Η ιλαρά —μια νόσος που θεωρούνταν σχεδόν εξαλειμμένη στη Γηραιά Ήπειρο— επιστρέφει με ανησυχητική δυναμική. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νόσων (ECDC) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για ευρύτερη εξάπλωση, καθώς η εμβολιαστική κάλυψη συρρικνώνεται σταδιακά. Στην Ελλάδα, τα νούμερα παραμένουν προς το παρόν χαμηλά, όμως η πτωτική πορεία των εμβολιασμών και η εμπειρία της επιδημίας του 2017–2018 δείχνουν ότι ο εφησυχασμός δεν είναι επιλογή. Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ καταγράφουν πάνω από 4.400 κρούσματα —σχεδόν διπλάσια από ολόκληρο το 2025— επιβεβαιώνοντας ότι η ιλαρά δεν αποτελεί μόνο ευρωπαϊκό πρόβλημα.
Τα δεδομένα του ECDC: 2.335 κρούσματα σε 30 χώρες
Η έκθεση του ECDC για την περίοδο από την 1η Σεπτεμβρίου 2025 έως την 31η Αυγούστου 2026 αποτυπώνει μια σαφή αναζωπύρωση της νόσου. Συνολικά καταγράφηκαν 2.335 κρούσματα σε 30 χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ. Οι πέντε χώρες με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση είναι:
Χώρα Κρούσματα
Ιταλία 653
Βουλγαρία 564
Ρουμανία 255
Ισπανία 230
Γαλλία 146
Τα στοιχεία αυτά δεν είναι μεμονωμένα. Στις ΗΠΑ, τα κρούσματα ξεπέρασαν τα 4.400 —σχεδόν διπλάσια σε σχέση με όσα είχαν καταγραφεί για ολόκληρο το 2025— γεγονός που δείχνει ότι η ιλαρά επιστρέφει δυναμικά σε περιοχές όπου είχε τεθεί υπό έλεγχο εδώ και δεκαετίες. Η εξήγηση είναι κοινή: η χαλάρωση της εμβολιαστικής κάλυψης, η άρνηση ή η αναβλητικότητα των γονέων και η κυκλοφορία του ιού σε κοινότητες με χαμηλή ανοσία.
Η Ελλάδα: Λίγα κρούσματα, αλλά επικίνδυνη τάση
Σύμφωνα με τον Αθανάσιο Τσακρή, καθηγητή Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Υγείας, η εικόνα στη χώρα μας είναι φαινομενικά καθησυχαστική:
2024: 38 περιστατικά, κανένας θάνατος
2025: μόλις 4 κρούσματα, κανένας θάνατος
Από τον Ιούνιο του 2025 έως σήμερα: ένα μόνο επιβεβαιωμένο κρούσμα
«Οι αριθμοί ίσως φαίνονται καθησυχαστικοί, στην πραγματικότητα όμως δεν πρέπει να οδηγήσουν σε εφησυχασμό», προειδοποιεί ο κ. Τσακρής. Και ο λόγος είναι η εμβολιαστική κάλυψη, η οποία ακολουθεί σταθερά πτωτική πορεία.
Η πτώση της εμβολιαστικής κάλυψης
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΠΟΥ, της UNICEF και του ECDC:
Πρώτη δόση: από 97% το 2019 σε 91% το 2024
Δεύτερη δόση: από 76% σε 71% αντίστοιχα
Η πτώση της δεύτερης δόσης είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς η πλήρης ανοσία απαιτεί και τις δύο δόσεις. «Φαίνεται ότι ολοένα και πιο συχνά οι Έλληνες γονείς αμελούν τις επαναληπτικές δόσεις ή υποτιμούν τη σημασία τους», σημειώνει ο καθηγητής. «Αν αυτή η πτωτική πορεία δεν ανακοπεί, οι αναζωπυρώσεις της νόσου, όπως αυτή του 2017–2018, κατά την οποία καταγράφηκαν περισσότερα από 3.000 περιστατικά, θα είναι όλο και πιο έντονες και απειλητικές.»
Η αναφορά στην επιδημία του 2017–2018 δεν είναι τυχαία: πρόκειται για τη μεγαλύτερη αναζωπύρωση της ιλαράς στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, με χιλιάδες κρούσματα και σοβαρές επιπλοκές. Η επανάληψη ενός τέτοιου σεναρίου δεν είναι θεωρητικός κίνδυνος — είναι ένα ρεαλιστικό ενδεχόμενο αν συνεχιστεί η υποχώρηση της εμβολιαστικής κάλυψης.
Η ιλαρά δεν «αφορά μόνο τα παιδιά»
Ένα από τα πιο παρεξηγημένα σημεία γύρω από την ιλαρά είναι η ηλικιακή της κατανομή. Στην Ελλάδα, το 2024:
Η μεγαλύτερη ηλικιακή ομάδα νοσούντων ήταν οι 45–64 ετών
Ακολουθούσαν οι 25–44 ετών
Το 30% των κρουσμάτων αφορούσε εργαζομένους σε μονάδες Υγείας που ήταν ανεμβολίαστοι ή ατελώς εμβολιασμένοι
Το τελευταίο στοιχείο είναι ιδιαίτερα κρίσιμο: οι επαγγελματίες υγείας αποτελούν πληθυσμό υψηλού κινδύνου τόσο για τη δική τους νόσηση όσο και για τη μετάδοση του ιού σε ευάλωτους ασθενείς εντός των νοσοκομείων. Η μη συμμόρφωση με τον εμβολιασμό σε αυτή την ομάδα συνιστά διαχρονικό κενό στην επιδημιολογική θωράκιση της χώρας.
Γιατί η ιλαρά είναι τόσο επικίνδυνη
Η ιλαρά είναι ένας από τους πλέον μεταδοτικούς ιούς που γνωρίζουμε. Ο δείκτης αναπαραγωγής (R0) κυμαίνεται μεταξύ 12 και 18, που σημαίνει ότι ένα μολυσμένο άτομο μπορεί να προσβάλει 12 έως 18 ευάλωτα άτομα σε πληθυσμό χωρίς ανοσία. Για τον λόγο αυτό, η επίτευξη ανοσίας της αγέλης απαιτεί εμβολιαστική κάλυψη τουλάχιστον 95% με δύο δόσεις.
Οι επιπλοκές δεν είναι σπάνιες: πνευμονία, εγκεφαλίτιδα, απώλεια ακοής, πρόωρος τοκετός σε έγκυες και, σε σπάνιες περιπτώσεις, θάνατος. Η νόσος δεν κάνει διακρίσεις ηλικίας —όπως έδειξαν τα ελληνικά δεδομένα του 2024— και η μετάδοση μπορεί να συμβεί πριν εμφανιστούν τα χαρακτηριστικά εξανθήματα.
Ο ΠΟΥ και ο στόχος της εξάλειψης
Η ιλαρά αποτελεί την επόμενη νόσο-στόχο του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) προς παγκόσμια εξάλειψη, μετά την πολιομυελίτιδα. Ο στόχος αυτός, ωστόσο, προϋποθέτει σταθερή και υψηλή εμβολιαστική κάλυψη σε παγκόσμιο επίπεδο. Η πτωτική τάση που καταγράφεται τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ θέτει σε κίνδυνο δεκαετίες προόδου.
Η εμπειρία δείχνει ότι όταν η κάλυψη πέσει κάτω από το κρίσιμο όριο του 95%, ο ιός βρίσκει χώρο να κυκλοφορήσει και οι αναζωπυρώσεις γίνονται αναπόφευκτες. Η Ελλάδα, με κάλυψη 91% για την πρώτη δόση και 71% για τη δεύτερη, βρίσκεται ήδη κάτω από το όριο ασφαλείας.
Τι συνιστάται
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αντιμετώπιση της ιλαράς δεν απαιτεί νέα εργαλεία — το εμβόλιο MMR (ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς) είναι ασφαλές, αποτελεσματικό και διαθέσιμο εδώ και δεκαετίες. Το ζητούμενο είναι η ενίσχυση της εμβολιαστικής κάλυψης, ιδίως:
Στις επαναληπτικές δόσεις σε παιδιά και εφήβους
Στους επαγγελματίες υγείας, με έλεγχο ανοσίας και εμβολιασμό όπου απαιτείται
Στους ενήλικες γεννημένους μετά το 1970 που δεν έχουν τεκμηριωμένο ιστορικό δύο δόσεων
Στην ενημέρωση των γονέων για την ασφάλεια και τη σημασία του εμβολίου
Η επιστροφή της ιλαράς στην Ευρώπη δεν είναι μια μακρινή απειλή — είναι ήδη εδώ, με 2.335 κρούσματα σε 30 χώρες και χιλιάδες ακόμη στις ΗΠΑ. Η Ελλάδα βρίσκεται προς το παρόν σε ευνοϊκή θέση ως προς τον αριθμό κρουσμάτων, όμως η πτωτική πορεία της εμβολιαστικής κάλυψης —ιδίως της δεύτερης δόσης— δημιουργεί τις συνθήκες για μια νέα αναζωπύρωση, ανάλογη ή και χειρότερη από εκείνη του 2017–2018. Όπως χαρακτηριστικά τονίζει ο καθηγητής Τσακρής, «δεν επιτρέπεται ο εφησυχασμός». Η ιλαρά είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί πλήρως με τον εμβολιασμό — και η πρόληψη είναι, σε αυτή την περίπτωση, κυριολεκτικά ζήτημα δημόσιας υγείας.
Πηγή: www.zougla.gr