Το ιστορικό τεκμήριο του 1779, η ίδρυση σχολείου στην πόλη και τα πολύτιμα κειμήλια που φυλάσσονται στον Ιερό Ναό Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης
Μια επιστολή με ημερομηνία τον Απρίλιο του 1779 αποτελεί αδιάψευστο ιστορικό τεκμήριο της παρουσίας και της δράσης του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στην Πρέβεζα. Μέσα από αυτήν, ο Πατροκοσμάς απευθύνεται στους κατοίκους της πόλης, αναφέρεται στην ίδρυση σχολείου και τους καλεί να στηρίζουν έμπρακτα τη λειτουργία του και τη μόρφωση των παιδιών τους.
Με αφορμή την εορτή της μνήμης του Αγίου στις 24 Αυγούστου, αναδεικνύεται ξανά η ιδιαίτερη σχέση του με την Πρέβεζα, μια σχέση που διατηρείται ζωντανή μέσα από ιστορικά τεκμήρια, τοπικές παραδόσεις και πολύτιμα κειμήλια.
Στο υπόγειο του Ιερού Ναού Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης λειτουργεί ναός αφιερωμένος στον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό. Εκεί φυλάσσεται, μέσα σε αργυρή λειψανοθήκη, μικρό τμήμα από το πουκάμισό του, καθώς και η παλαιότερη φορητή εικόνα του Αγίου. Τα κειμήλια αποτελούν δωρεές της οικογένειας που, σύμφωνα με την παράδοση, τον φιλοξένησε κατά την παραμονή του στην Πρέβεζα.
Όπως κάθε χρόνο, την ημέρα της εορτής του, το τεμάχιο από το πουκάμισο του Αγίου θα τεθεί προς προσκύνηση στον υπόγειο ναό.
Ο Άγιος Κοσμάς και η δράση του στην περιοχή
Όπως αναφέρει ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Νικοπόλεως και Πρεβέζης κ.κ. Χρυσόστομος σε ειδικό αφιέρωμα για τους τοπικούς Αγίους, ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός γεννήθηκε το 1714 στο Μεγάλο Δέντρο της Αιτωλίας. Σπούδασε σε εκκλησιαστικά εκπαιδευτήρια της εποχής, εκάρη μοναχός και στη συνέχεια χειροτονήθηκε ιερέας, αναλαμβάνοντας αμέσως έντονη ιεραποστολική και εκπαιδευτική δράση στον υπόδουλο Ελληνισμό.
Το 1777 ο Άγιος Κοσμάς παρέμεινε για έναν μήνα στην τότε ανδρώα Μονή του Αγίου Δημητρίου Ζαλόγγου. Κατά τη μετάβασή του προς τη Μονή ή κατά την αναχώρησή του, πέρασε από την περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα η Μονή Αγίας Τριάδος Λεκατσά.
Εκεί, σύμφωνα με την τοπική παράδοση που παραθέτει ο Μητροπολίτης, συνάντησε τον καπετάν Σπύρο Ζέρβα, ο οποίος, ακούγοντας τον λόγο του Αγίου, μετανόησε και ζήτησε συγχώρεση για τις πράξεις του. Με την υπόδειξη και την προτροπή του Αγίου Κοσμά, η μετάνοια αυτή εκφράστηκε έμπρακτα με την ίδρυση της σημερινής Μονής Αγίας Τριάδος Λεκατσά.
Κατά τη διάρκεια των περιοδειών του στην Πρέβεζα και στα χωριά του κάμπου της Άρτας, όπως και σε ολόκληρο τον υπόδουλο Ελληνισμό, ο Πατροκοσμάς συνέβαλε στην ίδρυση πολλών εκκλησιών και σχολείων. Τόσο μεγάλη ήταν η σημασία που απέδιδε στη μόρφωση των χριστιανόπουλων, ώστε περισσότερα από 210 σχολεία ιδρύθηκαν με την παρακίνησή του.
Η παράδοση για το πουκάμισο του Αγίου
Σύμφωνα με όσα έχει καταγράψει η φιλόλογος Μαρία Μαμασούλα για τον βίο και την παρουσία του Πατροκοσμά στην περιοχή, ο λαός της Πρέβεζας αγάπησε ιδιαίτερα τον Άγιο, ενώ μέχρι σήμερα διασώζονται πολλές παραδόσεις γύρω από το πέρασμά του.
Μία από αυτές αναφέρει ότι ο Άγιος Κοσμάς φιλοξενήθηκε από την οικογένεια Μαμάτη, απέναντι από τον Ιερό Ναό του Αγίου Ιωάννου. Η νοικοκυρά τού προσέφερε ένα καινούργιο πουκάμισο και κράτησε το παλιό.
Για πολλά χρόνια το πουκάμισο παρέμεινε στην οικογένεια και, σύμφωνα με την παράδοση, προσφερόταν ως ευλογία στους κατοίκους σε περιπτώσεις ασθένειας και άλλων δυσκολιών. Με την πάροδο του χρόνου απέμεινε μόνο ένα μικρό τμήμα του.
Το τεμάχιο αυτό παραδόθηκε στην εκκλησιαστική επιτροπή και σήμερα φυλάσσεται στην αργυρή λειψανοθήκη, αποτελώντας ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κειμήλια που συνδέουν την Πρέβεζα με τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό.
Η επιστολή του 1779 προς τους κατοίκους της Πρέβεζας
Ιδιαίτερη ιστορική αξία έχει η επιστολή του Αγίου Κοσμά προς τους κατοίκους της Πρέβεζας, η οποία φέρει την υπογραφή του και αναφέρεται στην ίδρυση σχολείου στην πόλη.
Το τεκμήριο πέρασε από διαφορετικά χέρια και τελικά αγοράστηκε από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους στην Αθήνα κατά τη δεκαετία του 1960. Με αυτόν τον τρόπο διασώθηκε και εντάχθηκε στον αρμόδιο δημόσιο φορέα προστασίας της αρχειακής κληρονομιάς της χώρας.
Στην επιστολή του ο Πατροκοσμάς γράφει:
«Ευγενέστατοι αγαπητοί μου αδελφοί, οι κατοικούντες την χώραν Πρέβεζαν, σας ασπάζομαι και παρακαλώ τον άγιο Θεόν δια την ψυχικήν και σωματικήν σας υγείαν.
Εγώ αδελφοί μου, ως δούλος Χριστού του Θεού ημών ανάξιος, περιερχόμενος και διδάσκων το κατά δύναμιν τους χριστιανούς, ήλθα και εδώ και βλέποντας ότι δεν έχετε σχολείον, τους επαρακίνησα και έδωκαν το κατά δύναμιν και προαίρεσιν δια το σχολείον σας. Πρέπει δε και η ευγένειά σας πάντες να βοηθάτε πάντοτε το σχολείον σας εξ ιδίων πόνων, ή κοινώς από την χώραν, ή και από τα βακούφια, δια να λάβετε και παρά Θεού τον μισθόν σας και τιμήν παρ’ ανθρώπων.
Είμαι δε και εγώ χρεώστης να παρακαλώ τον Κύριον, τον ευλογούντα τα πάντα, να ευλογήση την χώραν σας και το σχολείον και τα παιδία σας και να σας αξιώση να ζήσετε και εδώ καλά και θεάρεστα και να σας βάλη και εις τον Παράδεισον να χαίρεσθε και να ευφραίνεσθε και να δοξάζετε την Αγίαν Τριάδα, αμήν.
Έβαλα δε και επίτροπον τον παπά κυρ-Νικόλαον Κεραμίδαν και τον κυρ-Αναστάσιον παπά-Ρίζον, να κρατούν και να κυβερνούν το άνωθεν σχολείον. Έτι δε και επιστάτας και βοηθούς αυτών τον κυρ-Δήμον του Χρήστου και τον κυρ-Σπύρον του Γεωργίου Λάμπρου και τον κυρ-Χρήστον του Γεωργίου να βοηθούν το αυτό σχολείον, καθώς ο Κύριος τους φωτίσει. Και αν σας τύχη κανένα εμπόδιον από τους εξουσιαστάς της αυτής χώρας να τον εβγάνετε έξω από το σύνορον, όθεν σας φανή εύλογον. Ταύτα και υγιαίνετε εν Κυρίω.
Αψοθ΄ (=1779), Απρίλιος
Κοσμάς ιερομόναχος, ευχέτης σας».
Μια παρακαταθήκη παιδείας και πίστης
Ο Κοσμάς ο Αιτωλός αφιέρωσε τη ζωή του στην πνευματική αφύπνιση και στην εκπαίδευση των υπόδουλων Ελλήνων, παροτρύνοντας σταθερά τους γονείς να μορφώνουν τα παιδιά τους και να στηρίζουν τη λειτουργία των σχολείων.
Μαρτύρησε στις 24 Αυγούστου 1779, στο Μπεράτι της σημερινής Αλβανίας, ενώ αναγνωρίστηκε επίσημα ως Άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας το 1961.
Η επιστολή του προς τους Πρεβεζάνους δεν αποτελεί απλώς ένα πολύτιμο έγγραφο του παρελθόντος. Αποτυπώνει με τον πιο καθαρό τρόπο τη σημασία που απέδιδε στην παιδεία, στη συλλογική προσφορά και στην ευθύνη μιας ολόκληρης κοινωνίας απέναντι στα παιδιά της.
Παράλληλα, η παραμονή του στο Ζάλογγο, η παρουσία του στην στην Ιερά Μονή Λεκατσά, οι παραδόσεις που διασώζονται και τα κειμήλια που φυλάσσονται στον Ιερό Ναό Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης επιβεβαιώνουν ότι η Πρέβεζα και η ευρύτερη περιοχή αποτέλεσαν σημαντικούς σταθμούς της πορείας και της διδασκαλίας του.
Πηγές
– Γενικά Αρχεία του Κράτους – Τμήμα ΓΑΚ Πρέβεζας: Ιστορικό τεκμήριο της επιστολής του Κοσμά του Αιτωλού προς τους κατοίκους της Πρέβεζας, Απρίλιος 1779.
– Ιερά Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης: Ειδικό αφιέρωμα του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη κ.κ. Χρυσοστόμου για τους τοπικούς Αγίους – «Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός».
– Ηλίας Βασιλάς, «Ο πάτερ Κοσμάς στην Πρέβεζα (1768-1779) και ο Ιερός Ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης», στο βιβλίο Άπαντα, Δήμος Πρέβεζας – Ίδρυμα Ακτία Νικόπολις, Πρέβεζα 2012, σελ. 107-126.
– Καταγραφές της φιλολόγου Μαρίας Μαμασούλα για τον βίο του Αγίου Κοσμά και τις τοπικές παραδόσεις που διασώζονται στην Πρέβεζα.
The post Η επιστολή του Κοσμά του Αιτωλού που «δένει» για πάντα το όνομά του με την Πρέβεζα appeared first on Preveza Today.
Πηγή: www.prevezatoday.gr