Η σύφιλη έχει μια ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της ιατρικής: είναι μια νόσος που ξέρουμε πώς να διαγνώσουμε, πώς να θεραπεύσουμε και πώς να προλάβουμε, κι όμως εξακολουθεί να εξαπλώνεται. Στην Ελλάδα, τα κρούσματα εμφανίζουν δραματική αύξηση της τάξης του 65%, σύμφωνα με έρευνα του Νοσοκομείου «Ανδρέας Συγγρός». Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, οι καταγεγραμμένες περιπτώσεις σύφιλης έφτασαν στο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας, ενώ τα περιστατικά συγγενούς σύφιλης σχεδόν διπλασιάστηκαν. Με αφορμή την καμπάνια «Η σύφιλη είναι σοβαρή υπόθεση» του AIDS Healthcare Foundation (AHF), σε συνεργασία με τη Θετική Φωνή και τα Κέντρα Πρόληψης & Σεξουαλικής Υγείας Checkpoint, αξίζει να δούμε γιατί αυτή η «παλιά» ασθένεια επιστρέφει και τι μπορούμε να κάνουμε.
Τα παγκόσμια δεδομένα: Μια επιδημία που δεν σταμάτησε ποτέ
Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) εκτιμά ότι ο αριθμός των νέων κρουσμάτων σύφιλης σε ενήλικες 15–49 ετών αυξήθηκε σταθερά από 6,3 εκατομμύρια το 2016 σε 7,1 εκατομμύρια το 2020 και σε 8,0 εκατομμύρια το 2022. Οι περιοχές της Αμερικής και της Αφρικής αντιπροσωπεύουν από κοινού το 72% της παγκόσμιας επιβάρυνσης (5,79 εκατομμύρια κρούσματα). Η αύξηση είναι ιδιαίτερα έντονη στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη και την Ασία, με τους άνδρες που έχουν σεξουαλικές επαφές με άνδρες (MSM), τα άτομα που ζουν με HIV και τις έγκυες γυναίκες να πλήττονται δυσανάλογα.
Ένα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα είναι η επανεμφάνιση της συγγενούς σύφιλης ακόμη και σε χώρες υψηλού εισοδήματος. Ο WHO είχε θέσει ως στόχο για το 2030 λιγότερα από 50 κρούσματα συγγενούς σύφιλης ανά 100.000 γεννήσεις ζώντων νεογνών, αλλά το 2022 ο αριθμός ήταν 523 — περισσότερο από δεκαπλάσιος από τον στόχο.
Η κατάσταση στην Ελλάδα: Αύξηση και «τυφλά σημεία»
Στην Ελλάδα, τα δεδομένα του ECDC δείχνουν ότι οι αναφορές σύφιλης, γονόρροιας και χλαμυδιακής λοίμωξης είναι αυξημένες σε σχέση με το 2020. Η έρευνα του «Συγγρός» καταγράφει αύξηση 65% στη σύφιλη, ενώ σε πανευρωπαϊκό επίπεδο οι διαγνώσεις πρώιμης σύφιλης διπλασιάστηκαν συγκριτικά με το 2020. Τα στοιχεία αυτά υπογραμμίζουν την ανάγκη για ενισχυμένη επιτήρηση και προσβάσιμο έλεγχο, καθώς η σύφιλη συχνά παραμένει αδιάγνωστη λόγω της λανθάνουσας φάσης της.
Τι είναι η σύφιλη και γιατί «κρύβεται»
Η σύφιλη προκαλείται από το βακτήριο Treponema pallidum και μεταδίδεται μέσω της σεξουαλικής επαφής (και στενής σωματικής επαφής) με άτομο που έχει τη νόσο, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν ορατά συμπτώματα. Η νόσος εξελίσσεται σε στάδια:
-
Πρωτοπαθής σύφιλη: εμφανίζεται ένα σκληρό, ανώδυνο έλκος (πληγή) στο σημείο εισόδου του βακτηρίου, συνήθως στα γεννητικά όργανα, τον πρωκτό ή το στόμα. Το έλκος εξαφανίζεται μόνο του, αλλά η λοίμωξη παραμένει.
-
Δευτεροπαθής σύφιλη: ακολουθεί εξάνθημα —συχνά στις παλάμες ή τα πέλματα— μαζί με πυρετό, κόπωση ή απώλεια μαλλιών.
-
Λανθάνουσα σύφιλη: η νόσος μπορεί να παραμείνει χωρίς συμπτώματα για χρόνια, ενώ το βακτήριο παραμένει στον οργανισμό.
-
Τριτοπαθής σύφιλη: χωρίς θεραπεία, μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στον εγκέφαλο, την καρδιά και άλλα όργανα, με δυνητικά θανατηφόρες συνέπειες.
Η λανθάνουσα φάση είναι ο κύριος λόγος που η σύφιλη συχνά δεν ανιχνεύεται. Όπως εξηγεί η Δρ. Adele Schwartz Benzaken, Παγκόσμια Ιατρική Διευθύντρια του AHF, «η σύφιλη συχνά παραβλέπεται επειδή πολλοί άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν τα συμπτώματα ή ενδέχεται να μην έχουν καθόλου συμπτώματα».
Θεραπεία: Απλή, αποτελεσματική — και δωρεάν
Η σύφιλη θεραπεύεται με ενέσιμη πενικιλίνη (βενζαθίνη πενικιλίνη G). Για την πρώιμη σύφιλη αρκεί μία δόση, ενώ για την όψιμη χορηγούνται τρεις δόσεις σε διάστημα 15 ημερών. Σε αλλεργία στην πενικιλίνη, υπάρχουν εναλλακτικές (π.χ. δοξυκυκλίνη), αλλά η πενικιλίνη παραμένει η πρώτη επιλογή για όλα τα στάδια, συμπεριλαμβανομένης της εγκυμοσύνης.
Η έγκαιρη θεραπεία όχι μόνο θεραπεύει τον ασθενή, αλλά διακόπτει την αλυσίδα μετάδοσης. Γι’ αυτό ο τακτικός έλεγχος —ιδιαίτερα σε άτομα με παράγοντες κινδύνου— είναι ουσιαστικός.
Συγγενής σύφιλη: Μια τραγωδία που μπορεί να προληφθεί
Η συγγενής σύφιλη —η μετάδοση του βακτηρίου από τη μητέρα στο έμβρυο κατά την εγκυμοσύνη— είναι η πιο σοβαρή συνέπεια της μη θεραπευμένης μητρικής λοίμωξης. Μπορεί να οδηγήσει σε αποβολή, θνησιγένεια, πρόωρο τοκετό, νεογνικό θάνατο ή σοβαρές αναπηρίες (κώφωση, τύφλωση, αναπτυξιακές διαταραχές).
Η πρόληψη είναι απλή: έλεγχος όλων των εγκύων γυναικών για σύφιλη στην αρχή της εγκυμοσύνης και, εφόσον χρειάζεται, θεραπεία με πενικιλίνη. Ο WHO έχει θέσει ως στόχο >95% κάλυψη προσυμπτωματικού ελέγχου στις έγκυες που λαμβάνουν προγεννητική φροντίδα, αλλά το 2022 το ποσοστό ήταν μόλις 62%.
Ο δωρεάν, ανώνυμος έλεγχος στα Checkpoint
Στην Ελλάδα, τα Κέντρα Πρόληψης & Σεξουαλικής Υγείας Checkpoint προσφέρουν δωρεάν, ανώνυμο έλεγχο σύφιλης με rapid testing, με αποτέλεσμα σε πέντε λεπτά, μαζί με συμβουλευτική για θέματα σεξουαλικής υγείας. Μπορείτε να κλείσετε ραντεβού στην Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη μέσω του booking.mycheckpoint.gr.
Επιπλέον, αυτή την εβδομάδα οι εξωτερικές δράσεις είναι:
-
Δευτέρα 26 Οκτωβρίου, 17:00–21:00, πεζόδρομος Μαρίκας Κοτοπούλη (πλησίον πλατείας Ομόνοιας).
-
Παρασκευή 30 Οκτωβρίου, 12:00–16:00, πεζόδρομος Αγίας Σοφίας & Μακένζυ Κινγκ (Θεσσαλονίκη).
Η σύφιλη δεν είναι μια νόσος του παρελθόντος. Είναι μια επίμονη, συχνά αόρατη απειλή που απαιτεί εγρήγορση, έλεγχο και έγκαιρη θεραπεία. Όπως τονίζει ο AHF, «τα ευχάριστα νέα είναι ότι η σύφιλη μπορεί να ανιχνευθεί με μια απλή εξέταση και να θεραπευτεί με αντιβιοτικά». Το κρίσιμο βήμα είναι να μη βασιζόμαστε στην εμφάνιση συμπτωμάτων —γιατί η σύφιλη μπορεί να είναι παρούσα χωρίς να «φαίνεται»— και να εντάξουμε τον τακτικό έλεγχο σεξουαλικής υγείας στη ρουτίνα μας.
Πηγή: www.zougla.gr