Οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες επηρεάζουν δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Μεταξύ αυτών, οι πιο συχνές είναι η νόσος Αλτσχάιμερ και η νόσος Πάρκινσον. Μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Ένωση Νόσου Alzheimer και το Ίδρυμα Parkinson αναφέρουν περίπου 7 εκατομμύρια ανθρώπους με Αλτσχάιμερ και άλλο ένα εκατομμύριο με Πάρκινσον. Μια ενδιαφέρουσα ένδειξη βρίσκεται στο μπερδεμένο μυστήριο της νευροεκφύλισης που οι επιστήμονες προσπαθούν να λύσουν: η συσσώρευση σιδήρου.
Μια νέα μελέτη του Ινστιτούτου Salk, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Cell Death Discovery, αποκαλύπτει ότι η χρόνια συσσώρευση σιδήρου στους νευρώνες μπορεί να αποτελεί βασικό παράγοντα στις νευροεκφυλιστικές ασθένειες. Οι ερευνητές ανακάλυψαν μια προηγουμένως άγνωστη οδό κυτταρικού στρες, την οποία ονόμασαν χρονοφερροπτώση (chronoferroptosis), η οποία συνδέει τη σταδιακή συσσώρευση σιδήρου με την απώλεια της ανθεκτικότητας των νευρώνων.
Ο σίδηρος είναι απαραίτητο μέταλλο για πολλές σωματικές λειτουργίες, αλλά με την πάροδο του χρόνου μπορεί να συσσωρευτεί μέσα στα νευρικά κύτταρα. Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής την Pam Maher και τον Nawab John Dar, δημιούργησε το πρώτο προοδευτικό κυτταρικό μοντέλο συσσώρευσης σιδήρου σε ανθρώπινους νευρώνες. Συνέκριναν την οξεία έκθεση σε σίδηρο (6-8 ώρες) με τη χρόνια έκθεση (9 ημέρες) και διαπίστωσαν εντυπωσιακές διαφορές.
Στους οξέως εκτεθειμένους νευρώνες δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές βιοχημικές αλλαγές. Αντίθετα, οι χρονίως εκτεθειμένοι νευρώνες εμφάνισαν πολλαπλές αλλοιώσεις: διαταραχή στην έκφραση πρωτεϊνών, συσσώρευση επιβλαβών χημικών, εξάντληση προστατευτικών ουσιών και αυξημένη υπεροξείδωση λιπιδίων. Όταν και οι δύο ομάδες υποβλήθηκαν σε περαιτέρω στρες, οι οξέως εκτεθειμένοι νευρώνες ανταποκρίθηκαν αποτελεσματικά, ενώ οι χρονίως εκτεθειμένοι απέτυχαν να το αντιμετωπίσουν, χάνοντας την ανθεκτικότητά τους.
Η χρονοφερροπτώση διαφέρει από την κλασική φερροπτώση, η οποία οδηγεί σε ταχύ κυτταρικό θάνατο. Η νέα οδός δρα ως μηχανισμός χρόνιου στρες, όπου ο παράγοντας που καθορίζει την έκβαση δεν είναι η ποσότητα του σιδήρου, αλλά ο χρόνος έκθεσης. Όπως εξηγεί ο Dar: «Δεν είναι η ποσότητα σιδήρου που καθορίζει τη μοίρα αυτών των κυττάρων, είναι ο χρόνος που περνούν υπό στρες».
Οι ερευνητές υποπτεύονται ότι η συσσώρευση σιδήρου οφείλεται σε αποτυχία του μηχανισμού εξαγωγής του μετάλλου από τα κύτταρα, αλλά τα συμπτώματα γίνονται εμφανή μόνο μετά από μακροχρόνια έκθεση. Αυτό εξηγεί γιατί νωρίς στη ζωή η συσσώρευση δεν προκαλεί προβλήματα, ενώ αργότερα συμβάλλει στη νευροεκφύλιση.
Το εύρημα έχει σημαντικές θεραπευτικές προεκτάσεις. Το εργαστήριο της Maher έχει ήδη αναπτύξει ενώσεις που αναστέλλουν αυτή την οδό, προσφέροντας ελπίδες για νέες παρεμβάσεις που θα ενισχύουν την ανθεκτικότητα των νευρώνων. Στόχος είναι η έγκαιρη ανίχνευση της εισόδου των κυττάρων σε αυτή την ευάλωτη κατάσταση, ώστε να αναπτυχθούν θεραπείες που θα αντιμετωπίζουν τις ανισορροπίες σιδήρου πριν την εκδήλωση της νόσου. Η μελέτη προσφέρει έναν νέο στόχο για την πρόληψη και θεραπεία των νευροεκφυλιστικών ασθενειών, τονίζοντας τον κρίσιμο ρόλο του χρόνιου στρες και της απώλειας ανθεκτικότητας των νευρώνων.
Πηγή: www.zougla.gr