ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ. Στη 19η Σύνοδο της Διάσκεψης των Κρατών-Μελών της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, που πραγματοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη από τις 9 έως τις 12 Ιουνίου, την Ελλάδα εκπροσώπησε ο Στέλιος Κυμπουρόπουλος, πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Προσβασιμότητας. Ψυχίατρος-σεξολόγος, κοινωνικός ακτιβιστής και πρώην ευρωβουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, διαγνώστηκε με νωτιαία μυϊκή ατροφία σε ηλικία μόλις 14 μηνών. Η συνέντευξη που ακολουθεί δεν αποτελεί μια τυπική δημοσιογραφική καταγραφή. Πρόκειται για ένα πρωτότυπο ρεπορτάζ που επιχειρεί να υπερβεί τη ρητορική και να θέσει ουσιαστικά ερωτήματα για την αναπηρία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανεξάρτητη διαβίωση, φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες εξακολουθούν να υψώνουν εμπόδια αντί να χτίζουν γέφυρες. Όπως αναδείχθηκε και στη Σύνοδο, η μεγάλη πρόκληση σήμερα είναι οι αρχές της Σύμβασης του ΟΗΕ να πάψουν να μένουν στη θεωρία και να μετατραπούν σε καθημερινή πράξη και ουσιαστικές πολιτικές ισότιμης συμμετοχής.
«Εθνικός Κήρυκας»: Κύριε Κυμπουρόπουλε, μήπως το αφήγημα της συμπερίληψης έχει καταλήξει να λειτουργεί ως άλλοθι αδράνειας στην εφαρμογή της Σύμβασης του ΟΗΕ;
Στέλιος Κυμπουρόπουλος: Η Σύμβαση θέτει τον στόχο, επομένως δεν θα μιλούσα για αδράνεια αλλά για αργή πρόοδο. Είκοσι χρόνια μετά την υιοθέτησή της, υπάρχουν βήματα προς τα εμπρός, όμως όχι με την ταχύτητα που απαιτείται. Πρόκειται για ένα κείμενο που πρέπει να εφαρμόζεται οριζόντια σε όλα τα 193 κράτη-μέλη του ΟΗΕ, με αποτέλεσμα να υπάρχουν μεγάλες διαφορές στους ρυθμούς υλοποίησης. Επιπλέον, κάθε χώρα, ανάλογα με τον πολιτισμό και τις προτεραιότητές της, ερμηνεύει διαφορετικά τις προβλέψεις της Σύμβασης, δημιουργώντας σημαντική ετερογένεια στην εφαρμογή της.
«Ε.Κ.»: Γιατί η αναπηρία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως θέμα φιλανθρωπίας και όχι δικαιωμάτων;
Στέλιος Κυμπουρόπουλος: Η αντίληψη αυτή επιμένει επειδή δυσκολευόμαστε να αποδεχτούμε ότι ένας άνθρωπος μπορεί να ζει πλήρως και ενεργά ακόμη και με μια βλάβη, μια ασθένεια ή μια αισθητηριακή απώλεια. Συχνά μεγεθύνουμε τις δυσκολίες και αντιμετωπίζουμε την αναπηρία ως τραγωδία, ενώ τα μεγαλύτερα εμπόδια τα δημιουργεί η ίδια η κοινωνία. Αν αναγνωρίσουμε ότι η ζωή με μια βλάβη αποτελεί φυσικό μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας, τότε η αναπηρία θα πάψει να αντιμετωπίζεται με όρους οίκτου και θα προσεγγίζεται ως ζήτημα δικαιωμάτων και ισότιμης συμμετοχής.
«Ε.Κ.»: Ως ευρωβουλευτής εργαστήκατε για πολιτικές που αφορούν την ισότιμη πρόσβαση στην εργασία, την υγεία και την εκπαίδευση. Ποιο θεωρείτε ότι είναι το μεγαλύτερο κενό ανάμεσα στην ευρωπαϊκή πολιτική και στην καθημερινή πραγματικότητα;
Στέλιος Κυμπουρόπουλος: Από μόνη της, δυστυχώς, η ευρωπαϊκή πολιτική είναι κενό γράμμα. Ειδικά στα ζητήματα που συζητάμε, η αρμοδιότητα ανήκει κυρίως στα κράτη-μέλη. Μπορεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο να μιλάμε για ισότιμη συμμετοχή ή για μια εκπαίδευση που να συμπεριλαμβάνει όλους τους ανθρώπους, όμως αν αυτές οι αρχές δεν μετατραπούν σε πράξη σε εθνικό επίπεδο, δεν έχουν κανένα νόημα. Αυτό σχετίζεται με τον τρόπο που έχει οικοδομηθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν δεν υπάρξει μια πιο «καθετοποιημένη» εφαρμογή όσων αποφασίζονται και ψηφίζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δύσκολα θα αλλάξουν τα πράγματα. Μέχρι τότε, το σημαντικό είναι να υπάρχει συνεργασία και ανταλλαγή καλών πρακτικών: πώς δηλαδή πολιτικές που αποδίδουν σε μία χώρα μπορούν να προσαρμοστούν και να εφαρμοστούν σε μια άλλη. Άλλωστε, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ακριβώς αυτό: διαφορετικές αφετηρίες που προσπαθούν να συγκλίνουν σε έναν κοινό τρόπο σκέψης.
«Ε.Κ.»: Εσείς ο ίδιος μπήκατε στην πολιτική μέσω ενός μεγάλου κόμματος εξουσίας. Πόσο εύκολο είναι να παραμένεις ακτιβιστής όταν είσαι μέρος του συστήματος που καλείσαι να αλλάξεις;
Στέλιος Κυμπουρόπουλος: Καθόλου εύκολο. Ως ακτιβιστής που προσπαθεί να επηρεάσει το σύστημα απ’ έξω, φωνάζεις πιο ελεύθερα. Όταν, όμως, βρίσκεσαι μέσα σε αυτό, συνεχίζεις να προσπαθείς να ακουστείς, αλλά πρέπει να το κάνεις μέσα στο πλαίσιο μιας πολιτικής οικογένειας, πόσω μάλλον όταν το κόμμα που υποστηρίζεις είναι και κόμμα εξουσίας. Άρα, διατηρείς την ίδια αντίληψη και το ίδιο πλαίσιο αξιών, αλλά με έναν διαφορετικό τρόπο έκφρασης. Δεν χάνεις τις αξίες σου, ούτε χάνεις το ποιος είσαι. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο εκφράζεις αυτά που πιστεύεις. Οπότε, θεωρώ ότι παραμένω ακτιβιστής, αλλά πλέον μέσα σε ένα πιο πολιτικό πλαίσιο.
«Ε.Κ.»: Πόσο συχνά η επιτυχία ανθρώπων με αναπηρία, όπως η δική σας, χρησιμοποιείται για να καλύψει τις αποτυχίες των κρατών;
Στέλιος Κυμπουρόπουλος: Πάμε λίγο πίσω στο να καταλάβουμε λίγο το πλαίσιο. Για πάρα πολλά χρόνια υπήρχε μια αντίληψη ότι αυτός που χαρακτηρίζεται ανάπηρος είναι και άρρωστος. Οπότε ξεκινάμε από ένα πλαίσιο το οποίο, συγγνώμη για την έκφραση είναι «βλαμμένο». Δεν καταλαβαίνουμε για πάρα πολλά χρόνια ότι η αναπηρία, η βλάβη καλύτερα, δεν σημαίνει ασθένεια, σημαίνει κοινωνική αντίληψη του πώς διαχειρίζεται η ίδια κοινωνία αυτή τη βλάβη. Το ελληνικό κράτος, με τη δική του ιστορική διαδρομή, βρίσκεται ακόμη σε μια διαδικασία οικοδόμησης σύγχρονων κοινωνικών πολιτικών. Δεν έχουν γίνει άλματα, αλλά έχουν γίνει βήματα. Ο θεσμός του προσωπικού βοηθού, η προώθηση της αποϊδρυματοποίησης και η οικονομική στήριξη των οικογενειών παιδιών με αναπηρία δείχνουν μια αλλαγή αντίληψης. Ακόμη και η δημιουργία του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας έχει τη σημασία της. Έχουμε ακόμη πολλά να κάνουμε. Το μεγαλύτερο στοίχημα είναι η αλλαγή νοοτροπίας, ξεκινώντας από την εκπαίδευση και ένα σχολείο πραγματικά για όλους.
«Ε.Κ.»: Ποια εμπόδια και ποιες προϋποθέσεις καθιστούν εφικτή την ανεξάρτητη διαβίωση;
Στέλιος Κυμπουρόπουλος: Η ανεξάρτητη διαβίωση προϋποθέτει μια διαφορετική αντίληψη για τη βλάβη και τη διαφορετικότητα. Δεν μιλάμε για «βαριά αναπηρία», αλλά για βαριά βλάβη, καθώς ο βαθμός της αναπηρίας καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τα εμπόδια που θέτει η κοινωνία. Είτε κάποιος χρησιμοποιεί αμαξίδιο, λευκό μπαστούνι ή νοηματική γλώσσα, το ουσιαστικό είναι να μπορεί να επιλέγει πώς θα ζήσει, θα εκφραστεί και θα συμμετέχει στην κοινωνία. Αυτό απαιτεί δημόσιες πολιτικές και υπηρεσίες που στηρίζουν την αυτονομία και αίρουν τις κυρίαρχες αντιλήψεις περί «φυσιολογικού». Όταν υπάρχουν οι αναγκαίες υποστηρικτικές υπηρεσίες, η βλάβη δεν μετατρέπεται σε κοινωνικό αποκλεισμό και ο άνθρωπος μπορεί να ζει σύμφωνα με τις επιλογές του.
«Ε.Κ.»: Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να οδηγήσει σε νέες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού;
Στέλιος Κυμπουρόπουλος: Υπάρχει πράγματι ο κίνδυνος να δημιουργηθούν νέες, πιο «εκλεπτυσμένες» μορφές αποκλεισμού. Οι νέες τεχνολογίες γενικά και η Τεχνητή Νοημοσύνη ειδικότερα εξαρτώνται από τα δεδομένα με τα οποία εκπαιδεύονται. Αν αυτά δεν περιλαμβάνουν ηλικιωμένους, παιδιά, άτομα με αναπηρία και γενικότερα ομάδες που μέχρι σήμερα βιώνουν κοινωνικό αποκλεισμό, τότε τα συστήματα θα αναπαράγουν αυτή την απουσία, αντιμετωπίζοντάς τους σαν να μην υπάρχουν. Γι’ αυτό πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε και διαχειριζόμαστε την Τεχνητή Νοημοσύνη. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργήσουμε νέες ανισότητες και να χρειαστούν ακόμη είκοσι χρόνια για να διορθώσουμε έναν αποκλεισμό που εμείς οι ίδιοι θα έχουμε ενσωματώσει στην τεχνολογία.
«Ε.Κ.»: Αν ζητούσατε μία μόνο άμεση αλλαγή από τους ηγέτες του Κόσμου στο συνέδριο, ποια θα ήταν αυτή η αλλαγή;
Στέλιος Κυμπουρόπουλος: Δεν θα τους ζητούσα κάτι. Θα τους έκανα μια ερώτηση: Μπορούν να φανταστούν έναν τυφλό άνθρωπο να ηγείται; Έναν χρήστη αναπηρικού αμαξιδίου να γίνεται Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών; Αν η απάντηση είναι ναι, τότε έχουμε ήδη κάνει το πρώτο βήμα. Γιατί το πραγματικό εμπόδιο δεν βρίσκεται στο αμαξίδιο ή στη βλάβη, αλλά στα όρια που βάζουμε με το μυαλό και τις αντιλήψεις μας.
Πηγή: www.ekirikas.com