. Και δύσκολα θα μπορούσαμε να έχουμε πιο ουσιαστικό συνομιλητή για αυτό το ταξίδι από τον Αντώνη Λαζανά.
Πότε και πού γεννηθήκατε; Πώς θυμάστε τα παιδικά σας χρόνια και ποιες εμπειρίες ή επιρροές θεωρείτε ότι σας διαμόρφωσαν περισσότερο όσο μεγαλώνατε;
Γεννήθηκα στην Αθήνα τη δεκαετία του 1960, σε μια εργατική γειτονιά. Και οι δύο γονείς μου ήταν μορφωμένοι και εργάζονταν με πλήρη απασχόληση, γι’ αυτό ένα μεγάλο μέρος της πρώιμης παιδικής μου ηλικίας το πέρασα με τη γιαγιά μου, πρόσφυγα από τη Σμύρνη το 1922.
Στο σπίτι μας η μόρφωση είχε κεντρική θέση. Ο πατέρας μου μάς μύησε πολύ νωρίς, εμένα και τον αδελφό μου, στη λογοτεχνία, την ποίηση αλλά και στην τεχνολογία. Θαύμαζε βαθιά τους συγγραφείς και τους ποιητές και προσπαθούσε, όποτε υπήρχε ευκαιρία, να μας φέρνει σε επαφή με τον κόσμο των ιδεών και της δημιουργίας. Οι γονείς μας ήταν αποφασισμένοι να μας προσφέρουν την καλύτερη δυνατή εκπαίδευση και έτσι είχαμε την τύχη να φοιτήσουμε στο Κολλέγιο Αθηνών, ένα σχολείο που μας έδωσε ευρεία παιδεία και αυτοπεποίθηση να ακολουθήσουμε οποιοδήποτε μονοπάτι στη ζωή.
Ο Αντώνης Λαζανάς
Την ίδια στιγμή, το γεγονός ότι μεγάλωσα σε εργατική γειτονιά με κράτησε πάντα προσγειωμένο. Μου έδωσε μια πραγματική εικόνα της κοινωνίας και μια πιο ήπια, πιο ανοιχτή ματιά απέναντι στους ανθρώπους, ανεξάρτητα από την καταγωγή ή το κοινωνικό τους υπόβαθρο.
Ιδιαίτερα καθοριστικές ήταν και οι ιστορίες της γιαγιάς μου. Μιλούσε συχνά για τη ζωή της οικογένειάς της στη Σμύρνη και για τη δραματική μετάβαση από την ευημερία της Μικράς Ασίας στον καταυλισμό προσφύγων στην Αθήνα μετά το 1922. Οι αφηγήσεις αυτές καλλιέργησαν μέσα μου μια βαθιά απέχθεια προς τον πόλεμο και ταυτόχρονα μια ισχυρή πίστη στις ανθρωπιστικές αξίες.
Ποιες ήταν οι πρώτες σας επαφές με τα μαθηματικά, την τεχνολογία ή τα οικονομικά; Υπήρξε κάποια καθοριστική στιγμή κατά την οποία συνειδητοποιήσατε ότι αυτός θα ήταν ο επαγγελματικός σας δρόμος;
Τα μαθηματικά ήρθαν πρώτα. Στην πραγματικότητα, ήξερα ήδη τον πίνακα πολλαπλασιασμού πριν ακόμη πάω στο νηπιαγωγείο. Η τεχνολογία μπήκε στη ζωή μου αργότερα, στο λύκειο, ενώ τα οικονομικά τα γνώρισα πολύ πιο μετά, κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών μου σπουδών στην Καλιφόρνια.
Είχα από μικρός μια φυσική κλίση προς τα μαθηματικά. Με γοήτευε η σαφήνεια και η απόλυτη λογική τους. Δεν μου άρεσε η αβεβαιότητα. Γι’ αυτό και η στατιστική –που ουσιαστικά μελετά την αβεβαιότητα– ήταν το λιγότερο αγαπημένο μου μάθημα στο πανεπιστήμιο. Κάτι παρόμοιο συνέβη αρχικά και με την κβαντική φυσική. Δεν μπορούσα να αποδεχθώ εύκολα την ιδέα ότι ένα ηλεκτρόνιο μπορεί να είναι ταυτόχρονα σωματίδιο και κύμα.
Ο Αντώνης Λαζανάς
Όταν όμως άρχισα να κατανοώ τις εξισώσεις που περιγράφουν αυτά τα φαινόμενα, άλλαξα εντελώς στάση. Σταδιακά συνειδητοποίησα ότι οι εξισώσεις είναι στην ουσία αφαιρετικές αφηγήσεις του φυσικού κόσμου – τρόποι να περιγράψουμε την πραγματικότητα. Η ειρωνεία είναι ότι τελικά η διδακτορική μου διατριβή ειχε θέμα τον σχεδιασμό κίνησης αυτόνομων ρομπότ υπό αβεβαιότητα, και όλη μου η επαγγελματική πορεία χτίστηκε γύρω από τη μοντελοποίηση της αβεβαιότητας στις επενδύσεις.
Σήμερα συνηθίζω να συμβουλεύω τους νέους ανθρώπους, ανεξάρτητα από το αντικείμενό τους, να αποκτήσουν μια καλή κατανόηση της στατιστικής. Είναι ίσως ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία για να κατανοήσει κανείς τον κόσμο γύρω του.
Έχετε ζήσει και εργαστεί σε διαφορετικές χώρες και οικονομικά περιβάλλοντα. Τι έχετε αποκομίσει από αυτές τις διεθνείς εμπειρίες;
Πέρασα το μεγαλύτερο μέρος της καριέρας μου στη Νέα Υόρκη, εργαζόμενος στον χώρο των παγκόσμιων χρηματοοικονομικών. Παρότι ταξίδεψα εκτενώς, παρατήρησα ότι οι επαγγελματίες του χώρου, ανεξάρτητα από τη χώρα τους, μοιράζονται συχνά παρόμοια εκπαίδευση και τρόπο σκέψης.
Υπάρχουν φυσικά πολιτισμικές αποχρώσεις – για παράδειγμα, η ιδιαίτερη εκτίμηση των Γάλλων για τα μαθηματικά ή η έντονη εργασιακή πειθαρχία των Ιαπώνων. Παρ’ όλα αυτά, ο κόσμος των διεθνών χρηματοοικονομικών είναι εντυπωσιακά ομοιογενής. Η κοινή γλώσσα είναι τα δεδομένα, ο χρηματοοικονομοικός κίνδυνος και οι αγορές.
Το ακαδημαϊκό σας υπόβαθρο είναι στην επιστήμη υπολογιστών και όχι στα οικονομικά. Πώς επηρέασε αυτό τον τρόπο που σκέφτεστε για τις επενδύσεις και τον κίνδυνο;
Η επιστήμη υπολογιστών δεν διαμόρφωσε άμεσα τη φιλοσοφία μου σχετικα με τις επενδύσεις και την ανάλυση του κινδύνου, αλλά επηρέασε βαθιά τον τρόπο που σκέφτομαι. Με δίδαξε να αντιμετωπίζω τα προβλήματα με πειθαρχία, λογική και συστηματικότητα. Με έκανε επίσης πιο αποτελεσματικό στον προγραμματισμό και άνοιξε τελικά τον δρόμο για την είσοδό μου στον χώρο των χρηματοοικονομικών.
Ο Αντώνης Λαζανάς
Σήμερα σχεδόν τα πάντα λειτουργούν μέσω κώδικα. Ωστόσο, ο κώδικας είναι τόσο καλός όσο το μοντέλο που βρίσκεται πίσω του. Η αξιολόγηση ενός μοντέλου απαιτεί μαθηματική αυστηρότητα και πνευματική πειθαρχία – δεξιότητες που καλλιεργούνται σε κάθε ισχυρό διδακτορικό πρόγραμμα.
Στην πράξη, η ικανότητα να αμφισβητεί κανείς ένα μοντέλο είναι συχνά πιο σημαντική από την ικανότητα να το κατασκευάζει.
Ως Διευθυντής Ερευνών Ποσοτικών Επενδύσεων στο Bloomberg βρίσκεστε στο σημείο όπου συναντώνται τα οικονομικά, τα δεδομένα και η τεχνολογία. Πώς τα big data και η αλγοριθμική ανάλυση αλλάζουν τη διαχείριση χαρτοφυλακίων;
Όπως συμβαίνει σε πολλούς τομείς, έτσι και στη διαχείριση επενδύσεων οι νέες τεχνολογίες αξιοποιούνται όλο και περισσότερο. Η χρήση δεδομένων και αλγοριθμικών μοντέλων έχει ήδη μεγάλη επίδραση, ιδιαίτερα στις βραχυπρόθεσμες επενδυτικές στρατηγικές, όπου η ταχύτητα ανάλυσης μπορεί να εντοπίσει ευκαιρίες πριν αυτές εξαφανιστούν.
Υπάρχουν πολλά ενδιαφέροντα παραδείγματα. Το 2008, για παράδειγμα, δημιουργήθηκε ένας αλγόριθμος που μετρούσε την πολυπλοκότητα της γλώσσας στις ανακοινώσεις εταιρικών αποτελεσμάτων. Η υπόθεση ήταν ότι η υπερβολικά περίπλοκη γλώσσα μπορεί να χρησιμοποιείται για να κρύψει αρνητικές πληροφορίες. Αρχικά αυτό το μοντέλο δημιούργησε επενδυτικές ευκαιρίες. Όταν όμως περισσότεροι επενδυτές άρχισαν να το χρησιμοποιούν, η ευκαιρία εξαφανίστηκε και οι ίδιες οι εταιρείες προσαρμόστηκαν, χρησιμοποιώντας πιο απλή γλώσσα. Για τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις, ωστόσο, οι βασικές αρχές παραμένουν ίδιες: έμφαση στη θεμελιώδη αξία των επενδύσεων, διασπορά χαρτοφυλακίου, επίπεδο ανοχής κινδύνου και σωστή ευθυγράμμιση των επενδύσεων με τις υποχρεώσεις του επενδυτή. Ταυτόχρονα, η ανάπτυξη των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων ανοίγει νέες δυνατότητες. Στο μέλλον, οι επενδυτές θα μπορούν να αλληλεπιδρούν με πολύπλοκα οικονομικά μοντέλα χρησιμοποιώντας απλή φυσική γλώσσα και να κατανοούν εκτενείς αναφορές αποτελεσμάτων μέσα από συνοπτικές εξηγήσεις. Στο Bloomberg ήδη αξιοποιούμε αυτή την τεχνολογία για να δημιουργούμε μοντέλα που αναλύουν με σαφή τρόπο την απόδοση των χαρτοφυλακίων με αναφορές στις οικονομικες και γεωπολιτικες εξελίξεις, και εργαζόμαστε ώστε να κάνουμε τα προηγμένα εργαλεία ανάλυσης πιο προσιτά μέσω απλών γλωσσικών διεπαφών.
Πολλοί επενδυτές σήμερα βασίζονται σε εργαλεία όπως το Bloomberg PORT. Ποιοι είναι οι αθέατοι κίνδυνοι όταν θεσμικοί ή ακόμη και ιδιώτες επενδυτές εξαρτώνται τόσο πολύ από αυτοματοποιημένα μοντέλα;
Ο Αντώνης Λαζανάς
Όπως ανέφερα, υπάρχει πάντα κίνδυνος που δεν έχουμε λάβει υπόψη. Κανένας επενδυτής δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τα μοντέλα κινδύνου ως απόλυτη αλήθεια, αλλά ως χρήσιμες ενδείξεις που συμπληρώνονται με αναλύσεις σεναρίων — ακόμη και για ακραίες καταστάσεις.
Ιδιαίτερα οι ιδιώτες επενδυτές μπορούν να ωφεληθούν από αξιόπιστα εργαλεία, όπως το PORT του Bloomberg, καθώς συχνά εστιάζουν στις αποδόσεις και υποτιμούν τον κίνδυνο και τη σημασία της διαφοροποίησης.
Ωστόσο, η σωστή χρήση αυτών των μοντέλων απαιτεί βασική κατανόηση. Ο κίνδυνος διαφέρει ανάλογα με τον χρονικό ορίζοντα και μπορεί να μετρηθεί με διαφορετικούς δείκτες, όπως η τυπική απόκλιση ή το VaR. Η σωστή ερμηνεία τους είναι κρίσιμη για τη λήψη σωστών επενδυτικών αποφάσεων.
Πιστεύετε ότι το μέλλον της διαχείρισης χαρτοφυλακίου θα βασίζεται περισσότερο στη μηχανική μάθηση και την τεχνητή νοημοσύνη ή στην ανθρώπινη κρίση που ενισχύεται από την τεχνολογία;
Είναι βέβαιο ότι η διαχείριση χαρτοφυλακίων θα γίνεται ολοένα και πιο αυτοματοποιημένη. Ήδη παρατηρούμε μια ισχυρή τάση προς την παθητική επένδυση, όπου οι στρατηγικές βασίζονται σε αλγοριθμικούς κανόνες για την αναδιάρθρωση των χαρτοφυλακίων.
Το γεγονός ότι η εκτέλεση αυτών των στρατηγικών εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να ανατίθεται σε ανθρώπους έχει να κάνει με δύο πράγματα. Πρώτον, οι διαπραγματευτές (traders) μπορούν συχνά να προσθέσουν αξία στις λεπτομέρειες της εκτέλεσης των συναλλαγών, παρακολουθώντας τις συνθήκες της αγοράς και εντοπίζοντας την κατάλληλη στιγμή για την πραγματοποίηση μιας συναλλαγής. Δεύτερον, πολλοί επενδυτές πιστεύουν ότι οι άνθρωποι παραμένουν πιο ευέλικτοι από τους αλγορίθμους όταν πρόκειται να αντιδράσουν σε αιφνίδιες μεταβολές της αγοράς. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όσο οι αλγόριθμοι γίνονται ταχύτεροι και πιο εξελιγμένοι, όλο και περισσότερες αποφάσεις θα ανατίθενται σε αυτούς. Κάτι ανάλογο συμβαίνει με την πορεία προς τα αυτόνομα αυτοκίνητα — μια διαδικασία που έχει ήδη ξεκινήσει. Αξίζει επίσης να θυμηθούμε ότι πριν από μερικά χρόνια τα λεγόμενα robo-advisors παρουσιάστηκαν με μεγάλο ενθουσιασμό. Εξακολουθούν να λειτουργούν, αλλά αποδείχθηκε ότι δεν ήταν ακόμη αρκετά ώριμα για να γνωρίσουν πραγματικά μαζική υιοθέτηση.
Ως δημιουργός επενδυτικών μοντέλων, τι σας ανησυχεί περισσότερο για τον τρόπο που μπορεί να χρησιμοποιηθούν ή παρερμηνευθούν;
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η υπόθεση ότι το μέλλον θα μοιάζει με το παρελθόν. Οι αγορές εξελίσσονται ραγδαία. Πέρα από ορισμένες θεμελιώδεις αρχές, όπως η διαφοροποίηση στις επενδύσεις, ό,τι λειτούργησε τα τελευταία είκοσι χρόνια μπορεί να αποτύχει αύριο. Γι’ αυτό η χρήση των μοντέλων πρέπει να διέπεται από μετριοφροσύνη.
Σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι οι συστηματικές επενδύσεις και οι παθητικές στρατηγικές δεικτών επηρεάζουν τη σταθερότητα των αγορών, ιδιαίτερα σε περιόδους πολιτικής αβεβαιότητας ή γεωπολιτικών κρίσεων;
Οι συστηματικές παθητικές στρατηγικές δεικτών βασίζονται συνήθως στην επένδυση σε ευρείς χρηματιστηριακούς δείκτες με προκαθορισμένες αναλογίες, με στόχο την ισορροπία μεταξύ αναμενόμενης απόδοσης και κινδύνου. Σε γενικές γραμμές, πρόκειται για μια σταθεροποιητική προσέγγιση.
Ωστόσο, αν όλοι οι επενδυτές ακολουθούσαν παρόμοιες στρατηγικές, θα μπορούσε να προκύψει το ενδεχόμενο συντονισμένων πωλήσεων μεγάλων ποσοτήτων του ίδιου περιουσιακού στοιχείου, κάτι που θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές αναταράξεις στις αγορές και ενδεχομένως να απαιτήσει την παρέμβαση των κεντρικών τραπεζών για τη σταθεροποίηση της οικονομίας.
Ο κίνδυνος αυτός υπάρχει, αν και η ποικιλία των επενδυτικών στόχων και στρατηγικών καθιστά τέτοια ακραία σενάρια σχετικά απίθανα.
Ένας μεγαλύτερος συστημικός κίνδυνος εμφανίζεται όταν οι αγορές συλλογικά υποτιμούν τον κίνδυνο πολύπλοκων επενδύσεων. Αυτό έχει συμβεί σε αρκετές μεγάλες κρίσεις στο παρελθόν, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τον ενθουσιασμό για παράγωγα συνδεδεμένα με την αξία ακινήτων που οδήγησε στην παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Η αυξανόμενη κυριαρχία των μεγάλων index funds δημιουργεί συστημικό κίνδυνο συγκεντρώνοντας υπερβολική δύναμη σε λίγους διαχειριστές κεφαλαίων;
Η συγκέντρωση ισχύος πάντοτε ενέχει κινδύνους. Οι διαχειριστές κεφαλαίων αποκτούν δυνατότητα άσκησης επιρροής όταν κατέχουν μεγάλο ποσοστό των μετοχών μιας εταιρείας, γεγονός που τους επιτρέπει να επηρεάζουν αποφάσεις, ενίοτε περιορίζοντας την ανεξαρτησία των διοικήσεων ως προς τη στρατηγική κατεύθυνση και τις πολιτικές της εταιρείας.
Ωστόσο, οι διαχειριστές κεφαλαίων λειτουργούν τελικά για λογαριασμό των πραγματικών ιδιοκτητών των κεφαλαίων. Μεγάλοι θεσμικοί επενδυτές, όπως τα συνταξιοδοτικά ταμεία ή τα κρατικά επενδυτικά ταμεία, έχουν τη δυνατότητα να επηρεάζουν τους διαχειριστές προς όφελος των δικών τους δικαιούχων. Είδαμε πρόσφατα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της δυναμικής, όταν o αντίκτυπος των επενδύσεων σε περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και παράγοντες εταιρικής διακυβέρνησης (ESG) έπαψε να αποτελεί τόσο υψηλή προτεραιότητα για ορισμένους μεγάλους διαχειριστές κεφαλαίων, ιδίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ παρέμεινε σημαντικό για πολλούς θεσμικούς επενδυτές που τους εμπιστεύονται τα κεφάλαιά τους. Η συγκέντρωση ισχύος μπορεί να εμφανιστεί είτε οι επενδύσεις ακολουθούν χρηματιστηριακούς δείκτες είτε όχι. Οι πάροχοι δεικτών, όπως το Bloomberg, δημιουργούν μια μεγάλη ποικιλία δεικτών, συμπεριλαμβανομένων δεικτών που ενσωματώνουν τον αντίκτυπο των επενδύσεων στη βιωσιμότητα, ώστε οι επενδυτές να μπορούν να επιλέγουν λύσεις που ανταποκρίνονται στους στόχους και τις αξίες τους.
Ο Αντώνης Λαζανάς
Καθώς οι αγορές διαμορφώνονται ολοένα και περισσότερο από ποσοτικά μοντέλα, υπάρχει ο κίνδυνος να αποσυνδεθούν τα χρηματοοικονομικά από την «πραγματική οικονομία»; Τι σημαίνει αυτό για την ανισότητα πλούτου ή την οικονομική δικαιοσύνη;
Η ανισότητα πλούτου καθορίζεται κυρίως από την τεχνολογική πρόοδο και ενισχύεται από τις δημόσιες πολιτικές. Τα χρηματοοικονομικά έχουν ως βασική λειτουργία την κατανομή του κεφαλαίου εκεί όπου χρησιμοποιείται πιο αποτελεσματικά, γεγονός που αυξάνει τον συνολικό πλούτο μιας οικονομίας. Η κατανομή αυτού του πλούτου, ωστόσο, διαμορφώνεται κυρίως από την κοινωνική πολιτική και το φορολογικό σύστημα. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένες πιο σύνθετες επενδυτικές στρατηγικές στις οποίες έχουν συνήθως πρόσβαση κυρίως εύποροι επενδυτές, μπορούν να εντείνουν τις ανισότητες, ιδιαίτερα όταν οι φορολογικές δομές ενισχύουν περαιτέρω αυτά τα πλεονεκτήματα.
Υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία ότι σύγχρονες επενδυτικές στρατηγικές, όπως το smart beta ή το factor investing, ωφελούν κυρίως θεσμικούς και πολύ εύπορους επενδυτές. Μπορούν αυτά τα εργαλεία να γίνουν πιο προσβάσιμα στους μικρότερους επενδυτές;
Οι στρατηγικές smart beta και factor investing είναι ήδη διαθέσιμες στους ιδιώτες επενδυτές μέσω πολλών διαπραγματεύσιμων αμοιβαίων κεφαλαίων (ETFs) που διαπραγματεύονται στο χρηματιστήριο.
Υπάρχουν όμως αρκετές παρανοήσεις γύρω από αυτές τις στρατηγικές — για παράδειγμα η αντίληψη ότι θα πρέπει πάντα να αποφέρουν θετικές αποδόσεις. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, ιδιαίτερα σε περιόδους υποαπόδοσης, μπορεί να κλονιστεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών σε τέτοιες προσεγγίσεις.
Αυτό που παραμένει λιγότερο προσβάσιμο στους ιδιώτες επενδυτές είναι οι πιο δυναμικές και πολύπλοκες ιδιόκτητες στρατηγικές που χρησιμοποιούνται από hedge funds ή επενδυτικές τράπεζες και οι οποίες συχνά ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.
Σε μια εποχή κρίσεων και αβεβαιότητας οικονομικής, γεωπολιτικής και περιβαλλοντικής, ποιον ρόλο μπορεί να διαδραματίσει η επένδυση στη στήριξη της σταθερότητας και της δημόσιας εμπιστοσύνης;
Η ερώτηση αυτή περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές διαστάσεις. Ας ξεκινήσουμε από το περιβαλλοντικό ζήτημα, το οποίο έχει μελετηθεί εκτενώς.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές δεν επωμίζονται άμεσα το πλήρες κόστος της παραγωγικής τους δραστηριότητας. Για παράδειγμα, οι ρυπογόνες εταιρείες συμβάλλουν σε περιβαλλοντικές αλλαγές που επηρεάζουν όλους — τόσο σε φυσικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο.
Εάν δεν υπάρχει ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που να υποχρεώνει παραγωγούς και καταναλωτές να ενσωματώνουν αυτό το κόστος στις αποφάσεις τους, το κίνητρο θα είναι πάντοτε να το αγνοούν.
Η εκτεταμένη έρευνα για το πραγματικό κόστος της κλιματικής αλλαγής και για τη συμβολή των επιχειρήσεων σε αυτήν έχει αυξήσει την ευαισθητοποίηση των επενδυτών και έχει ενισχύσει την πίεση προς τις εταιρείες να μειώσουν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα.
Στον τομέα της γεωπολιτικής, ωστόσο, οι σχέσεις είναι πολύ πιο δύσκολο να μοντελοποιηθούν.
Ποια είναι η σημαντικότερη συμβουλή που θα δίνατε σε κάποιον που θέλει να ξεκινήσει να επενδύει, αλλά δεν γνωρίζει από πού να αρχίσει;
Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να έχει σαφή εικόνα των επενδυτικών του στόχων. Κυρίως να γνωρίζει πότε ενδέχεται να χρειαστεί να αποσύρει χρήματα από τον επενδυτικό του λογαριασμό.
Για παράδειγμα, οι επενδύσεις για τη συνταξιοδότηση, ιδιαίτερα σε φορολογικά ευνοϊκά προγράμματα, θα πρέπει να έχουν πολύ διαφορετικό προφίλ από επενδύσεις που γίνονται με στόχο την αγορά κατοικίας στο κοντινό μέλλον. Δεύτερον, πρέπει να κατανοήσει την ανοχή του στον κίνδυνο. Ένα απλό ερώτημα είναι το εξής: αν η επένδυσή μου χάσει το 20% της αξίας της, θα μπω στον πειρασμό να πουλήσω ακόμη κι αν δεν χρειάζομαι άμεσα τα χρήματα; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα παίζει σημαντικό ρόλο στη δομή του χαρτοφυλακίου. Τέλος, είναι σημαντικό να επενδύει κανείς ευρέως, συνήθως μέσω index funds και να διασφαλίζει επαρκή διαφοροποίηση συνδυάζοντας επενδύσεις ανάπτυξης με πιο αμυντικές τοποθετήσεις.
Γιατί είναι σημαντικό να επενδύουν οι απλοί πολίτες και όχι μόνο τα μεγάλα θεσμικά ιδρύματα;
Οι επενδύσεις τροφοδοτούν την οικονομική ανάπτυξη. Τα χρήματα που παραμένουν αδρανή χάνουν την αξία τους λόγω του πληθωρισμού. Επενδύοντας με σύνεση, οι πολίτες συμμετέχουν στην οικονομική ανάπτυξη και επωφελούνται από αυτήν, υπό την προϋπόθεση ότι οι επενδύσεις τους είναι ευθυγραμμισμένες με τους στόχους και την ανοχή τους στον κίνδυνο.
Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι που πρέπει να γνωρίζει σήμερα ένας νέος επενδυτής;
Η τεχνολογική πρόοδος αποτελεί ταυτόχρονα ευκαιρία και κίνδυνο. Δημιουργεί λίγους πολύ μεγάλους νικητές, αλλά αφήνει πολλούς άλλους πίσω.
Είναι σημαντικό οι κοινωνίες να βρουν τρόπους να κατανέμουν την ευημερία πιο δίκαια, ώστε να διασφαλιστεί η πρόοδος των επόμενων γενεών.
Από την πλευρά των επενδυτών, είναι απαραίτητο να είναι προετοιμασμένοι για περιοδικές αναταράξεις στις αγορές και να διαμορφώνουν χαρτοφυλάκια που τους επιτρέπουν να αντέχουν τη μεταβλητότητα χωρίς να αντιδρούν παρορμητικά.
Η τεχνολογία εξελίσσεται ραγδαία. Ποια θεωρείτε ότι θα είναι η μεγαλύτερη αλλαγή στον κόσμο των επενδύσεων τα επόμενα δέκα χρόνια;
Οι προβλέψεις απαιτούν ταπεινότητα — έχω κάνει λάθη στο παρελθόν. Ωστόσο πιστεύω ότι οι υποδομές που βασίζονται στο blockchain θα ωριμάσουν σημαντικά. Αυτό θα αυξήσει την αποτελεσματικότητα των συναλλαγών και θα επιτρέψει την κλασματική ιδιοκτησία περιουσιακών στοιχείων, όπως μεγάλα έργα υποδομών ή έργα τέχνης. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να διευρύνει τις δυνατότητες διαφοροποίησης των επενδύσεων, αλλά ταυτόχρονα θα εισαγάγει νέες μορφές κινδύνου που τα μοντέλα θα πρέπει να μάθουν να διαχειρίζονται.
Αν μπορούσατε να αφήσετε στους αναγνώστες μας μια σκέψη για το μέλλον των χρηματοοικονομικών, ποια θα ήταν αυτή;
Όταν ήμουν στο λύκειο, θυμάμαι ότι στο μάθημα της ψυχολογίας ο καθηγητής μας μίλησε για την «επιτάχυνση» ως παράγοντα άγχους στη ζωή των ανθρώπων. Θυμάμαι την απορία μου: «Ποια επιτάχυνση;» σκεφτόμουν. «Τίποτα δεν επιταχύνεται στον κόσμο μου, εκτός από τα γρήγορα αυτοκίνητα». Και όμως, αυτό συνέβαινε λίγο μετά την εποχή που είχαμε δει τον Νιλ Άρμστρονγκ να περπατά στο φεγγάρι. Από τη σκοπιά ενός εφήβου, δεν μπορούσα να αντιληφθώ πόσο γρήγορα άλλαζε ο κόσμος. Σήμερα η επιτάχυνση αυτή είναι αδιαμφισβήτητη. Είμαι βέβαιος ότι οι σημερινοί έφηβοι γνωρίζουν πολύ καλά, ότι το μέλλον δεν θα μοιάζει καθόλου με το παρελθόν. Η συμβουλή μου είναι να αγκαλιάσουμε την αλλαγή, να παραμένουμε ενημερωμένοι, αλλά ταυτόχρονα να θυμόμαστε τις βασικές αξίες που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων και των κοινωνιών. Και κυρίως να μην ξεχνάμε αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «τραγωδία των κοινών»: όταν επιδιώκουμε μόνο το ατομικό όφελος χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τις συλλογικές συνέπειες, στο τέλος όλοι βγαίνουμε χαμένοι. Τα χρηματοοικονομικά όπως και η κοινωνία πρέπει να ισορροπούν ανάμεσα στην καινοτομία και την ευθύνη.
Υπάρχουν γεγονότα στην προσωπική σας ζωή πού σας έχουν επηρεάσει;
Η ζωή βρίσκει πάντα τρόπους να σε αιφνιδιάζει. Για μένα, η διάγνωση του γιου μου στο φάσμα του αυτισμού δεν ήταν απλώς μια απρόσμενη στιγμή· ήταν η αρχή μιας διαδρομής που δεν είχα ποτέ φανταστεί. Από τα τρία του χρόνια, όταν έγινε η διάγνωση, μέχρι σήμερα που πλησιάζει τα τριάντα, ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής μας περιστρέφεται γύρω από εκείνον. Γύρω από την αγωνία, την προσπάθεια, αλλά και την ελπίδα—να του δώσουμε τα εφόδια που χρειάζεται για να μπορέσει να ζήσει μια ζωή με χαρά, αξιοπρέπεια και όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ανεξαρτησία.
Στην πορεία καταλάβαμε ότι δεν είμαστε μόνοι. Υπάρχουν εκατομμύρια οικογένειες που ζουν κάτι παρόμοιο. Οι νευροαναπτυξιακές διαταραχές, όπως ο αυτισμός, αγγίζουν τόσους πολλούς ανθρώπους, και όμως, δυστυχώς, πολλοί από αυτούς δεν έχουν την υποστήριξη που χρειάζονται. Αυτή η συνειδητοποίηση με οδήγησε, εδώ και πάνω από δέκα χρόνια, να συμμετέχω ενεργά στο διοικητικό συμβούλιο του AHRC NYC—ενός οργανισμού που προσφέρει όχι μόνο υπηρεσίες και στέγαση, αλλά κάτι βαθύτερο: φροντίδα, αξιοπρέπεια και ελπίδα σε περισσότερους από 15.000 συνανθρώπους μας. Ο αυτισμός δεν είναι μία και μόνη εικόνα. Είναι ένα φάσμα—από μεγάλες δυσκολίες μέχρι ξεχωριστές ικανότητες που συχνά συνοδεύονται από προκλήσεις στην καθημερινή ζωή και στην κοινωνική επαφή. Κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός, και κάθε διαδρομή διαφορετική.
Σήμερα, ο γιος μου ζει σχεδόν ανεξάρτητα. Και αυτό είναι κάτι που κάποτε φάνταζε μακρινό. Το οφείλουμε σε μεγάλο βαθμό σε έναν ξεχωριστό οργανισμό, το Luv Michael, που γεννήθηκε μέσα από την επιμονή και τη γενναιοδωρία της οικογένειας Καίσαρη, αλλά και χάρη στην αγάπη και τη στήριξη της ελληνικής εκκλησίας και κοινότητας του Σαουθάμπτον. Εκεί, τα άτομα δεν βρίσκουν απλώς στέγη. Βρίσκουν μια ζωή. Μοιράζονται την καθημερινότητά τους, εργάζονται, δημιουργούν, γελούν, βγαίνουν, ζουν. Πηγαίνουν σε μουσεία, στον κινηματογράφο, σε χορούς, κάθονται όλοι μαζί στο ίδιο τραπέζι. Ζουν με τρόπο που πολλοί από εμάς θεωρούμε αυτονόητο—αλλά για εκείνους είναι μια κατάκτηση. Δεν είναι εύκολος δρόμος. Θέλει επιμονή, στήριξη, και πολλή αγάπη. Αλλά κάθε βήμα αξίζει. Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, νιώθουμε βαθιά περηφάνια—για τον γιο μας, για όσα έχει καταφέρει, και για όλους εκείνους που στέκονται δίπλα του και τον βοηθούν να προχωρά.
Πηγή: www.ekirikas.com