Σήμερα γνωρίζουμε ότι ο εγκέφαλος και το νευρικό μας σύστημα δεν είναι στατικά.
Μπορούν να μετασχηματίζονται μέσα από νέες εμπειρίες και ασφαλείς σχέσεις.
Γνωρίζουμε επίσης ότι το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο «τι μου συνέβη;», αλλά και «ποιος ήταν εκεί για εμένα όταν μου συνέβη;».
«Ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαθέτει ευτυχώς, μια εκπληκτική ικανότητα να μετατρέπει τον πόνο σε νόημα, δημιουργία, επίδοση ή προσφορά.
Αυτό ονομάζουμε μετατραυματική προσαρμογή και αποτελεί μια σπουδαία δύναμη του ανθρώπου. Δεν σημαίνει όμως ότι το τραύμα έχει επεξεργαστεί ολοκληρωμένα.
Η επούλωση πάντως δεν φαίνεται τόσο από το τι παράγουμε, όσο από το πώς ζούμε».
Αυτό λέει στο CNN Greece, η Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια Ειδικευμένη στο Ψυχικό Τραύμα Δέσποινα Πλουσίου Trauma Therapist M.A, MFT Co-founder of Trauma2Therapy.
Σε μία εκ βαθέων συνέντευξη για το ψυχικό τραύμα, το αίσθημα της ντροπής, την επούλωση, την κακοποίηση και την αποδοχή, η συνομιλήτριά μας, αναφέρεται στη δύναμη του εγκεφάλου που μπορεί να δει τα πράγματα αλλιώς- ένα σπουδαίο οχυρό άμυνας- αλλά και τη δύναμη της νευροβιολογίας, της νευροεπιστήμης, της ψυχοθεραπείας και της αυτοβελτίωσης, μέσα από μία βαθιά σύνδεση με τους ανθρώπους.
Η Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια Ειδικευμένη στο Ψυχικό Τραύμα Δέσποινα Πλουσίου
«Δεν πιστεύω ότι όλοι χρειάζονται ψυχοθεραπεία. Πιστεύω όμως ότι όλοι έχουμε να κερδίσουμε κάτι από μια βαθύτερη γνωριμία με τον εαυτό μας» λέει η ίδια στο CNN Greece.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η άποψή της, για το στίγμα και εάν θα καταφέρουμε να το αποτινάξουμε κάποτε -ιδιαίτερα οι μικρές κοινωνίες.
«Η πρόοδος μιας κοινωνίας δεν μετριέται από το πόσο ομοιόμορφοι είναι οι άνθρωποί της, αλλά από το πόσο ασφαλείς νιώθουν να είναι αυθεντικοί. Εκεί, κατά τη γνώμη μου, αρχίζει ο πραγματικός πολιτισμός» τονίζει εμφατικά.
Η Σύρος «αγκαλιάζει» το παγκόσμιο ψυχικό τραύμα
Αφορμή για τη συνέντευξη αυτή, αποτελεί το 2ο Διεθνές Φεστιβάλ Syros Healing Waves που οργανώνει η κυρία Πλουσίου τον προσεχή Οκτώβριο (1- 4 Οκτωβρίου), με τίτλο: «Η Ελλάδα θεραπεύει – Από την ντροπή στην αποδοχή».
Με αφορμή τον τίτλο, ρωτήσαμε την κυρία Πλουσίου ποιο το σκεπτικό πίσω από τη θεματολογία αυτή, ποιους ανθρώπους αγγίζει το κομμάτι της ντροπής και της αποδοχής, και μήπως εν κατακλείδι, μας αγγίζει όλους;
«Η ντροπή δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα. Όταν αναπτύσσεται μέσα σε συνθήκες τραύματος, γίνεται ένας ισχυρός βιολογικός και ψυχολογικός μηχανισμός που καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε και σχετιζόμαστε με τους άλλους. Στην πραγματικότητα, δεν φοβόμαστε τόσο τον πόνο όσο τον αποκλεισμό», απαντά και συνεχίζει:
Από την απόρριψη στην ντροπή και στην αποδοχή
«Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εξελιχθεί ώστε να βιώνει την απόρριψη ως απειλή για την ίδια την επιβίωση. Γι’ αυτό η ντροπή κρύβεται πίσω από αμέτρητες συμπεριφορές: την τελειοθηρία, την υπερπροσπάθεια, τις εξαρτήσεις, την επιθετικότητα, την απομόνωση, ακόμη και τη δυσκολία να αγαπήσουμε ή να ζητήσουμε βοήθεια. Δεν αφορά κάποιους ανθρώπους. Αφορά όλους μας.
Γι’ αυτό επιλέξαμε στο 2ο Φεστιβάλ τη διαδρομή «Από τη Ντροπή στην Αποδοχή». Γιατί η αποδοχή δεν είναι μια αφηρημένη έννοια ούτε μια πράξη αυτοβελτίωσης. Είναι η νευροβιολογική εμπειρία της ασφάλειας, της σύνδεσης και του ανήκειν. Και όταν αυτή η εμπειρία γίνει πραγματικότητα, τότε αρχίζει η θεραπεία. Αυτό ακριβώς φιλοδοξεί να προσφέρει το Syros Healing Waves. Έναν τόπο όπου η επιστήμη, η τέχνη, το σώμα και η κοινότητα συναντιούνται για να μας θυμίσουν ότι η μεγαλύτερη ανθρώπινη ανάγκη δεν είναι να είμαστε τέλειοι, αλλά να νιώθουμε ότι ανήκουμε».
Το τελευταίο διάστημα, οι άνθρωποι έχουν αρχίσει να «ξεκλειδώνονται» ψυχικά και μιλούν πλέον με μεγαλύτερη ευκολία για την κακοοίηση, το ψυχικό τραύμα και την ντροπή.
Τι μας διδάσκει η σύγχρονη τραυματοθεραπεία και η νευροεπιστήμη για τα τα πολύ δυνατά αυτά αρνητικά συναισθήματα;
«Η σύγχρονη τραυματοθεραπεία και η νευροεπιστήμη μάς έδωσαν ίσως το πιο ελπιδοφόρο μήνυμα των τελευταίων δεκαετιών. Ότι το τραύμα δεν είναι μόνο αυτό που μας συνέβη, αλλά κυρίως αυτό που συνέβη μέσα μας εξαιτίας όσων ζήσαμε. Και αυτό μπορεί να αλλάξει. Σήμερα γνωρίζουμε ότι ο εγκέφαλος και το νευρικό μας σύστημα δεν είναι στατικά. Μπορούν να μετασχηματίζονται μέσα από νέες εμπειρίες και ασφαλείς σχέσεις», επισημαίνει εμφατικά και προσθέτει:
«Γνωρίζουμε επίσης ότι το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο «τι μου συνέβη;», αλλά και «ποιος ήταν εκεί για εμένα όταν μου συνέβη;». Γιατί η παρουσία ενός ασφαλούς ανθρώπου μπορεί να μεταβάλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ένα γεγονός θα αποτυπωθεί στον ψυχισμό και στο σώμα μας. Η ντροπή, ο φόβος και η απομόνωση δεν είναι ελαττώματα του χαρακτήρα, αλλά φυσιολογικές προσαρμογές ενός οργανισμού που προσπάθησε να επιβιώσει χωρίς επαρκή ασφάλεια και σύνδεση. Όταν πάψουμε να τις αντιμετωπίζουμε ως προσωπικές αδυναμίες και αρχίσουμε να τις κατανοούμε ως ευφυείς στρατηγικές επιβίωσης, τότε ανοίγει πραγματικά ο δρόμος προς την επούλωση».
Όταν ένας βαθύς πόνος γίνεται νόημα ζωής…
Διαπιστώνουμε συχνά επίσης, ότι ένα βαθύ αρνητικό συναίσθημα που είναι θαμμένο δεκαετίες, μπορεί να μετασχηματιστεί σε κάτι απίστευτα δημιουργικό.
Είναι άραγε αυτό άμυνα από την πλευρά του ανθρώπου, ή σημαίνει ότι ο πάσχων έχει θεραπευθεί;
«Όχι απαραίτητα», απαντά κ. Πλουσίου.
Και συνεχίζει:
«Η σύγχρονη τραυματοθεραπεία διακρίνει ξεκάθαρα την προσαρμογή από την επούλωση. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαθέτει μια εκπληκτική ικανότητα να μετατρέπει τον πόνο σε νόημα, δημιουργία, επίδοση ή προσφορά. Αυτό ονομάζουμε μετατραυματική προσαρμογή και αποτελεί μια σπουδαία δύναμη του ανθρώπου. Δεν σημαίνει όμως ότι το τραύμα έχει επεξεργαστεί ολοκληρωμένα.
Μπορεί κάποιος να γράφει αριστουργήματα, να χτίζει επιτυχημένες επιχειρήσεις, να σώζει ζωές ή να εμπνέει χιλιάδες ανθρώπους και, όταν κλείνει η πόρτα του σπιτιού του, να εξακολουθεί να νιώθει βαθιά μόνος, να φοβάται την οικειότητα ή να παλεύει με τη ντροπή. Η δημιουργία μπορεί να συνυπάρχει με τον πόνο».
Η επούλωση δεν φαίνεται τόσο από το τι παράγουμε, όσο από το πώς ζούμε. Από το αν μπορούμε να σχετιστούμε με ασφάλεια, να αγαπήσουμε, να εμπιστευτούμε, να αντέξουμε την ευαλωτότητά μας και να μην χρειάζεται πλέον να αποδεικνύουμε την αξία μας μέσα από τη διαρκή επίδοση. Εκεί βρίσκεται η πραγματική μεταμόρφωση».
Ανθρώπινη φύση: Τραυματισμένη και ατελής
Τον Ιανουάριο του 2026 σε μία ακόμη συνέντευξή της στο studio του CNN Greece, η συνομιλήτριά μας είχε αναφέρει εμφατικά, ότι σχεδόν όλοι οι άνθρωποι είμαστε με τον έναν ή άλλο τρόπο «τραυματισμένοι», γεγονός που ξεκινά ήδη από τη γέννησή μας.
Αυτό σημαίνει επομένως, ότι έχουμε ανάγκη όλοι μας από ψυχοθεραπεία και τραυματοθεραπεία την ρωτώ;
«Άλλοι άνθρωποι έχουν βιώσει κακοποίηση και άλλοι όχι. Όλοι όμως κουβαλάμε μικρότερα ή μεγαλύτερα ψυχικά τραύματα, γιατί η ζωή περιλαμβάνει αναπόφευκτα εμπειρίες απώλειας, ματαίωσης, φόβου, απόρριψης και αποχωρισμού», απαντά και συνεχίζει:
«Επιπλέον, κανείς μας δεν μεγάλωσε με τέλειους γονείς. Μεγαλώσαμε με ανθρώπους που μας αγαπούσαν όσο και όπως μπορούσαν, αλλά κουβαλούσαν και οι ίδιοι τις δικές τους ιστορίες, τα δικά τους τραύματα και τους δικούς τους περιορισμούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι μας κακοποίησαν. Σημαίνει ότι η ανθρώπινη ανάπτυξη είναι από τη φύση της ατελής.
Το τραύμα, λοιπόν, δεν είναι μια κατάσταση «υπάρχει ή δεν υπάρχει». Βρίσκεται πάνω σε ένα συνεχές, από τις αναπόφευκτες πληγές της ζωής έως τα σοβαρά και επαναλαμβανόμενα τραύματα. Αυτό που διαφέρει είναι η ένταση της εμπειρίας, οι προστατευτικοί παράγοντες και, κυρίως, αν υπήρξε ένας ασφαλής άνθρωπος δίπλα μας όταν τον χρειαζόμασταν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι χρειάζονται τραυματοθεραπεία. Σημαίνει όμως ότι όλοι έχουμε ανάγκη από σχέσεις που μας βοηθούν να αναπτυσσόμαστε, να νοηματοδοτούμε τις εμπειρίες μας και να αποκτούμε μεγαλύτερη ψυχική ευελιξία. Δεν πιστεύω ότι όλοι χρειάζονται ψυχοθεραπεία. Πιστεύω όμως ότι όλοι έχουμε να κερδίσουμε κάτι από μια βαθύτερη γνωριμία με τον εαυτό μας. Η ψυχοθεραπεία δεν είναι προνόμιο των λίγων ούτε μια λύση μόνο για τις δύσκολες στιγμές. Είναι ένας δρόμος προς μεγαλύτερη ελευθερία, πιο αυθεντικές σχέσεις και μια ζωή που δεν καθορίζεται ασυνείδητα από το παρελθόν μας».
Το στίγμα, η συμπερίληψη και οι μικρές κοινωνίες
Σε άλλο σημείο της κουβέντας μας, αναφορικά με το στίγμα, καθώς όχι μόνο μικρές περιοχές της Ελλάδας αλλά και άλλες κοινωνίες έχουν βιώσει στο πετσί τους τη στιγματοποίηση, η συζήτηση στρέφεται στο εάν μπορεί να αλλάξει οριστικά μία τέτοια συνθήκη, ώστε να οδηγηθούμε σε συμπεριληπτικές συνθήκες.
Μας απαντά η συνομιλήτριά μας:
«Πιστεύω ότι η συμπερίληψη δεν ξεκινά από την κοινωνία. Ξεκινά από μέσα μας. Είναι πολύ δύσκολο να αποδεχτούμε τη διαφορετικότητα του άλλου, όταν δεν έχουμε αποδεχτεί πρώτα τη δική μας. Όλοι έχουμε μέσα μας κομμάτια που κάποτε απορρίψαμε, ντραπήκαμε ή προσπαθήσαμε να κρύψουμε. Όσο αυτά παραμένουν αποκλεισμένα, τόσο πιο εύκολα αποκλείουμε και τους άλλους.
Η σύγχρονη τραυματοθεραπεία μάς διδάσκει ότι η πραγματική συμπερίληψη είναι πρώτα μια εσωτερική διαδικασία. Είναι η ικανότητα να συμπεριλάβουμε όλα τα κομμάτια του εαυτού μας, ακόμη και εκείνα που μας φοβίζουν, μας πληγώνουν ή μας γεμίζουν ντροπή. Μόνο τότε μπορούμε να δημιουργήσουμε κοινότητες στις οποίες κανείς δεν χρειάζεται να κρύβει ποιος είναι για να νιώθει ότι ανήκει. Πιστεύω ότι οι μικρές κοινωνίες έχουν μια μοναδική ευκαιρία. Η εγγύτητα που κάποτε γεννούσε τον φόβο του «τι θα πει ο κόσμος», μπορεί σήμερα να γίνει η δύναμη που καλλιεργεί την αποδοχή. Όταν οι άνθρωποι γνωρίζονται πραγματικά, μπορούν είτε να αναπαράγουν τον αποκλεισμό είτε να δημιουργήσουν έναν τόπο όπου ο καθένας αισθάνεται ότι ανήκει. Και τελικά, η πρόοδος μιας κοινωνίας δεν μετριέται από το πόσο ομοιόμορφοι είναι οι άνθρωποί της, αλλά από το πόσο ασφαλείς νιώθουν να είναι αυθεντικοί. Εκεί, κατά τη γνώμη μου, αρχίζει ο πραγματικός πολιτισμός».
Η ανθεκτικότητα «κτίζεται» στα δύσκολα
Ένα ερώτημα που μου αρέσει να απευθύνω πάντα σε ανθρώπους που ασχολούνται με το ψυχικό τραύμα και με την ψυχοθεραπεία, είναι η ανθεκτικότητα. Πώς κτίζεται τελικά η ψυχική ανθεκτικότητα σε έναν άνθρωπο και μάλιστα σε εποχές τόσο απρόβλεπτες και αβέβαιες- και ποια τα «όπλα» εκείνα που θα τον βοηθήσουν να ζήσει το βίο του, με πληρότητα και εσωτερική ικανοποίηση, ρωτάω την κυρία Πλουσίου;
«Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι ένα έμφυτο χαρακτηριστικό που κάποιοι διαθέτουν και κάποιοι όχι. Είναι μια ικανότητα που καλλιεργείται. Και, ίσως παραδόξως, δεν χτίζεται όταν όλα πηγαίνουν καλά, αλλά μέσα από τις δυσκολίες, όταν αυτές συναντούν ασφάλεια, νόημα και ανθρώπινη σύνδεση», υπογραμμίζει, προσθέτοντας:
«Η έρευνα είναι πλέον ξεκάθαρη: ο σημαντικότερος προστατευτικός παράγοντας σε όλη τη διάρκεια της ζωής δεν είναι η ευφυΐα, η οικονομική επιτυχία ή η δύναμη του χαρακτήρα. Είναι η ποιότητα των σχέσεων μας, αλλά και η ποιότητα της σχέσης που έχουμε με τον ίδιο μας τον εαυτό.
Για εμένα, η ψυχική ανθεκτικότητα γεννιέται όταν ο άνθρωπος μπορεί να συνδέεται προς τα μέσα και προς τα έξω. Προς τα μέσα, όταν αναγνωρίζει και χωρά όλα τα κομμάτια του χωρίς να βρίσκεται σε διαρκή πόλεμο μαζί τους. Και προς τα έξω, όταν δημιουργεί σχέσεις εμπιστοσύνης, αμοιβαιότητας και ασφαλούς ανήκειν. Εκεί βρίσκεται η πραγματική δύναμη.
Γι’ αυτό πιστεύω ότι τα σημαντικότερα «όπλα» δεν είναι η σκληρότητα ούτε η αυτάρκεια. Είναι η αυτογνωσία, η ψυχική ευελιξία, η ικανότητα να ζητάμε βοήθεια, να βρίσκουμε νόημα ακόμη και μέσα στον πόνο και να παραμένουμε συνδεδεμένοι. Γιατί, τελικά, ο άνθρωπος δεν θεραπεύεται μόνος του. Θεραπεύεται όταν μπορεί να συνδεθεί με τον εαυτό του, με τους άλλους και με έναν σκοπό μεγαλύτερο από τον ίδιο».
Οι συμμετέχοντες που παρακολούθησαν το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ πέρυσι, το χαρακτήρισαν ως μία βαθιά μεταμορφωτική εμπειρία. Πώς θα ήθελε ή πώς ζυγίζει το φετεινό Φεστιβάλ;
Περισσότερο συνδεδεμένοι
Αναφέρει χαρακτηριστικά η συνομιλήτριά μας:
«Αν πέρυσι οι άνθρωποι έφυγαν συγκινημένοι, φέτος ευχόμαστε να φύγουν πιο συνδεδεμένοι με τον εαυτό τους και τους άλλους. Όχι γιατί πιστεύουμε ότι τέσσερις ημέρες αρκούν για να μεταμορφώσουν μια ζωή, αλλά γιατί γνωρίζουμε πλέον, μέσα από τα ευρήματα της σύγχρονης νευροεπιστήμης, ότι εμπειρίες οι οποίες συνδυάζουν τη γνώση με το συναίσθημα, το σώμα, την τέχνη και την ασφαλή ανθρώπινη σύνδεση μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτες βαθιών και διαρκών αλλαγών. Μπορούν να αποτελέσουν ένα σταθερό εσωτερικό σημείο αναφοράς, μια πηγή νοήματος, ψυχικής ανθεκτικότητας και ελπίδας, στην οποία ο άνθρωπος θα μπορεί να επιστρέφει πολύ μετά την ολοκλήρωση του φεστιβάλ.
Γι’ αυτό το Syros Healing Waves δεν σχεδιάστηκε ως ένα ακόμη επιστημονικό συνέδριο. Σχεδιάστηκε ως μια ολοκληρωμένη εμπειρία, όπου η επιστήμη συναντά την τέχνη, η γνώση μετατρέπεται σε βίωμα, το σώμα συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία της μάθησης και η κοινότητα λειτουργεί ως θεραπευτικός παράγοντας. Στόχος μας δεν είναι μόνο να μεταδώσουμε γνώση, αλλά να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις για νέες εμπειρίες ασφάλειας, σύνδεσης και νοήματος.
Αν έπρεπε να περιγράψω το φετινό Syros Healing Waves με μία μόνο φράση, θα έλεγα ότι φιλοδοξεί να μην είναι απλώς ένα φεστιβάλ που παρακολουθεί κανείς, αλλά μια εμπειρία που συνεχίζει να τον συνοδεύει, να τον εμπνέει και να τον μετασχηματίζει πολύ μετά την επιστροφή του από τη Σύρο».
Tι περιλαμβάνει το φετινό Syros Healing Waves
Το φετινό φεστιβάλ έχει ένα πλούσιο πρόγραμμα από ομιλίες, βιωματικά εργαστήρια και “ειδικές” διοργανώσεις. Ειδικότερα:
Ομιλίες από Διεθνώς αναγνωρισμένους Έλληνες κλινικούς, ψυχιάτρους, γιατρούς και ερευνητές που διαμορφώνουν το σύγχρονο πεδίο της τραυματοθεραπείας και της ψυχικής υγείας
Βιωματικά εργαστήρια με άμεση εφαρμογή στην κλινική και θεραπευτική πράξη
Ενσώματες πρακτικές βασισμένες στη νευροεπιστήμη και τη ρύθμιση του νευρικού συστήματος, καλλιτεχνικές παρεμβάσεις υψηλής αισθητικής που ενεργοποιούν τη μνήμη, το συναίσθημα και τη σύνδεση πέρα από τη γλώσσα
Δομημένες ομάδες διαλόγου που γεφυρώνουν την επιστημονική τεκμηρίωση με το ανθρώπινο βίωμα
Κάθε στοιχείο του φεστιβάλ υπηρετεί μία κεντρική κατεύθυνση:
- Από την επιβίωση στη ρύθμιση
- Από τη διάσπαση στη συνοχή
- Από τον αποκλεισμό στη συμπερίληψη
- Από τη ντροπή στην αποδοχή και τη ζωντανή συμμετοχή στη ζωή
Και τέλος μέσα σε αυτό το πλαίσιο διοργανώνεται ο μίνι μαραθώνιος «Run as One», μια συμβολική δράση που δηλώνει ότι ο δημόσιος χώρος, η πόλη και η κοινότητα ανήκουν σε όλους, σε κάθε σώμα, κάθε ηλικία, κάθε ταυτότητα, χωρίς εξαιρέσεις.
Πηγή: www.cnn.gr