Θα σκεφτόσασταν ποτέ πως ένας Έλληνας αποκαλείται «Μίδας» της αμερικανικής Βιοτεχνολογίας, κάνοντας κολοσσούς του χώρου να υποκλίνονται στις ικανότητές του και να εξαγοράζουν έναντι πολλών εκατομμυρίων τις εταιρείες που δημιουργεί; Ο Δρ Κλεάνθης Ξανθόπουλος γεννημένος στη Δραπετσώνα, χωρίς να ξεχνάει τις ρίζες του, ενσωματώνει το αμερικανικό όνειρο. Είναι συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της IRRAS και της Shoreline Biosciences. Το 2025 βραβεύτηκε με το Βραβείο ΑΡΓΩ στον τομέα της καινοτομίας, τον ετήσιο θεσμό που επιβραβεύει την προσπάθεια Ελλήνων που ζουν και διαπρέπουν στο εξωτερικό. Δεν ξεχνά την Ελλάδα, ηγείται της δημιουργίας του Athens LifeTech Park που στοχεύει στην προσέλκυση μικρών εταιρειών στην Ελλάδα, οι οποίες θα ασχολούνται με τις επιστήμες Υγείας και Φαρμάκων. Προτείνει τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν προκειμένου η Ελλάδα να σταματήσει να χάνει τα καλύτερα μυαλά της στο εξωτερικό. Εξηγεί γιατί η Αμερική προπορεύεται στον τομέα της Βιοτεχνολογίας και γιατί μετά από 40 χρόνια στην Αμερική εκτιμά πως τώρα υπάρχει η βάση για να γίνει κάτι σημαντικό στην Ελλάδα.
Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη του Δρα Κλεάνθη Ξανθόπουλου στο «Περιοδικό» του «Εθνικού Κήρυκα»:
Δρ Ξανθόπουλε συμμετείχατε στο Human Genome Project σε μια ιστορική περίοδο για τη Γενετική. Πότε καταλάβατε ότι η Βιοτεχνολογία θα αλλάξει ριζικά την Ιατρική;
Υπήρξε μια στιγμή που θυμάμαι πολύ έντονα. Βρισκόμασταν μπροστά σε αλληλουχίες γονιδιώματος που κανείς δεν είχε δει ποτέ πριν και συνειδητοποίησα ότι δεν παρατηρούσαμε απλώς δεδομένα. Αποκωδικοποιούσαμε τη βασική γλώσσα της Βιολογίας.
Εκεί κατάλαβα ότι η Ιατρική επρόκειτο να αλλάξει θεμελιωδώς. Αν μπορούμε να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς που προκαλούν μια ασθένεια, μπορούμε να σχεδιάσουμε παρεμβάσεις με πρωτοφανή ακρίβεια. Από εκείνη τη στιγμή έγινε σαφές ότι η Βιοτεχνολογία δεν θα βελτίωνε απλώς τις υπάρχουσες θεραπείες· θα άλλαζε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και αντιμετωπίζουμε την ίδια την ασθένεια.
Η Αμερική πώς μπήκε στη ζωή σας; Πιστεύατε ότι εκεί θα ήταν το πιο πρόσφορο έδαφος για την επιστήμη σας;
Μετά τις υποτροφίες στα ελληνικά Πανεπιστήμια, είχα τη δυνατότητα να πάω για μεταπτυχιακές σπουδές. Είχα απορρίψει στην Αμερική γιατί νόμιζα ότι ήταν πολύ μακριά. Διάλεξα να πάω στη Σουηδία και μετά σκεφτόμουν τη Γερμανία, όπου υπήρχε το ευρωπαϊκό EUROPEAN MOLECULAR BIOLOGY LABORATORY. Ένας διάσημος Αμερικανός καθηγητής, ο James Darnell, ήρθε να δει το εργαστήριό μας στη Σουηδία, συζητήσαμε και μέσα σε μία ώρα, είχαμε σφίξει τα χέρια, αποφάσισα ότι θα πάω στη Νέα Υόρκη, στο Rockefeller University.
Έτσι γρήγορα παίρνετε πάντα τις αποφάσεις σας;
Όχι γρήγορα, αλλά όχι και πολύ αργά. Όταν είσαι στην διαδικασία ανακάλυψης φαρμάκων, είσαι κυνηγός, οπότε πρέπει να παίρνεις μερικά ρίσκα. Ξέρεις ότι σίγουρα θα πάρεις αποφάσεις χωρίς να έχεις 100% όλα τα δεδομένα, προσπαθείς να πάρεις αποφάσεις με όσο πιο πολλές πληροφορίες έχεις.
Πώς επηρέασε η ελληνική παιδεία και η εμπειρία σας στη Θεσσαλονίκη τη μετέπειτα διεθνή σας πορεία;
Η ελληνική παιδεία μού έδωσε κάτι που εκτίμησα ακόμη περισσότερο όταν βρέθηκα στο εξωτερικό: ισχυρά θεμέλια στην αναλυτική σκέψη και την ικανότητα να συνθέτω διαφορετικά πεδία γνώσης. Η εκπαίδευση στην Ελλάδα, παρά τις αδυναμίες της, σε μαθαίνει να αμφισβητείς, να αναζητάς την ουσία πίσω από την πληροφορία και να σκέφτεσαι πολυδιάστατα.
Η Θεσσαλονίκη διαμόρφωσε επίσης τον τρόπο που προσεγγίζω τα προβλήματα. Έμαθα να λειτουργώ δημιουργικά με περιορισμένους πόρους και να αναζητώ λύσεις εκεί όπου άλλοι έβλεπαν εμπόδια. Αυτή η ικανότητα αποδείχθηκε εξαιρετικά χρήσιμη τόσο στην έρευνα όσο και στην επιχειρηματικότητα. Η καινοτομία συχνά δεν γεννιέται από την αφθονία, αλλά από την ικανότητα να βλέπεις δυνατότητες εκεί όπου οι άλλοι βλέπουν περιορισμούς.
Ποια θεωρείτε ότι ήταν τα καθοριστικά σημεία στην πορεία σας που σας έφεραν στη σύγχρονη Βιοτεχνολογία;
Τρία γεγονότα ξεχωρίζω:
Το πρώτο ήταν η συμμετοχή μου στο Human Genome Project. Εκεί κατάλαβα ότι η Βιολογία μετατρεπόταν σε επιστήμη δεδομένων και ότι αυτή η αλλαγή θα επηρέαζε κάθε πτυχή της Ιατρικής.
Ο Κλεάνθης Ξανθόπουλος, Πρόεδρος και CEO εταιρειών που δραστηριοποιούνται στις θεραπείες βασισμένες στο RNA, ο Στέλιος Παπαδόπουλος, σημαντική μορφή της επενδυτικής τραπεζικής στις Ηνωμένες Πολιτείες, και ο Σίμος Συμεωνίδης, ιδρυτής της Kos Biosciences, ενός από τα πρώτα venture capital funds στην Ελλάδα.
Το δεύτερο ήταν η εμπειρία της επιχειρηματικότητας. Η ίδρυση μιας εταιρείας σε αναγκάζει να δεις την επιστήμη μέσα από το πρίσμα της εφαρμογής, της αγοράς και της πραγματικής ανάγκης.
Το τρίτο ήταν η επαφή μου με τις RNA-based τεχνολογίες και ιδιαίτερα τις ASO θεραπείες. Για πρώτη φορά είδα μια πλατφόρμα που μπορούσε να στοχεύει άμεσα τους μηχανισμούς της νόσου και όχι απλώς να διαχειρίζεται τα συμπτώματά της.
Αυτές οι εμπειρίες διαμόρφωσαν τον τρόπο με τον οποίο βλέπω σήμερα τη Βιοτεχνολογία: ως τη σύγκλιση επιστήμης, δεδομένων και επιχειρηματικής εκτέλεσης.
Υπάρχει κάποια αποτυχία που τελικά αποδείχθηκε πολύτιμο μάθημα;
Πολλές. Και θα ήμουν ανειλικρινής αν έλεγα ότι τις αντιμετώπισα πάντα ψύχραιμα εκείνη τη στιγμή.
Μία από τις πιο σημαντικές εμπειρίες ήταν όταν παρέμεινα υπερβολικά προσκολλημένος σε μια στρατηγική κατεύθυνση επειδή πίστευα βαθιά στις επιστημονικές της δυνατότητες. Τα δεδομένα όμως άρχισαν να δείχνουν ότι χρειαζόταν αλλαγή πορείας και εγώ άργησα να το αποδεχθώ.
Αυτό μου δίδαξε κάτι θεμελιώδες: η πεποίθηση είναι απαραίτητη στην ηγεσία, αλλά χωρίς προσαρμοστικότητα μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Η επιστήμη προχωρά μέσα από τη διαρκή αναθεώρηση υποθέσεων. Το ίδιο πρέπει να ισχύει και για τις επιχειρήσεις.
Ο Κλεάνθης Ξανθόπουλος
Ίσως αυτό να ήταν ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που με βοήθησαν να εξελιχθώ ως CEO: να ξεχωρίζω την εμπιστοσύνη στους ανθρώπους από την προσκόλληση σε μια συγκεκριμένη ιδέα.
Υπάρχει κίνδυνος η AI να επιταχύνει την παραγωγή φαρμάκων που φαίνονται αποτελεσματικά στα δεδομένα, αλλά αποτυγχάνουν στην πραγματική κλινική πράξη; Πόσο «μαύρο κουτί» είναι σήμερα η διαδικασία ανακάλυψης φαρμάκων με AI; Μπορούν οι ρυθμιστικές αρχές να την ελέγξουν ουσιαστικά;
Αυτός είναι ίσως ένας από τους σημαντικότερους τεχνικούς κινδύνους που αντιμετωπίζουμε σήμερα.
Η AI είναι εξαιρετική στην αναγνώριση προτύπων. Η βιολογία, όμως, δεν λειτουργεί πάντα με βάση τα πρότυπα. Λειτουργεί με βάση την αιτιότητα.
Υπάρχει επομένως ο κίνδυνος να εντοπιστούν συσχετισμοί που φαίνονται ιδιαίτερα ισχυροί στα δεδομένα, χωρίς να αντανακλούν πραγματικούς βιολογικούς μηχανισμούς. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε υποσχόμενα αποτελέσματα σε υπολογιστικά μοντέλα που δεν επιβεβαιώνονται ποτέ στον άνθρωπο.
Η λύση δεν είναι να επιβραδύνουμε την AI. Είναι να συνδυάσουμε την υπολογιστική ισχύ με βαθιά βιολογική κατανόηση, διαφάνεια στους αλγορίθμους και ισχυρό ρυθμιστικό πλαίσιο.
Η AI θα επιταχύνει την ανακάλυψη φαρμάκων. Δεν θα αντικαταστήσει όμως την ανάγκη για βιολογική απόδειξη.
Υπάρχει σήμερα επαρκής κρατικός έλεγχος στις biotech εταιρείες ή η τεχνολογία «τρέχει» πιο γρήγορα από τη νομοθεσία; Υπάρχει σήμερα κίνδυνος η βιοτεχνολογία να εξελιχθεί πιο γρήγορα από την ηθική και ρυθμιστική ικανότητα της κοινωνίας να την ελέγξει;
Η τεχνολογία πάντοτε προχωρούσε ταχύτερα από το ρυθμιστικό πλαίσιο. Αυτό δεν είναι καινούργιο. Το ζήτημα είναι αν οι θεσμοί μπορούν να προσαρμόζονται αρκετά γρήγορα ώστε να διατηρούν την ισορροπία μεταξύ καινοτομίας και προστασίας της κοινωνίας.
Μέχρι σήμερα, οργανισμοί όπως το FDA και ο EMA έχουν αποδείξει ότι μπορούν να εξελίσσονται μαζί με την επιστήμη. Το είδαμε χαρακτηριστικά με τις γονιδιακές θεραπείες και τα mRNA εμβόλια.
Ωστόσο, η επόμενη δεκαετία θα είναι πιο απαιτητική. Η σύγκλιση βιοτεχνολογίας και ΑΙ δημιουργεί δυνατότητες που ξεπερνούν τα παραδοσιακά πλαίσια αξιολόγησης.
Γι’ αυτό πιστεύω ότι η κοινωνία πρέπει να επενδύσει όχι μόνο στην τεχνολογική καινοτομία, αλλά και στη ρυθμιστική και ηθική της ικανότητα. Η πρόοδος δεν μετριέται μόνο από το τι μπορούμε να κάνουμε, αλλά και από το πόσο υπεύθυνα επιλέγουμε να το κάνουμε.
Οι εταιρείες Βιοτεχνολογίας χρησιμοποιούν όλο και περισσότερα γενετικά δεδομένα πολιτών. Πού μπαίνει το όριο ανάμεσα στην έρευνα και την παραβίαση προσωπικών δεδομένων;
Το όριο βρίσκεται εκεί όπου ο άνθρωπος παύει να είναι ενεργός συμμέτοχος και μετατρέπεται απλώς σε πηγή δεδομένων.
Τα γενετικά δεδομένα είναι διαφορετικά από κάθε άλλη μορφή πληροφορίας. Δεν περιγράφουν μόνο την υγεία μας· αποτελούν μέρος της βιολογικής μας ταυτότητας.
Γι’ αυτό η συγκατάθεση δεν μπορεί να είναι μια τυπική νομική διαδικασία. Πρέπει να είναι ουσιαστική, κατανοητή και διαρκής.
Πιστεύω ότι η πρόοδος της έρευνας και η προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι. Αντίθετα, η εμπιστοσύνη των πολιτών αποτελεί προϋπόθεση για τη βιώσιμη πρόοδο της βιοϊατρικής έρευνας.
Ο Κλεάνθης Ξανθόπουλος
Πρόσφατα είχε γίνει στην Ελλάδα ένα μεγάλο συνέδριο για το brain regain. Πιστεύετε ότι είναι εύκολο να προσελκύσει η Ελλάδα τους σπουδαίους επιστήμονές της;
Ναι, νομίζω ότι ο κάθε Έλληνας αργά ή γρήγορα θέλει να σκεφτεί την Ελλάδα σοβαρά, αλλά κάτω από τις σωστές συνθήκες. Οι επιστήμες Υγείας έχουν τη δυνατότητα να επιζήσουν και να έχουν μεγαλύτερη επιρροή στον ελληνικό χώρο.
Χρειάζεται να δοθούν μερικές ευκαιρίες, ειδικά στις επιστήμες της Υγείας, όπως επίσης και να συνεχίσει το πρόγραμμα των επενδύσεων. Έχουμε δει πολλές φορές να ξεκινά κάτι με πολύ ενθουσιασμό και μετά να «ξεφουσκώνει».
Ένας από τους λόγους και ένα από αυτά που δουλεύουμε πολύ δυνατά τώρα με την ομάδα του Athens Life Tech Park είναι να χτίσουμε μια στρατηγική για τα επόμενα τρία χρόνια, ώστε να δούμε ακριβώς πού μπορούμε να μεγαλώσουμε και το Athens Life Tech Park, αλλά και τις εταιρείες που θα έρθουν στο πάρκο ώστε να βοηθήσει το πάρκο στην προώθηση καινοτομικών φαρμάκων.
Το ελληνικό σύστημα εκπαίδευσης με όλες του τις ταλαιπωρίες και τα προβλήματα που έχει, δίνει μια πολύ καλή βάση και γι’ αυτό βλέπουμε μια δυσανάλογη αντιπροσώπευση στις επιστήμες και στα τεχνολογικά θέματα από Έλληνες στο εξωτερικό. Υπάρχουν πάνω από μισό εκατομμύριο Έλληνες που φύγανε, οι οποίοι ήταν πάρα πολύ καλά εκπαιδευμένοι και φυσικά τους θέλουμε πίσω γιατί το ελληνικό κράτος πλήρωσε την εκπαίδευσή τους. Το θέμα είναι πώς μπορούμε να τους φέρουμε πίσω. Καμιά φορά αναρωτιέμαι κατά πόσο επιμένουμε σε αυτό.
Εγώ είχα την τιμή να γίνω υπότροφος του Ιδρύματος Ωνάση ως μεταπτυχιακός φοιτητής και θυμάμαι από τότε συζητάγαμε ότι ένας από τους όρους είναι να κάνεις κάτι για την Ελλάδα, αλλά ποτέ δεν μας είπαν ακριβώς πώς και τι.
Αυτές τις μέρες που σας βρίσκουμε στην Ελλάδα, ο λόγος είναι επιχειρηματικός; Το Athens Life Tech Park, στο οποίο είστε πρόεδρος Διοικητικού Συμβουλίου. Τι ακριβώς είναι αυτή η νέα πρωτοβουλία;
Ναι, για να το διευκρινίσω, δεν το έχω ιδρύσει εγώ. Ήταν μια πρωτοβουλία διορατική από την Elpen, την φαρμακευτική, η οποία ήθελε να φτιάξει ένα πάρκο για να μπορέσουν να μαζευτούν μικρές εταιρείες στην Ελλάδα, οι οποίες θα ασχολούνταν με τις επιστήμες Υγείας και Φαρμάκων. Εγώ έγινα πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου πριν από ένα χρόνο περίπου, γιατί είδα ότι για πρώτη φορά υπήρχε μια βάση στην οποία θα μπορούσε να αναπτυχθεί κάτι ιδιαίτερο στην Ελλάδα, όχι μόνο να βοηθήσει το οικοσύστημα και τις καινούριες εταιρείες που δημιουργούνται στην Ελλάδα, αλλά επίσης να μπορέσει να έχει και την δυνατότητα να διαφοροποιηθεί και να γίνει κάτι σημαντικό στην Ευρώπη. Και το λέω αυτό γιατί μετά από 40 χρόνια στην Αμερική νομίζω ότι υπάρχει τώρα η βάση να μπορεί να γίνει κάτι σημαντικό.
Στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στην Ελλάδα υπάρχει πλέον η βάση δεδομένης της κατάστασης που επικρατεί στην Αμερική;
Υπάρχει βάση για δύο λόγους: Η Αμερική έχει δείξει το πρωτότυπο, πώς μπορούν οι εταιρείες να αναπτυχθούν. Έτσι δεν είναι μόνο η καλή επιστήμη, είναι τα οργανωτικά στελέχη, είναι η οικονομική κατάσταση, τα Χρηματιστήρια που μπορούν να βοηθήσουν τις εταιρείες να αναπτυχθούν.
Αυτό που έχει γίνει στην Ελλάδα τα τελευταία 10 χρόνια μετά την οδυνηρή κρίση είναι ότι έχει αλλάξει η νοοτροπία γενικότερα στην Ευρώπη. Έχουμε καταλάβει ότι το venture capital, το επενδυτικό κεφάλαιο δεν είναι κακός λόγος, μπορεί να βοηθήσει και έχει αρχίσει σιγά σιγά να γίνεται μέρος της επιχειρηματικής διορατικότητας που έχουν και στελέχη εδώ και μέσω της υποστήριξης από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και όλα αυτά γιατί ξέρουμε πως έχουν δουλέψει στην Αμερική, προσπαθούμε να τα κάνουμε και να τους παρέχονται και κάποιου είδους φορολογικά κίνητρα.
Η ελληνική πολιτεία παρέχει φορολογικά κίνητρα ή όχι ακόμα;
Αυτή είναι μια πολύ καλή ερώτηση. Θα μπορούσε στο μέλλον, νομίζω η κυβέρνηση βρίσκεται σε συζητήσεις. Υπάρχουν μερικές συστάσεις από επιτροπές που είχανε κάνει τέτοιες μελέτες.
Αυτό θα είναι πολύ καλό, όπως επίσης να γίνονται και οι κλινικές δοκιμές στην Ελλάδα, όπως έχει κάνει η Αυστραλία, που όταν πηγαίνει μια εταιρεία και κάνει τις αρχικές κλινικές δοκιμές στην Αυστραλία, παίρνει φορολογικά κίνητρα.
Αυτό θα μπορούσε να γίνει και στην Ελλάδα νομίζω με ένα έξυπνο και καλό τρόπο για να μπορέσουμε να ενσωματώσουμε όχι μόνο την εύρεση αλλά και τις δοκιμές των φαρμάκων, των πειραματικών φαρμάκων.
Εκτός από το Athens LifeTech Park που είναι ένα καινούργιο εγχείρημα στην Ελλάδα, και στο οποίο έχετε την προεδρία, υπάρχει κάτι άλλο το οποίο θέλετε να μοιραστείτε μαζί μας;
Τη συμμετοχή μου σε ένα συνέδριο που γίνεται εδώ και 24 χρόνια σε διαφορετικά μέρη της Ελλάδας κάθε χρόνο. Φέτος ήταν στα Χανιά της Κρήτης. Αυτό ξεκίνησε από τον Στέλιο Παπαδόπουλο, τον Νίκο Γαλακάτο και εμένα. Επειδή ήταν πετυχημένο, έγινε πολύ σύντομα διεθνές κάτω από την αιγίδα του Fondation Sante, την οποία ξεκίνησε ο Σπύρος Αραβανής-Τσάκωνας με τον Στέλιο Παπαδόπουλο. Δίνει υποτροφίες σε ερευνητές και δημιουργεί, επιστημονικά συνέδρια και έχει γίνει πλέον ένα πολύ γνωστό κομμάτι του ελληνικού οικοσυστήματος. Οπότε είναι και ένας έμμεσος τρόπος διαφήμισης της Ελλάδας, αφού προσελκύει επιστήμονες από όλο τον κόσμο.
Πώς σκέφτεστε να γιορτάσετε του χρόνου τα 25 χρόνια ύπαρξης του θεσμού;
Σίγουρα θα κάνουμε κάτι το ιδιαίτερο. Έχουμε κρατήσει ένα format το οποίο δουλεύει πολύ καλά. Δυο μέρες με πολλές συζητήσεις, ένα ποδοσφαιρικό ματς, και μια μέρα ξεναγήσεων και κουλτούρας. Θα το συνεχίσουμε έτσι απλά και θα το κάνουμε σε λίγο μεγαλύτερο, σε μια μεγαλύτερη διάσταση για τα 25 χρόνια. Ο ποδοσφαιρικός αγώνας είναι οι Έλληνες ενάντια στους βαρβάρους.
Ποιοι είναι οι βάρβαροι;
Όσοι δεν είναι Έλληνες!
Τι σημαίνει για εσάς προσωπικά η επιτυχία σήμερα;
Η έννοια της επιτυχίας έχει αλλάξει σημαντικά με τα χρόνια.
Στην αρχή της καριέρας μου ίσως συνδεόταν περισσότερο με την επιστημονική πρόοδο, την ίδρυση εταιρειών ή την επίτευξη επιχειρηματικών στόχων. Σήμερα τη βλέπω διαφορετικά.
Η επιτυχία μετριέται από το αν αφήνεις πίσω σου περισσότερες δυνατότητες από αυτές που βρήκες. Αν δημιουργείς ομάδες, θεσμούς και οικοσυστήματα που συνεχίζουν να παράγουν αξία ανεξάρτητα από εσένα.
Τέλος, ο πραγματικός αντίκτυπος δεν είναι ποτέ ατομικός. Είναι η ικανότητα να δημιουργείς συνθήκες μέσα στις οποίες μπορούν να επιτύχουν και άλλοι.
Αν μπορούσατε να δώσετε μία συμβουλή στον νεότερο εαυτό σας, ποια θα ήταν;
Να μη φοβάσαι να παραδεχτείς ότι δεν κατέχεις όλες τις απαντήσεις.
Στην αρχή της καριέρας μου πίστευα ότι η ηγεσία απαιτούσε βεβαιότητα. Με τα χρόνια κατάλαβα ότι η πραγματική ηγεσία προϋποθέτει πνευματική ταπεινότητα. Οι πιο σημαντικές συζητήσεις συχνά ξεκινούν με τη φράση «δεν είμαι βέβαιος, ας το εξετάσουμε μαζί».
Θα του έλεγα επίσης να επενδύει στις σχέσεις πριν τις χρειαστεί. Στη Βιοτεχνολογία η επιστήμη ανοίγει τις πόρτες. Οι άνθρωποι όμως είναι εκείνοι που δημιουργούν τις συνεργασίες, την εμπιστοσύνη και τις ευκαιρίες που επιτρέπουν στις μεγάλες ιδέες να εξελιχθούν.
Πηγή: www.ekirikas.com