Δεν ήταν η όπερα που του έμαθε πρώτα να βλέπει και να σκηνοθετεί. Ήταν το φως που έσπαγε πάνω στην πέτρα, οι στενοί δρόμοι της δωρικής Αρεόπολης που πολλαπλασίαζαν τις σκιές, η σιωπή της υπαίθρου και οι ατελείωτες ώρες μοναξιάς στα χωράφια της. Ήταν τα λευκώματα ασπρόμαυρης φωτογραφίας που ανακάλυψε παιδί στη μικρή δημόσια βιβλιοθήκη και άνοιξαν μπροστά του έναν κόσμο που μέχρι τότε αγνοούσε. Χωρίς να το γνωρίζει, εκεί γεννιόταν ήδη η αισθητική που αργότερα θα χαρακτήριζε κάθε του σκηνοθεσία.
Χρόνια αργότερα, θα φύγει για την Ιταλία για να σπουδάσει Αρχιτεκτονική. Εκεί ο Στέφανος Κορωνέος θα ανακαλύψει την όπερα και θα ακολουθήσει για 25 χρόνια μια διεθνή πορεία βαρύτονου, συνεργαζόμενος με σπουδαίες προσωπικότητες της λυρικής σκηνής και με εμφανίσεις σε μερικά από τα σημαντικότερα θέατρα του Κόσμου. Καθώς τον άκουγα να μιλάει γινόταν όλο και πιο σαφές ότι ο «σκηνοθέτης» είχε γεννηθεί πριν καν ανακαλύψει την όπερα. Όχι πάνω σε μια σκηνή, ούτε μέσα σε μια σχολή. Αλλά μέσα σε εκείνο το αυστηρό, πέτρινο, λιτό και γεμάτο αντιθέσεις τοπίο της Μάνης, όπου έμαθε να παρατηρεί πριν ακόμη μάθει να ερμηνεύει.
Σήμερα, καλλιτεχνικός και γενικός διευθυντής τουTeatro Grattacielo της Νέας Υόρκης, εξακολουθεί να βλέπει την όπερα, όχι σαν ένα μουσείο του παρελθόντος, αλλά σαν μια ζωντανή τέχνη που οφείλει να εξελίσσεται. Μιλήσαμε μαζί του για την καινούργια παράσταση «The Tenpest» που θα ανεβάσει στο θέατρο «La MaMa» στις 16 και 18 Ιουλίου, τη διαδρομή του, τις εικόνες που τον διαμόρφωσαν, τη σκηνοθεσία, τους νέους δημιουργούς και για εκείνη τη φράση που συνοψίζει ίσως όλη την καλλιτεχνική του φιλοσοφία: «Η ιστορία είναι ιερή. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος που την αφηγούμαστε».
Γεννηθήκατε και μεγαλώσατε στην Αθήνα, όμως τα παιδικά σας χρόνια τα περάσατε στη Μάνη. Αργότερα φύγατε για την Ιταλία, όπου σπουδάσατε Αρχιτεκτονική και, τελικά, ανακαλύψατε την όπερα. Αν ανατρέξετε στη διαδρομή σας, ποιο θεωρείτε ότι υπήρξε το καθοριστικό σημείο καμπής της ζωής σας;
Νομίζω ότι ήταν η στιγμή που έφυγα από την Ελλάδα, γύρω στα είκοσί μου χρόνια, για να σπουδάσω Αρχιτεκτονική στην Ιταλία και, εκεί, ανακάλυψα την όπερα. Σήμερα, στα 56 μου, καταλαβαίνω ότι εκείνη η στροφή ήταν πραγματικά καθοριστική. Γιατί τόσο η όπερα όσο και η Αρχιτεκτονική είναι τέχνες που αφήνουν χώρο για να χτίσεις μια ανθρώπινη εμπειρία.
Υπήρχε κάποια σχέση με την όπερα στα χρόνια που ζούσατε ακόμη στην Ελλάδα ή ήταν ένας κόσμος εντελώς άγνωστος για εσάς;
Καμία απολύτως. Είχα ακούσει μόνο κάποιες όπερες στην τηλεόραση, αλλά ποτέ δεν είχα φανταστεί ότι θα κατέληγα να αφιερώσω τη ζωή μου σε αυτόν τον χώρο. Δεν τραγουδούσα καν. Όταν ήμουν στην Ιταλία ζούσα σε ένα διαμέρισμα μαζί με άλλους φοιτητές που σπούδαζαν όπερα, ενώ εγώ ήμουν φοιτητής Αρχιτεκτονικής. Κάποια στιγμή τους ζήτησα να μου κάνουν ένα μάθημα, γιατί μου άρεσε πάρα πολύ αυτό που άκουγα. Έτσι ξεκίνησαν όλα. Έδωσα μερικές ακροάσεις περισσότερο για πλάκα, μόνο και μόνο για να δω πώς θα πήγαινε. Τα πράγματα εξελίχθηκαν πολύ γρήγορα. Βέβαια, όταν ξεκίνησα δεν ήμουν ιδιαίτερα προετοιμασμένος ως τραγουδιστής, γιατί δεν είχα ποτέ θέσει αυτόν τον στόχο στη ζωή μου. Είχα εντελώς διαφορετικά σχέδια.
Είπατε στην αρχή ότι η Αρχιτεκτονική και η όπερα έχουν κάτι κοινό: και οι δύο δημιουργούν χώρο για την ανθρώπινη εμπειρία. Πώς μεταφράζεται σήμερα αυτή η σκέψη στις σκηνοθεσίες σας;
Αυτό που με ελκύει περισσότερο είναι το φως, οι γωνίες και η ανθρώπινη πολυπλοκότητα. Η δουλειά μου πάνω στη σκηνή είναι ουσιαστικά μια διεπιστημονική καλλιτεχνική προσέγγιση (interdisciplinary work), είτε πρόκειται για αντισυμβατικούς χώρους είτε για παραδοσιακά θεατρικά περιβάλλοντα. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα το θέατρο σκιών, η φωτογραφία, οι προβολές (projections), οι εικαστικές τέχνες (visual art), οι γωνίες, οι σκιές. Όλα αυτά προέρχονται από την εκπαίδευσή μου ως αρχιτέκτονα και σχεδιαστή. Είναι στοιχεία που κουβαλώ από την αρχή της πορείας μου.
Συνεργαστήκατε με κορυφαίες προσωπικότητες της όπερας. Πόσο σας διαμόρφωσαν αυτές οι συνεργασίες και σε ποιο βαθμό θεωρείτε ότι σήμερα έχετε αποκτήσει τη δική σας, αναγνωρίσιμη σκηνοθετική ταυτότητα;
Στην αρχή πίστευα ότι είχα επηρεαστεί, γιατί ως τραγουδιστής συνεργάστηκα στενά με τον Φράνκο Τζεφιρέλι (Franco Zeffirelli) και τον Πιέρο Λουίτζι Πίτσι (Piero Luigi Pizzi). Αν είμαι ειλικρινής, θα έλεγα ότι ίσως έχω επηρεαστεί λίγο από τον Πιέρο Λουίτζι Πίτσι. Ωστόσο, σήμερα πιστεύω πως έχω αποκτήσει ένα απολύτως προσωπικό ύφος. Νομίζω ότι αυτό οφείλεται κυρίως στη φωτογραφική μου μνήμη. Θυμάμαι εικόνες σχεδόν φωτογραφικά. Μπορεί να μη θυμάμαι το όνομα κάποιου ανθρώπου, όμως μπορώ να θυμηθώ ακόμη και τη μικρότερη ρυτίδα στο πρόσωπό του.
Εκτός από σκηνοθέτης, είστε λιμπρετίστας, ενδυματολόγος και φωτογράφος. Είναι ανάγκη για έναν δημιουργό να γνωρίζει όλες τις πτυχές μιας παραγωγής ή αυτό προέκυψε μέσα από τη δική σας διαδρομή;
Προέκυψε από τη δική μου πορεία, αλλά ταυτόχρονα είναι και προσωπική ανάγκη. Δεν μπορώ να σταματήσω να δημιουργώ. Κάθε φορά που ξεκινώ μια καινούργια παραγωγή και ανοίγω το πρώτο βιβλίο, αμέσως γεννιούνται στο μυαλό μου εικόνες: τα κοστούμια, οι προβολές που συνδέονται με τη φωτογραφία, τα βίντεο, οι φωτισμοί. Γενικά, έχω δημιουργήσει γύρω μου μια ομάδα ανθρώπων που γνωρίζουν πολύ καλά ότι είμαι ένας άνθρωπος που δεν μπορεί να σταματήσει να δημιουργεί. Δημιουργώ μέσα από τη σκηνοθεσία, αλλά και μέσα από τη διοίκηση πολιτιστικών οργανισμών (arts administration), γιατί αυτή είναι επίσης η δουλειά μου.
Συνεργαστήκατε με προσωπικότητες όπως ο Φράνκο Τζεφιρέλι και ο Ρίτσαρντ Μπόνινγκ. Ποιο μάθημα από αυτές τις συνεργασίες εξακολουθεί να καθοδηγεί κάθε νέα σας παραγωγή;
Το σημαντικότερο μάθημα που πήρα είναι ότι πρέπει να διατηρείς πάντα την περιέργειά σου ζωντανή. Να αισθάνεσαι συνεχώς ότι υπάρχει κάτι καινούργιο που πρέπει να μάθεις, κάτι που θα σε βοηθήσει να εξελιχθείς, τόσο ως καλλιτέχνης όσο και ως άνθρωπος. Νομίζω ότι από τη στιγμή που πιστεύεις πως τα ξέρεις όλα, σταματάς να δημιουργείς. Για μένα η περιέργεια είναι η κινητήρια δύναμη κάθε νέας δουλειάς.
Υπήρξατε τραγουδιστής και σήμερα είστε σκηνοθέτης. Τι είναι αυτό που, κατά τη γνώμη σας, δύσκολα μπορεί να καταλάβει ένας σκηνοθέτης που δεν έχει ποτέ βρεθεί πάνω στη σκηνή ως ερμηνευτής;
Επειδή μιλάμε για την όπερα, αυτή είναι μια πολύ σημαντική ερώτηση. Οι σκηνοθέτες που δεν έχουν ποτέ ανέβει στη σκηνή συχνά δεν αντιλαμβάνονται, ότι οι τραγουδιστές της όπερας έχουν πολύ ιδιαίτερες ανάγκες. Η φωνή είναι ένα όργανο που συνδέεται άμεσα με το σώμα, με το διάφραγμα, με την αναπνοή και με μια εξαιρετικά απαιτητική τεχνική. Ο τραγουδιστής πρέπει, ταυτόχρονα, να βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με τον μαέστρο και με την ορχήστρα. Δεν μπορείς να τον αντιμετωπίζεις όπως έναν ηθοποιό στο θέατρο. Γι’ αυτό θεωρώ ότι ένας σκηνοθέτης όπερας οφείλει να γνωρίζει πολύ καλά πώς λειτουργεί ένας τραγουδιστής πάνω στη σκηνή. Η όπερα δεν είναι ούτε πρόζα, ούτε Broadway. Είναι μια τέχνη που υπηρετεί πρωτίστως τη μουσική. Όλα όσα συμβαίνουν στη σκηνή εξαρτώνται από τη σχέση του τραγουδιστή με την ορχήστρα και, κυρίως, με τον μαέστρο.
Οι παραγωγές σας ξεχωρίζουν γιατί συνδυάζουν τη φωτογραφία, τις προβολές, το θέατρο σκιών και τη ζωντανή δράση. Από πού γεννήθηκε αυτή η τόσο προσωπική σκηνοθετική γλώσσα;
Είμαι σχεδόν βέβαιος ότι γεννήθηκε στη Μάνη, όταν ήμουν παιδί. Μεγάλωσα σε ένα πολύ μικρό χωριό. Δεν είχα φίλους. Δεν μπορώ να πω ότι οι άνθρωποι με μισούσαν, όμως ποτέ δεν με αποδέχθηκαν πραγματικά, γιατί εγώ ήμουν πάντα αυτός που ήμουν. Δεν έκρυψα ποτέ την ταυτότητά μου. Έτσι, περνούσα αμέτρητες ώρες μόνος μου, είτε στα χωράφια, είτε διαβάζοντας βιβλία. Τα πρώτα βιβλία που ανακάλυψα ήταν λευκώματα ασπρόμαυρης φωτογραφίας. Εκείνη ήταν ουσιαστικά η πρώτη μου επαφή με την τέχνη. Μου άνοιξαν έναν ολόκληρο κόσμο που μέχρι τότε αγνοούσα, γιατί μεγάλωσα σε έναν τόπο όπου δεν υπήρχε καλλιτεχνική ζωή. Από τότε, κάθε φορά που έβλεπα γωνίες, σκιές και ασπρόμαυρες εικόνες, ένιωθα ότι κάτι μέσα μου ξυπνούσε. Ένιωθα πως αυτό ήταν ο δικός μου κόσμος, ο χώρος μέσα στον οποίο ήθελα να υπάρχω και να δημιουργώ. Όταν μου δόθηκε η ευκαιρία να σκηνοθετήσω για πρώτη φορά, με τον «Ιδομενέα», είπα στον εαυτό μου: «Θα κάνεις αυτό που πραγματικά καταλαβαίνει η ψυχή σου». Μόνον έτσι μπορούσα να εκφραστώ. Και κάπως έτσι άρχισε να διαμορφώνεται, σιγά σιγά, η δική μου καλλιτεχνική γλώσσα. Μέσα από τη δουλειά κατάλαβα τι μου ταιριάζει και τι όχι.
Θυμάστε εκείνες τις πρώτες φωτογραφίες που σας μάγεψαν; Πού τις ανακαλύψατε;
Βεβαίως. Στην Αρεόπολη υπήρχε μια δημόσια βιβλιοθήκη που διέθετε αρκετά βιβλία φωτογραφίας και περνούσα πολλές ώρες εκεί. Την ίδια περίοδο ζούσε στο χωριό κι ένας Γερμανός ζωγράφος, ο οποίος είχε εγκατασταθεί στη Μάνη με την οικογένειά του, επειδή αγαπούσε τα τοπία της. Ζωγράφιζε κυρίως τοπία και, χωρίς να το καταλαβαίνω τότε, όλο αυτό το περιβάλλον λειτούργησε καθοριστικά στη διαμόρφωση της αισθητικής μου.
Ο «Ιδομενέας» ήταν η πρώτη σας σκηνοθετική δουλειά. Τι θυμάστε περισσότερο από εκείνη την εμπειρία;
Η πρόταση ήρθε από το Πολιτιστικό Κέντρο Ηρακλείου, στην Κρήτη το 2021. Ήταν η πρώτη μου σκηνοθεσία και, φυσικά, στην αρχή φοβήθηκα πολύ. Από την πρώτη στιγμή, όμως, ήξερα ότι ήθελα να δουλέψω με τις σκιές. Ήθελα να δημιουργήσω ένα θέατρο σκιών, όχι μόνο με αναφορές στην ελληνική παράδοση, αλλά αξιοποιώντας μια παγκόσμια θεατρική γλώσσα. Βρήκα έναν εξαιρετικό σχεδιαστή φωτισμών και του πρότεινα κάτι μάλλον ανορθόδοξο: να τοποθετήσουμε όλους τους φωτισμούς κάτω από τη σκηνή, αντί για πάνω. Ήθελα να δημιουργήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες σκιές. Ήταν μια παραγωγή που με φόβισε πολύ, αλλά δουλέψαμε ασταμάτητα. Κοιτάζοντας πίσω, πιστεύω ότι εκεί μπήκαν τα θεμέλια αυτού που είμαι σήμερα ως σκηνοθέτης.
Σήμερα βλέπουμε συχνά παραστάσεις που προκαλούν περισσότερο με την εικόνα τους παρά με την ουσία τους. Κατά τη γνώμη σας, πού βρίσκεται το όριο ανάμεσα στη δημιουργική ελευθερία και την αυθαιρεσία;
Νομίζω ότι υπάρχει μια πολύ λεπτή ισορροπία. Για μένα η ιστορία είναι πάντοτε το πιο σημαντικό στοιχείο. Πιστεύω ότι οφείλουμε να σεβόμαστε το έργο έτσι όπως γράφτηκε. Αυτή την περίοδο, για παράδειγμα, σκηνοθετώ την «Τρικυμία» (The Tempest), μια νέα όπερα του Joseph Summer. Πριν ξεκινήσω, μελέτησα σε βάθος τον Σαίξπηρ, γιατί θεωρώ ότι η αυθεντική ιστορία είναι ιερή. Δεν αισθάνομαι την ανάγκη να αλλάξω την πλοκή ή τους χαρακτήρες. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να πάρω αυτή την ιστορία και να της δώσω μια σύγχρονη σκηνική μορφή. Η αισθητική μπορεί να είναι εμπνευσμένη από μια φωτογραφία, από ένα έργο τέχνης ή από μια εικόνα που κάποτε είδα και με σημάδεψε. Αυτές οι εικόνες λειτουργούν ως αφετηρία για μια διαφορετική ανάγνωση, χωρίς όμως να αλλοιώνουν την ουσία του έργου. Η ιστορία παραμένει η ίδια. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο την αφηγούμαστε.
Στην «Τρικυμία», που κάνει την παγκόσμια σκηνική πρεμιέρα της στη Νέα Υόρκη στο «La MaMa» στις 16 και 18 Ιουλίου βλέπουμε τον Πρόσπερο ως έναν εξόριστο κινηματογραφιστή μέσα σε ένα εγκαταλελειμμένο στούντιο της δεκαετίας του ’80. Πώς γεννήθηκε αυτή η σκηνοθετική ιδέα και τι σας επέτρεψε να αναδείξετε στο έργο του Σαίξπηρ;
Αυτό που με ενδιέφερε περισσότερο ήταν να παραμείνω απόλυτα πιστός στην ουσία του έργου του Σαίξπηρ, αλλά ταυτόχρονα να του δώσω μια σύγχρονη σκηνική μορφή. Πιστεύω ότι οι μεγάλες ιστορίες δεν χρειάζονται να αλλάξουν, χρειάζονται έναν νέο τρόπο αφήγησης που να συνομιλεί με τον σημερινό θεατή. Γι’ αυτό, στην παράστασή μας, ο Πρόσπερο δεν είναι ένας μάγος με τη συμβατική έννοια, αλλά ένας εξόριστος κινηματογραφιστής, παγιδευμένος μέσα σε ένα εγκαταλελειμμένο κινηματογραφικό στούντιο της δεκαετίας του 1980. Το νησί μετατρέπεται σε έναν εύθραυστο χώρο μνήμης, φτιαγμένο από εικόνες, φιλμ, αγάπη, τραύμα και εμμονές. Οι θεατές δεν παρακολουθούν απλώς την ιστορία, βρίσκονται μέσα σε αυτήν, σαν να στέκονται πίσω από τον φακό της κάμερας, ως μάρτυρες, ονειροπόλοι και συμμέτοχοι. Για μένα, αυτή η παραγωγή μιλά για τη δημιουργία, την εξουσία, την ταυτότητα, αλλά κυρίως για τη δύσκολη και βαθιά ανθρώπινη διαδικασία του να αφήνεις τελικά κάτι πίσω και να προχωράς.
Ως καλλιτεχνικός και γενικός διευθυντής του «Teatro Grattacielo», καταφέρατε να μεταμορφώσετε έναν οργανισμό τόσο καλλιτεχνικά όσο και οικονομικά. Ποιο είναι σήμερα το μεγαλύτερο όραμά σας για το μέλλον του;
Το μεγαλύτερο όνειρό μου είναι να συνεχίσει να μεγαλώνει. Όταν ανέλαβα το «Teatro Grattacielo», το 2020, ο οργανισμός παρουσίαζε μία μόνο παραγωγή τον χρόνο. Σήμερα πραγματοποιούμε τέσσερις παραγωγές ανά σεζόν και συνολικά δεκατρείς παραστάσεις. Θέλω να δω αυτόν τον οργανισμό να εξελίσσεται ακόμη περισσότερο και να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη παρουσία. Παράλληλα, έχω έναν ακόμη στόχο που είναι πολύ σημαντικός για μένα: να δημιουργώ ευκαιρίες για Έλληνες καλλιτέχνες. Στην παραγωγή της «Τρικυμίας», για παράδειγμα, συνεργάζομαι με τέσσερις Έλληνες καλλιτέχνες. Η Έλενα Φινοκαλιώτη συμμετέχει ως ηθοποιός, η Άναμπελ Σιμωτά υπογράφει τα κοστούμια και η Χίλαρι Μπαμπούκη, που αποτελεί το δεξί μου χέρι, είναι επίσης μέλος της δημιουργικής ομάδας. Είναι κάτι που με κάνει ιδιαίτερα χαρούμενο, γιατί πιστεύω ότι έχουμε εξαιρετικούς ανθρώπους και αξίζουν περισσότερες διεθνείς ευκαιρίες.
Έχετε επενδύσει συστηματικά στη δημιουργία και στην ανάδειξη νέων έργων. Γιατί πιστεύετε ότι η όπερα έχει ανάγκη από νέα έργα;
Γιατί οι παλιές ιστορίες, όσο σπουδαίες κι αν είναι, δεν αρκούν από μόνες τους για να εκφράσουν κάθε εποχή. Τις αγαπώ βαθιά και εξακολουθούν να με συγκινούν. Ωστόσο, υπάρχουν σήμερα νέες γενιές θεατών που δεν αισθάνονται την ίδια σύνδεση με αυτές τις ιστορίες. Πρέπει να τους δώσουμε τη δυνατότητα να ακούσουν και να ζήσουν κάτι που να συνομιλεί περισσότερο με τη δική τους εποχή. Παράλληλα, υπάρχουν εξαιρετικά λογοτεχνικά έργα που δεν μεταφέρθηκαν ποτέ στον κόσμο της όπερας και πιστεύω ότι αξίζουν αυτή τη διαδρομή. Γι’ αυτό δεν με ενδιαφέρει μόνο να αναθέτω όπερες βασισμένες σε σύγχρονες ιστορίες. Με ενδιαφέρει εξίσου να δημιουργούνται νέες όπερες πάνω σε σπουδαία κλασικά βιβλία. Την επόμενη χρονιά, για παράδειγμα, θα παρουσιάσουμε μια νέα όπερα βασισμένη στον «Γατόπαρδο» (Il Gattopardo) του Giuseppe Tomasi di Lampedusa. Για μένα, μια νέα όπερα είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε είτε για σύγχρονες ιστορίες, είτε για διαχρονικά λογοτεχνικά έργα, προσφέροντας όμως κάθε φορά μια νέα οπτική, έναν διαφορετικό τρόπο θέασης και μια καινούργια προσέγγιση.
Η όπερα καλείται σήμερα να ισορροπήσει ανάμεσα στον σεβασμό της παράδοσης και στην ανάγκη για ανανέωση. Ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζει διεθνώς;
Η όπερα είναι ίσως η πιο σύνθετη μορφή θεάτρου. Απαιτεί τη συνεργασία δεκάδων ανθρώπων – ορχήστρας, τραγουδιστών, τεχνικών, σκηνογράφων, ενδυματολόγων, που πρέπει να λειτουργήσουν ως ένα σύνολο. Ταυτόχρονα, όμως, κουβαλά και ένα μεγάλο βάρος: τη νοσταλγία. Πολλοί θεατές δυσκολεύονται να αποδεχθούν μια νέα σκηνοθετική ματιά σε ένα κλασικό έργο. Δεν πιστεύω ότι πρέπει να αλλάζουμε την ουσία ενός έργου. Οφείλουμε να σεβόμαστε το πρωτότυπο, επιτρέποντας όμως σε κάθε εποχή να βρίσκει τον δικό της τρόπο να το αφηγείται. Μια εικόνα, μια φωτογραφία, ένας πίνακας ή ένα μουσικό έργο μπορούν να δώσουν νέα ζωή σε ένα κλασικό έργο, χωρίς να προδώσουν το νόημά του. Η νοσταλγία έχει αξία, γιατί μας συνδέει με σπουδαίες παραστάσεις και μεγάλες ερμηνείες. Αν όμως δεν αφήσουμε την όπερα να εξελίσσεται, κινδυνεύουμε να τη μετατρέψουμε σε ένα είδος που ανήκει μόνο στο παρελθόν.
Πέρα όμως από το καλλιτεχνικό όραμα, υπάρχει και η απαιτητική πραγματικότητα της διοίκησης ενός οργανισμού. Πόσο δύσκολο είναι σήμερα να ισορροπήσει κανείς ανάμεσα στη δημιουργία και στη βιωσιμότητα;
Είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Κάθε παραγωγή απαιτεί σημαντικούς πόρους και κάθε απόφαση έχει οικονομικό αντίκτυπο. Η ευθύνη μου δεν περιορίζεται στη δημιουργία καλλιτεχνικών παραγωγών, οφείλω να διασφαλίζω και τη βιωσιμότητα του οργανισμού. Ταυτόχρονα, πιστεύω ότι έχουμε ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους που εργάζονται μαζί μας. Από την πρώτη στιγμή θέλησα να δημιουργήσω έναν οργανισμό όπου οι καλλιτέχνες αντιμετωπίζονται με σεβασμό, διαθέτουν δίκαιες συνθήκες εργασίας και, όπου είναι δυνατόν, πλήρη εργασιακή προστασία. Η τέχνη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τους καλλιτέχνες. Και οι καλλιτέχνες δεν μπορούν να δημιουργήσουν όταν ζουν μέσα στην ανασφάλεια. Για μένα, η ηγεσία δεν αφορά μόνο τις επιτυχημένες παραγωγές, αφορά τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου κάθε καλλιτέχνης αισθάνεται ασφάλεια, εμπιστοσύνη και την ελευθερία να δημιουργήσει. Γιατί, τελικά, επενδύοντας στους ανθρώπους, επενδύουμε και στο μέλλον της όπερας.
Η στήριξη της νέας γενιάς καλλιτεχνών αποτελεί σταθερό άξονα του έργου σας. Δημιουργήσατε ένα πρόγραμμα που λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στις σπουδές και την επαγγελματική ζωή. Πώς γεννήθηκε αυτή η πρωτοβουλία;
Όταν ήμουν νέος, ήμουν κι εγώ το μέλλον της όπερας. Σήμερα αποτελώ το παρόν της. Και οι νέοι που έρχονται τώρα είναι εκείνοι που θα διαμορφώσουν το μέλλον της. Γι’ αυτό έχουμε υποχρέωση να τους εμπνεύσουμε. Έχω δημιουργήσει ένα πρόγραμμα για νέους καλλιτέχνες, αλλά δεν πρόκειται ακριβώς για σχολή. Είναι ένα πρόγραμμα που λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο ωδείο και στην επαγγελματική ζωή. Πολύ συχνά, όταν ένας νέος τραγουδιστής ή μουσικός ολοκληρώνει τις σπουδές του, δεν γνωρίζει ποιο είναι το επόμενο βήμα. Πώς περνά κανείς από μια φοιτητική παράσταση σε μια επαγγελματική διεθνή καριέρα; Αυτό το κενό προσπαθώ να καλύψω. Το γνωρίζω πολύ καλά γιατί το έζησα ο ίδιος. Όταν ήμουν νέος, δεν είχα κανέναν να με καθοδηγήσει. Έπρεπε να ανακαλύψω τα πάντα μόνος μου. Μου πήρε πολλά χρόνια να καταλάβω πώς λειτουργεί πραγματικά αυτός ο χώρος. Έκανα λάθη που μου κόστισαν χρόνο, ευκαιρίες και αρκετό πόνο. Γι’ αυτό σήμερα αισθάνομαι ότι έχω χρέος να μεταφέρω όσα έμαθα στους νεότερους. Αν μπορώ να τους γλιτώσω έστω και λίγα από τα λάθη που έκανα εγώ, τότε το θεωρώ μεγάλη επιτυχία.
Έπειτα από τόσα χρόνια στη σκηνή, υπάρχει ακόμη εκείνη η στιγμή που σας συγκινεί όσο την πρώτη φορά;
Εκείνη η πρώτη στιγμή δεν αλλάζει ποτέ. Όσες παραγωγές κι αν έχω κάνει, όσα χρόνια κι αν περάσουν, τη στιγμή που σβήνουν τα φώτα και ξεκινά η παράσταση αισθάνομαι ακριβώς το ίδιο. Υπάρχει πάντα αγωνία. Υπάρχει πάντα φόβος. Υπάρχει πάντα η αίσθηση ότι παραδίδεις ένα κομμάτι του εαυτού σου στο κοινό. Και αυτό δεν συνηθίζεται ποτέ. Νομίζω ότι, αν κάποια μέρα σταματήσω να αισθάνομαι αυτή την αγωνία, τότε ίσως θα σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσω να σκηνοθετώ.
Μετά από όλα όσα έχετε ζήσει ως τραγουδιστής, σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής, τι σημαίνει σήμερα η όπερα για εσάς;
Για μένα η όπερα είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε για τον άνθρωπο Δεν με ενδιαφέρει η εντύπωση. Ούτε να σοκάρω το κοινό ή να δημιουργήσω μια παράσταση μόνο και μόνο επειδή είναι εντυπωσιακή. Με ενδιαφέρει να δημιουργήσω μια ανθρώπινη εμπειρία. Να βγει ο θεατής από την αίθουσα έχοντας νιώσει κάτι. Έχοντας αναγνωρίσει ένα κομμάτι του εαυτού του μέσα σε αυτό που είδε. Γιατί πιστεύω ότι αυτή είναι η πραγματική δύναμη της τέχνης. Να μας κάνει να καταλαβαίνουμε λίγο καλύτερα ο ένας τον άλλον.
Πώς θα θέλατε να σας θυμούνται;
Δεν με απασχολεί ιδιαίτερα η υστεροφημία. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι οι άνθρωποι που συνεργάστηκαν μαζί μου να μπορούν να πουν ότι εργάστηκαν σε ένα περιβάλλον όπου υπήρχε σεβασμός. Ότι ένιωσαν ελεύθεροι να δημιουργήσουν. Ότι τους δόθηκαν ευκαιρίες. Και ότι, μέσα από τη συνεργασία μας, έγιναν καλύτεροι. Αν κάποιος θυμηθεί τις παραστάσεις μου, θα χαρώ. Αν όμως θυμηθεί ότι στάθηκα σωστός απέναντι στους ανθρώπους, αυτό θα έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία για μένα.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ:
Ο Στέφανος Κορωνέος έχει διαγράψει μια σημαντική διεθνή πορεία ως βαρύτονος και σκηνοθέτης, συνεργαζόμενος με κορυφαία λυρικά θέατρα, όπως η Teatro alla Scala, η Teatro Regio di Torino, το Bolshoi Theater, η New York City Opera, η Palm Beach Opera, η Εθνική Λυρική Σκηνή, καθώς και λυρικές σκηνές της Γερμανίας και της Ολλανδίας. Έχει συνεργαστεί με προσωπικότητες όπως οι Franco Zeffirelli, Fabrizio Melano, Moisés Kaufman και Richard Bonynge.
Σκηνοθεσίες του έχουν παρουσιαστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ελλάδα και την Ιταλία, με παραγωγές όπως οι Idomeneo, Don Giovanni, Le Nozze di Figaro, η βραβευμένη Giulietta e Romeo του Riccardo Zandonai στη Νέα Υόρκη, καθώς και οι Madama Butterfly, Carmen, La Vestale, Die Zauberflöte, I Am a Dreamer Who No Longer Dreams, L’Elisir d’Amore και Domme + Giovanni. Το 2025 σκηνοθέτησε το Le Nozze di Figaro, την παγκόσμια πρεμιέρα του Rossini Perduto, ενώ ανέλαβε την παραγωγή της παγκόσμιας πρεμιέρας της όπερας Tin Angel του Daniel Asia στο ιστορικό La MaMa Experimental Theatre Club της Νέας Υόρκης. Την ίδια χρονιά εντάχθηκε στην ομάδα σκηνοθεσίας της Metropolitan Opera για τις αναβιώσεις των Il Barbiere di Siviglia και Carmen, ενώ πρόσφατα ανέλαβε τη θέση του Producing Director στην Opera Roanoke.
Ως λιμπρετίστας ολοκλήρωσε το Jefferson Lives!, το οποίο θα κάνει την παγκόσμια πρεμιέρα του το 2026 στις πόλεις Tucson, Phoenix και Νέα Υόρκη, ενώ έχει υπογράψει και τα κοστούμια των παραγωγών L’Elisir d’Amore, Don Giovanni και Beyond the Horizon. Από το 2020 είναι καλλιτεχνικός και γενικός διευθυντής του Teatro Grattacielo της Νέας Υόρκης, όπου ηγήθηκε ενός από τους σημαντικότερους μετασχηματισμούς στην ιστορία του οργανισμού. Παράλληλα, προώθησε την παραγωγή νέων αμερικανικών έργων, παρουσίασε παγκόσμιες πρεμιέρες συνθετών όπως οι Daniel Asia, Joseph Summer, Joshua Daniel Nichols και Nicolas Flagello και εξασφάλισε ανάθεση έργου για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Άντζελες (LA28). Ίδρυσε το εκπαιδευτικό πρόγραμμα Creative Tableaux για νέους 13–22 ετών και το Opera at Gotham Park, μια δωρεάν σειρά πολιτιστικών εκδηλώσεων στη Νέα Υόρκη. Σταθερός υποστηρικτής της αξιοπρεπούς εργασίας στον χώρο του πολιτισμού, εφαρμόζει πλήρη εργασιακά δικαιώματα για όλους τους συντελεστές των παραγωγών του. Μιλά άπταιστα Ιταλικά, Γερμανικά, Αγγλικά, Ισπανικά και Ελληνικά.
Πηγή: www.ekirikas.com