Μια παράδοση που αλλάζει, αλλά δεν χάνεται
Φώτα, μουσικές, μυρωδιές από ψησταριές και γλυκά, παιδικές φωνές από το λούνα παρκ και ατελείωτες βόλτες ανάμεσα στους πάγκους. Το φθινόπωρο στην Ήπειρο έχει τη δική του ξεχωριστή παράδοση και αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τα μεγάλα παζάρια της περιοχής.
Με την εμποροπανήγυρη της Άρτας να έχει ήδη ανοίξει την αυλαία, τη σκυτάλη παίρνει η Παραμυθιά με τον ιστορικό Λάμποβο, ενώ αργότερα έρχεται η σειρά της Φιλιππιάδας, συνεχίζοντας μια διαδρομή που εδώ και γενιές αποτελεί κομμάτι του φθινοπώρου στην Ήπειρο.
Για τους μεγαλύτερους, το παζάρι είναι μια βόλτα στους πάγκους, μια ευκαιρία για αγορές, για συναντήσεις με γνωστούς και φυσικά για μια στάση στις ψησταριές. Για τα μικρά παιδιά, όμως, είναι ένας ολόκληρος διαφορετικός κόσμος.
Τα πολύχρωμα φώτα του λούνα παρκ που φαίνονται από μακριά, τα συγκρουόμενα, οι μουσικές και τα παιχνίδια δημιουργούν εικόνες που μένουν στη μνήμη. Και μαζί έρχονται οι χαρακτηριστικές μυρωδιές: σουβλάκια και ψητά, λουκουμάδες, χαλβάδες, καραμελωμένοι ξηροί καρποί και μαλλί της γριάς.
Όμως πολύ πριν εμφανιστούν τα λούνα παρκ και τα σημερινά εμπορεύματα, τα παζάρια της Ηπείρου ήταν από τα σημαντικότερα γεγονότα ολόκληρης της χρονιάς.
Όταν το παζάρι ήταν ανάγκη και μεγάλο γεγονός μαζί
Σε μια Ήπειρο με δύσκολες μετακινήσεις και πολλά απομονωμένα χωριά, οι μεγάλες εμποροπανηγύρεις λειτουργούσαν σαν γέφυρα επικοινωνίας.
Ο κόσμος κατέβαινε από τα ορεινά για να πουλήσει ζώα και προϊόντα, να αγοράσει εργαλεία, υφάσματα και προμήθειες για τον χειμώνα. Έμποροι ταξίδευαν από μακριά, τα καφενεία γέμιζαν και οι μουσικοί έστηναν γλέντια.
Το παζάρι όμως δεν ήταν μόνο εμπόριο. Ήταν και ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά γεγονότα της χρονιάς. Εκεί συναντιούνταν συγγενείς και φίλοι που μπορεί να είχαν μήνες να ιδωθούν, γίνονταν γνωριμίες και προξενιά και οι παρέες γλεντούσαν με κλαρίνα, βιολιά και ντέφια.
Γιάννενα – Από την Μπουνίλα στον Μώλο
Ξεχωριστή θέση στην ιστορία των ηπειρώτικων εμποροπανηγύρεων είχαν τα Γιάννενα.
Κατά τον 18ο και 19ο αιώνα, όταν η πόλη αποτελούσε μεγάλο διοικητικό και εμπορικό κέντρο, ο Αλή Πασάς ίδρυσε μεγάλη εμποροπανήγυρη στην Μπουνίλα, στη σημερινή περιοχή της Ανατολής. Τα Γιάννενα έφτασαν μάλιστα να έχουν δύο μεγάλες εμποροπανηγύρεις τον χρόνο.
Αργότερα, το παζάρι επέστρεψε μέσα στην πόλη. Από τη δεκαετία του 1930 και ιδιαίτερα στις δεκαετίες του ’50 και του ’60 γνώρισε μεγάλη άνθηση στον Μώλο. Απλωνόταν κατά μήκος της παραλίμνιας ζώνης, από την κεντρική πύλη του Κάστρου, περνούσε από το ιστορικό καφενείο της «Κυρά-Φροσύνης» και έφτανε μέχρι τα Ταμπάκικα. Εκεί γινόταν και μεγάλο ζωεμπόριο, με κτηνοτρόφους να φέρνουν ζώα και μαλλί προς πώληση.
Η εικόνα εκείνων των παζαριών ήταν πολύ διαφορετική από τη σημερινή. Ζώα, εμπορεύματα απλωμένα παντού, άνθρωποι που έφταναν από χωριά και ορεινές περιοχές και φυσικά τα ηπειρώτικα γλέντια.
Οι ξακουστές «ζυγιές» των μουσικών έπαιζαν κλαρίνο, βιολί και ντέφι, ενώ οι μερακλήδες έδιναν την περίφημη «χαρτούρα» στους οργανοπαίχτες για να πάρουν την παραγγελιά τους και να χορέψουν με την παρέα τους.
Άρτα – Το ιστορικό «Μουχούστι»
Στην Άρτα, οι ρίζες του ιστορικού «Μουχουστιού» φτάνουν τουλάχιστον μέχρι τον 16ο αιώνα.
Η σημασία του ήταν τέτοια ώστε προσέλκυε εμπόρους όχι μόνο από τη Μακεδονία, τη Θεσσαλία και τη Στερεά Ελλάδα, αλλά ακόμη και από τη Βενετία, τη Φλωρεντία, το Ντουμπρόβνικ και τη Μάλτα.
Δίπλα στο εμπορικό κομμάτι λειτουργούσε και το περίφημο «Κατσικοπάζαρο», μια μεγάλη ζωοπανήγυρη όπου η αγοραπωλησία ζώων αποτελούσε βασικό μέρος της διοργάνωσης. Το δείχνει άλλωστε και η φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα (από τις Εκδόσεις Ποταμός – Μουσείο Μπενάκη. )
Σήμερα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Το παζάρι έχει μεταφερθεί στο Εκθεσιακό Κέντρο και ο χαρακτήρας του ζωεμπορίου έχει χαθεί, όμως η μεγάλη φθινοπωρινή συνάντηση παραμένει ζωντανή.
Λάμποβος – Εκεί όπου το παζάρι γινόταν και «νυφοπάζαρο»
Ιδιαίτερη είναι η ιστορία του Λαμπόβου της Παραμυθιάς, ενός από τα γνωστότερα και ιστορικότερα παζάρια της Θεσπρωτίας.
Στα παλιότερα χρόνια αποτελούσε μεγάλο κέντρο αγοραπωλησίας αλόγων και μουλαριών. Τα καφενεία γέμιζαν μουσικούς και κόσμο, ενώ παράλληλα αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά γεγονότα της χρονιάς.
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα έθιμα ήταν το λεγόμενο «νυφοπάζαρο». Οι κοπέλες από τα γύρω χωριά κατέβαιναν στο παζάρι φορώντας τις καλύτερες φορεσιές τους, με φλουριά και γιορντάνια, συνοδευόμενες από τις μητέρες ή τις θείες τους.
Οι νέοι τις παρατηρούσαν από τα καφενεία και τις άκρες του δρόμου και, όταν υπήρχε ενδιαφέρον, έμπαιναν στη μέση οι οικογένειες και οι προξενητάδες. Έτσι, σύμφωνα με την παράδοση, αρκετά συνοικέσια ξεκινούσαν μέσα στο μεγάλο παζάρι της Παραμυθιάς.
Ξεχωριστό τελετουργικό είχε ακόμη και η αγορά ενός αλόγου ή μουλαριού. Ο ιδιοκτήτης έπρεπε να παρουσιάσει και να δοκιμάσει το ζώο μπροστά στον υποψήφιο αγοραστή, ενώ το παζάρεμα της τιμής μπορούσε να εξελιχθεί σε ολόκληρη διαδικασία μέχρι να «κοπεί» τελικά η συμφωνία.
Φιλιππιάδα – Το τελευταίο μεγάλο παζάρι πριν από τον χειμώνα
Προς το τέλος του Οκτωβρίου ερχόταν η σειρά της Φιλιππιάδας.
Λόγω της θέσης της, στο σταυροδρόμι ανάμεσα σε Άρτα, Πρέβεζα και Ιωάννινα, εξελίχθηκε σε σημαντικό σημείο συνάντησης εμπόρων, αγροτών και κτηνοτρόφων.
Το παζάρι ήταν άμεσα συνδεδεμένο και με την προετοιμασία για τον χειμώνα. Οι οικογένειες αναζητούσαν μάλλινα, φλοκάτες και κάπες, ενώ βαρελάδες και χαλκωματάδες έφερναν σκεύη και εργαλεία που θα χρειάζονταν τα νοικοκυριά τους επόμενους μήνες.
Σήμερα, στον χώρο κοντά στη Γέφυρα Καλογήρου, το εμπόριο συναντά τη διασκέδαση, με εκατοντάδες εκθέτες, ψησταριές και μεγάλο λούνα παρκ.
Η ανάγκη άλλαξε – η αίσθηση όμως έμεινε
Κάπου εδώ βρίσκεται ίσως και η μεγαλύτερη αλλαγή ανάμεσα στο παζάρι του τότε και του σήμερα.
Κάποτε το παζάρι ήταν ανάγκη. Για πολλές οικογένειες ήταν η ευκαιρία να προμηθευτούν είδη πρώτης ανάγκης, ρούχα, εργαλεία και όσα θα χρειάζονταν για τους επόμενους μήνες. Ο αγρότης και ο κτηνοτρόφος πήγαιναν για να πουλήσουν, ο έμπορος για να διαθέσει την πραμάτεια του και το νοικοκυριό για να προετοιμαστεί ακόμη και για ολόκληρο τον χειμώνα.
Σήμερα αυτή η ανάγκη δεν υπάρχει με τον ίδιο τρόπο. Δεν περιμένουμε το παζάρι για να αγοράσουμε ένα ρούχο ή κάτι απαραίτητο για το σπίτι.
Κι όμως, το περιμένουμε ακόμη.
Γιατί μπορεί να άλλαξε ο λόγος που πηγαίνουμε, όμως η αίσθηση έμεινε σχεδόν ίδια.
Για όσους μεγαλώσαμε στην Ήπειρο, τα παζάρια είναι δεμένα με τις παιδικές μας αναμνήσεις. Με την ανυπομονησία για τον Λάμποβο, όταν τρέχαμε στο λούνα παρκ που στηνόταν στην αυλή του Δημοτικού Σχολείου και η βόλτα ανάμεσα στα παιχνίδια και τους πάγκους έμοιαζε τότε με ολόκληρη γιορτή.
Ή με τα Γιάννενα, όταν για εκείνες τις δέκα ημέρες το παζάρι γινόταν κομμάτι της καθημερινότητας. Μπορούσαμε να περάσουμε από εκεί τρεις και τέσσερις φορές μέσα στην ίδια ημέρα. Μια το πρωί, ξανά το απόγευμα και άλλη μία το βράδυ με την παρέα.
Όχι επειδή χρειαζόμασταν να αγοράσουμε κάτι.
Πηγαίναμε γιατί εκεί ήταν ο κόσμος. Εκεί ήταν η βόλτα.
Και κάπως έτσι, χωρίς ίσως να το αντιλαμβανόμαστε τότε, συνεχίζαμε με διαφορετικό τρόπο μια συνήθεια πολλών γενεών.
Οι παλαιότεροι πήγαιναν στο παζάρι για τις προμήθειες, τα ζώα, τις συναλλαγές, αλλά και για να συναντήσουν ανθρώπους, να ακούσουν μουσική και να ξεφύγουν για λίγο από την καθημερινότητά τους.
Εμείς το γνωρίσαμε μέσα από τα συγκρουόμενα, τις παρέες, τις ψησταριές, το μαλλί της γριάς και εκείνο το «άλλη μία βόλτα» πριν πάρουμε τον δρόμο της επιστροφής.
Και σήμερα μια ακόμη γενιά παιδιών μεγαλώνει με τις ίδιες εικόνες.
Από τα άλογα και τα προξενιά… στα συγκρουόμενα και το μαλλί της γριάς
Από τότε μέχρι σήμερα άλλαξαν σχεδόν τα πάντα.
Τα άλογα και τα μουλάρια έδωσαν τη θέση τους στα παιχνίδια του λούνα παρκ. Τα βαρέλια, τα υφαντά και τα γεωργικά εργαλεία σε ρούχα, παιχνίδια και σύγχρονα είδη για το σπίτι. Τα μεγάλα παζαρέματα των ζωεμπόρων χάθηκαν και τα προξενιά στα καφενεία ανήκουν πλέον στις αφηγήσεις των παλαιότερων.
Δεν χάθηκε όμως η βόλτα.
Δεν χάθηκε η προσμονή των παιδιών όταν βλέπουν από μακριά τα φώτα του λούνα παρκ. Η μυρωδιά από τις ψησταριές και τους λουκουμάδες. Το περπάτημα ανάμεσα στους πάγκους. Η συνάντηση με γνωστούς και φίλους.
Από τα παλιά παζάρια των Ιωαννίνων, στο Μουχούστι της Άρτας, στον Λάμποβο της Παραμυθιάς και μέχρι τη Φιλιππιάδα, οι εμποροπανηγύρεις αποτελούν κομμάτι της ιστορίας και της λαϊκής παράδοσης της Ηπείρου.
Η ανάγκη χάθηκε. Η συνήθεια άλλαξε. Η προσμονή όμως έμεινε.
Και ίσως γι’ αυτό εξακολουθούμε να πηγαίνουμε. Για τη βόλτα, για την παρέα, για τις μυρωδιές, για τα παιδιά μας – και λίγο για να ξαναβρούμε, ανάμεσα στα φώτα και τις φωνές του παζαριού, εκείνα τα παιδιά που κάποτε ήμασταν εμείς.
The post Η Ήπειρος μπαίνει στην εποχή των παζαριών – Από το Μουχούστι και τον Λάμποβο μέχρι τη Φιλιππιάδα appeared first on Preveza Today.
Πηγή: www.prevezatoday.gr