Μια βαθιά ευρωπαϊκή ανατροπή
Πριν από οποιαδήποτε συζήτηση για τον τουρισμό, το θέμα είναι πολύ ευρύτερο και πιο σοβαρό. Η γήρανση της Ευρώπης αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργούν οι κοινωνίες της τις επόμενες δεκαετίες. Πόσοι θα εργάζονται, πόσοι θα στηρίζουν τα ασφαλιστικά και υγειονομικά συστήματα, πόσοι θα ζουν σε περιφέρειες που αδειάζουν και πόσο θα αντέχουν οι δημόσιες υπηρεσίες σε μια ήπειρο με λιγότερους νέους και πολύ περισσότερους ηλικιωμένους. Η ίδια η Eurostat επισημαίνει ότι η μείωση του πληθυσμού που είναι ενεργός εργασιακά και η αύξηση των μεγαλύτερων ηλικιών, αναμένεται να ασκήσουν πίεση στις οικονομίες και στις δημόσιες δομές, ιδίως στην υγεία και στην κοινωνική φροντίδα. Στο πλαίσιο αυτό, ο τουρισμός δεν είναι το κέντρο του προβλήματος, αλλά ένας από τους κλάδους που θα κληθούν να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα.
Η μετανάστευση φρενάρει την πτώση αλλά δεν την ανατρέπει
Στη μεγάλη αυτή μετατόπιση, η μετανάστευση λειτουργεί ως «μαξιλάρι», όχι όμως ως λύση που ανατρέπει την τάση. Στην περίοδο 2025-2100, η Eurostat προβάλει για την ΕΕ περίπου 253 εκατ. γεννήσεις και 409,8 εκατ. θανάτους, δηλαδή μια φυσική μείωση κατά 156,7 εκατ. ανθρώπους. Η καθαρή μετανάστευση εκτιμάται ότι θα προσθέσει 103,7 εκατ. άτομα, περιορίζοντας αλλά όχι ακυρώνοντας τη συνολική πτώση. Σε επίπεδο 30 ευρωπαϊκών χωρών που περιλαμβάνονται στα στοιχεία, αύξηση πληθυσμού προβλέπεται για 12, ενώ για τα κράτη-μέλη της ΕΕ η αύξηση αφορά 9 χώρες. Οι μεγαλύτερες άνοδοι καταγράφονται στο Λουξεμβούργο (+36,4%) και στη Μάλτα (+26%), ενώ Σουηδία και Ιρλανδία κινούνται επίσης ανοδικά. Στον αντίποδα, οι μεγαλύτερες μειώσεις στην ΕΕ προβλέπονται για Λετονία (-33,9%), Λιθουανία (-33,4%) και Πολωνία (-31,6%), ενώ η Ελλάδα συγκαταλέγεται επίσης στις χώρες όπου η πτώση προβλέπεται να ξεπεράσει το 30% έως το τέλος του αιώνα.
Γιατί η δημογραφική κάμψη δεν σημαίνει αυτόματα λιγότερα ταξίδια
Για τον τουρισμό, ωστόσο, η εξίσωση «λιγότερος πληθυσμός ίσον λιγότερα ταξίδια» δεν στέκει τόσο απλά. Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα ευρωπαϊκά στοιχεία δείχνουν ότι η ταξιδιωτική διάθεση παραμένει υψηλή. Η Eurostat εκτιμά ότι το 2023 το 65% των κατοίκων της ΕΕ ηλικίας 15 ετών και άνω πραγματοποίησε τουλάχιστον ένα ταξίδι αναψυχής με διανυκτέρευση, ενώ οι κάτοικοι της ΕΕ έκαναν πάνω από 1,1 δισ. ταξίδια για προσωπικούς ή επαγγελματικούς λόγους, με το 72,8% να αφορά προορισμούς μέσα στην ίδια τη χώρα. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ταξιδιών κατέγραψε το φθινόπωρο του 2025 ότι το 73% των Ευρωπαίων σχεδίαζε να ταξιδέψει το φθινόπωρο και τον χειμώνα, με την υψηλότερη πρόθεση να εμφανίζεται στις ηλικίες 45-54 ετών (76%), ενώ και οι άνω των 55 κινούνταν ψηλά, στο 74%.
Ο μεγαλύτερος σε ηλικία ταξιδιώτης κερδίζει έδαφος
Αυτό που αλλάζει, συνεπώς, δεν είναι μόνο ο όγκος της ζήτησης αλλά και η σύνθεσή της. Στην ανοιξιάτικη έρευνα της επιτροπής για το 2025, περίπου το 34% όσων σχεδίαζαν εγχώριες διακοπές ήταν άνω των 55 ετών. Στην ίδια μέτρηση, το 42% των Ευρωπαίων δήλωνε ότι σχεδίαζε ταξίδι 7-12 διανυκτερεύσεων, ενώ το 47% προϋπολόγιζε δαπάνη άνω των 1.500 ευρώ ανά άτομο. Η δημογραφική γήρανση, επομένως, ενισχύει το σενάριο μιας πιο ώριμης ταξιδιωτικής αγοράς, με μεγαλύτερο ενδιαφέρον για άνεση, προσβασιμότητα, ηπιότερους ρυθμούς, μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής και ταξίδια εκτός της κορύφωσης της θερινής περιόδου. Η ευρωπαϊκή επιτροπή ταξιδιών σημειώνει μάλιστα ότι η αυξημένη προτίμηση για τη νότια Ευρώπη και τη Μεσόγειο το φθινόπωρο και τον χειμώνα δημιουργεί ευκαιρία για επιμήκυνση της περιόδου.
Η πιο άμεση πίεση ίσως έρθει από την εργασία
Η πρώτη μεγάλη πίεση ίσως φανεί όχι στη ζήτηση, αλλά στην προσφορά εργασίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αναγνωρίσει 42 επαγγέλματα με ελλείψεις, μεταξύ αυτών και στον τουρισμό, ενώ σημειώνει ότι το 21% των ατόμων 20-64 ετών στην ΕΕ παραμένει εκτός αγοράς εργασίας και χρειάζεται στοχευμένη υποστήριξη για να ενταχθεί. Παράλληλα, ο πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας στην ΕΕ προβλέπεται να πέσει από 265 εκατ. το 2022 σε 258 εκατ. το 2030. Κι ενώ η δεξαμενή εργαζομένων στενεύει, το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ταξιδιών και Τουρισμού εκτιμά ότι ο τομέας στην ΕΕ θα στηρίζει έως το 2035 περισσότερες από 30 εκατ. θέσεις εργασίας, δηλαδή κατά 4,5 εκατ. περισσότερες από σήμερα, με περίπου 1 στις 7 θέσεις εργασίας να συνδέεται με τον κλάδο. Μόνο για το 2025, η συμβολή του κλάδου στην απασχόληση υπολογίζεται σε σχεδόν 26 εκατ. εργαζομένους, ή 12% του συνόλου των θέσεων εργασίας στην ΕΕ.
Η Ευρώπη «μαζεύει», άλλες ήπειροι διευρύνονται
Αν προστεθεί και η παγκόσμια διάσταση, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα για τον τουρισμό. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ΟΗΕ όπως τα επεξεργάζεται το Our World in Data, η Αφρική είχε περίπου 1,4 δισ. κατοίκους το 2023 και προβλέπεται να πλησιάσει τα 4 δισ. το 2100, με το μερίδιό της στον παγκόσμιο πληθυσμό να ανεβαίνει από 18% σε 38%. Η Ασία από περίπου 4,8 δισ. το 2023 αναμένεται να φτάσει κοντά στα 5,3 δισ. γύρω στο 2050 και στη συνέχεια να υποχωρήσει, διατηρώντας πάντως περίπου 45% του παγκόσμιου πληθυσμού στο τέλος του αιώνα. Η Ευρώπη είναι η μόνη μεγάλη περιφέρεια όπου ο πληθυσμός προβλέπεται να μειωθεί. Αυτό σημαίνει ότι, μακροπρόθεσμα, η ήπειρος δεν θα μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στη δική της δημογραφική βάση, θα χρειαστεί ακόμη περισσότερο να προσελκύει επισκέπτες, επαγγελματικά ταξίδια και τουριστική δαπάνη από ταχύτερα αναπτυσσόμενες αγορές εκτός Ευρώπης. Πρόκειται για λογική δημοσιογραφική ανάγνωση των πληθυσμιακών δεδομένων, όχι για αυτόματη πρόβλεψη της ζήτησης.
Συμπερασματικά, με λιγότερους νέους, μικρότερο πληθυσμό εργάσιμης ηλικίας και πολύ περισσότερους ηλικιωμένους, η τουριστική αγορά της ευρωπαϊκής ηπείρου θα χρειαστεί να προσαρμοστεί σε άλλο μείγμα επισκεπτών, σε μεγαλύτερη βαρύτητα της εκτός αιχμής περιόδου, σε εντονότερο ανταγωνισμό για εργαζόμενους και σε πιο εξωστρεφή στόχευση προς τις ηπείρους που θα συνεχίσουν να μεγαλώνουν. Η Ευρώπη, όπως φαίνεται, μάλλον θα ταξιδεύει διαφορετικά πριν αρχίσει να ταξιδεύει λιγότερο.
Διαβάστε ακόμα:
3,4 εκατ. τουρίστες από το εξωτερικό στο πρώτο τρίμηνο
Ελληνικός Τουρισμός: Ρεκόρ όλων των εποχών στο πρώτο τρίμηνο για ταξιδιωτικές εισπράξεις και διεθνείς αφίξεις
Η Τήνος χτίζει ένα διεθνές κέντρο γαστρονομίας και βιωσιμότητας
Πηγή: www.travel.gr