Μια πρόσφατη μετα-ανάλυση που συγκέντρωσε δεδομένα από σχεδόν 12.000 ενήλικες ασθενείς με εγκεφαλικό επεισόδιο επιβεβαίωσε με εντυπωσιακό τρόπο αυτό που οι νευρολόγοι υποψιάζονταν εδώ και δεκαετίες: ο κίνδυνος δεν κατανέμεται ομοιόμορφα μέσα στο εικοσιτετράωρο. Ο κίνδυνος εμφάνισης εγκεφαλικού επεισοδίου αυξάνεται κατά 72% μεταξύ 6 π.μ. και 9 π.μ., σε σύγκριση με τις υπόλοιπες 21 ώρες της ημέρας. Πρόκειται για ένα εύρημα που δεν αφορά μια σπάνια ή περιθωριακή ομάδα ασθενών, αλλά τον γενικό πληθυσμό και, πολύ περισσότερο, όλους εκείνους που φέρουν παράγοντες κινδύνου όπως υπέρταση, διαβήτη, διαταραχές λιπιδίων ή ιστορικό καπνίσματος.
Όπως εξηγεί η Δρ. Trisha Pasricha, ιατρός στο Ιατρικό Κέντρο Beth Israel Deaconess και επίκουρη καθηγήτρια ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, τα πρωινά δημιουργούν μια «τέλεια βιολογική καταιγίδα». Η διατύπωση δεν είναι υπερβολή· περιγράφει με ακρίβεια τη σύμπτωση παραγόντων που, ο καθένας χωριστά, αυξάνει την πιθανότητα θρόμβωσης ή ρήξης αγγείου, αλλά που όταν συνδυαστούν, πολλαπλασιάζουν τον κίνδυνο.
Κατά τη διάρκεια της νύχτας, το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση σχετικής ηρεμίας. Η αρτηριακή πίεση πέφτει, ο καρδιακός ρυθμός επιβραδύνεται και το αίμα ρέει με μικρότερη πίεση στα αγγεία. Με το ξύπνημα, όμως, επέρχεται μια απότομη μεταβολή. Τα επίπεδα της μελατονίνης, της ορμόνης που ρυθμίζει τον ύπνο, μειώνονται, ενώ εκείνα της κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες, αυξάνονται. Η αρτηριακή πίεση ανεβαίνει με ταχύ ρυθμό για να υποστηρίξει τη μετάβαση από την αδράνεια στην εγρήγορση. Αυτή η φυσιολογική αύξηση της πίεσης, όταν συμβαίνει σε ένα ήδη επιβαρυμένο κυκλοφορικό σύστημα, μπορεί από μόνη της να αποτελέσει το έναυσμα για ρήξη ενός ευάλωτου αγγείου ή για αποκόλληση μιας αθηρωματικής πλάκας.
Ωστόσο, η ιστορία δεν σταματά στην αρτηριακή πίεση. Το ίδιο το αίμα υφίσταται πρωινές μεταβολές που το καθιστούν πιο «παχύρρευστο» και πιο επιρρεπές στον σχηματισμό θρόμβων. Μελέτες έχουν δείξει ότι η συγκόλληση των αιμοπεταλίων (platelet aggregation) κορυφώνεται τις πρωινές ώρες, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται η συγκέντρωση του αναστολέα του ενεργοποιητή του πλασμινογόνου-1 (PAI-1). Πρόκειται για μια πρωτεΐνη που, όπως υποδηλώνει το όνομά της, αναστέλλει τη δράση του ενζύμου που διασπά τους θρόμβους. Με απλά λόγια, το πρωί το σώμα παράγει περισσότερους παράγοντες που ευνοούν την πήξη και λιγότερους που βοηθούν στη διάλυση των θρόμβων. Το φαινόμενο αυτό έχει ερμηνευτεί εξελικτικά ως ένα είδος «προετοιμασίας» του οργανισμού για την πιθανότητα τραυματισμού κατά την έναρξη της δραστηριότητας, αλλά σε ανθρώπους με καρδιαγγειακές ευπάθειες, η ίδια αυτή προετοιμασία μετατρέπεται σε παράγοντα κινδύνου. Δεν είναι τυχαίο ότι η ασπιρίνη, που μειώνει τη λειτουργία των αιμοπεταλίων, έχει φανεί ότι περιορίζει την πρωινή κορύφωση των καρδιαγγειακών επεισοδίων, γεγονός που υποστηρίζει την άποψη ότι το πρωινό «προθρομβωτικό περιβάλλον» παίζει ουσιαστικό ρόλο.
Το τελικό μήνυμα, λοιπόν, είναι διττό. Από τη μια πλευρά, η επιστήμη μάς δείχνει ότι το σώμα μας δεν είναι ένα στατικό σύστημα· υπακούει σε βιολογικά ρολόγια που επηρεάζουν την πίεση, την πηκτικότητα του αίματος και την ευαλωτότητα των αγγείων. Το πρωινό ξύπνημα είναι μια φυσιολογική «δοκιμασία» για το κυκλοφορικό σύστημα, και σε ορισμένους ανθρώπους αυτή η δοκιμασία μπορεί να αποβεί μοιραία. Από την άλλη πλευρά, η ίδια η επιστήμη μάς δίνει τα εργαλεία για να αναγνωρίσουμε έγκαιρα τι συμβαίνει.
Πηγή: www.zougla.gr