Γράφει η Ελένη Γκίκα, Ψυχολόγος, Διευθύντρια Τμήματος Ψυχικής Υγείας & Ψυχολογικής Υποστήριξης ΥΓΕΙΑ-ΜΗΤΕΡΑ.
Ο καρκίνος του μαστού είναι μια διάγνωση που αλλάζει ριζικά τη ζωή μιας γυναίκας. Δεν επηρεάζει μόνο το σώμα, αλλά και την ψυχή: τη σχέση με τον εαυτό, την εικόνα του σώματος, τις σχέσεις με τους άλλους, τα όνειρα για το μέλλον. Σε αυτή τη διαδρομή, η ψυχολογική στήριξη και η ψυχοθεραπεία έχουν καθοριστικό ρόλο.
Οι συγκινησιακές και βιωματικές φορτίσεις στις οποίες είναι εκτεθειμένη η γυναίκα με καρκίνο μαστού καθορίζονται από το είδος και το βαθμό της πάθησης, την αβεβαιότητα της εξέλιξης, την προσωπικότητά της, αλλά και από τη στάση του περιβάλλοντος. Η ζωή της ανατρέπεται σε μια στιγμή.
Παρά την πρόοδο της ιατρικής, που έχει μειώσει σημαντικά τη θνησιμότητα και τις ριζικές επεμβάσεις, η ανακοίνωση της διάγνωσης κινητοποιεί πάντοτε βαθιούς φόβους: του θανάτου, του ακρωτηριασμού, της απώλειας της θηλυκότητας. Η γυναίκα κατακλύζεται από ερωτήματα όπως: «Θα πεθάνω;», «Θα μπορώ να έχω σεξουαλική ζωή;», «Πώς θα το πω στον σύντροφο ή στα παιδιά μου;».
Στάδια ψυχολογικής επιβάρυνσης
Η ψυχολογική πίεση και το οργανικό στρες ξεκινούν πολύ πριν από την επίσημη διάγνωση.
1. Με τα πρώτα συμπτώματα. Η ψηλάφηση ενός οζιδίου προκαλεί έντονο στρες και παθολογικές σκέψεις.
2. Κατά τη διάρκεια των εξετάσεων και της νοσηλείας. Γεννιούνται συναισθήματα φόβου και ανασφάλειας.
3. Με την ανακοίνωση της διάγνωσης. Το σοκ είναι ισχυρότερο, με συχνές αντιδράσεις άγχους (15–23%), κατάθλιψης (20–35%) και μετατραυματικού στρες (3–12%), σύμφωνα με έρευνες όπως εκείνες της Kate Morton στο Royal Adelaide Hospital.
Η αλλαγή της εικόνας του σώματος
Η γυναίκα, σε μεγαλύτερο βαθμό από τον άνδρα, συνδέει την ψυχοσωματική της ισορροπία με τα όργανα που σχετίζονται με το φύλο της. Το στήθος κατέχει ξεχωριστή θέση στη ζωή της γυναίκας, καθώς συνδέεται με τη σεξουαλικότητα, τη μητρότητα, αλλά και με την ταυτότητα του φύλου. Η ανάπτυξή του σηματοδοτεί το πέρασμα από την παιδικότητα στην εφηβεία και αποτελεί στοιχείο καθημερινής οπτικής ταύτισης με τη γυναικεία φύση. Γι’ αυτό και η απώλεια ή η αλλοίωσή του έχει βαθύ ψυχολογικό αντίκτυπο: το στήθος συμβολίζει τη γυναικεία ταυτότητα και κοινωνικά έχει καλλιεργηθεί ως ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της θηλυκότητας.
Ο αντίκτυπος της διάγνωσης και της θεραπείας
Η διάγνωση συνοδεύεται από σοκ, φόβο και αίσθηση απώλειας ελέγχου. Σε αυτό το σημείο, η ψυχολογική υποστήριξη βοηθά τη γυναίκα να αναγνωρίσει και να επεξεργαστεί τα συναισθήματά της, να μειώσει το άγχος και να σταθεί σταθερά απέναντι στις ιατρικές αποφάσεις.
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, η κόπωση, η απώλεια μαλλιών και οι αλλαγές στο σώμα επηρεάζουν την αυτοπεποίθηση και την ψυχολογική αντοχή. Η ψυχοθεραπεία ενισχύει την ανθεκτικότητα, διευκολύνει τη διαχείριση του πόνου και των παρενεργειών, και βοηθά στη διατήρηση νοήματος και προοπτικής για το μέλλον.
Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, πολλές γυναίκες δυσκολεύονται να επιστρέψουν στην «κανονικότητα», ενώ ο φόβος της υποτροπής παραμένει έντονος. Η ψυχολογική στήριξη τότε είναι εξίσου σημαντική: διευκολύνει την επανένταξη στην καθημερινότητα, μειώνει τον παρατεταμένο φόβο και το μετατραυματικό στρες, και ενισχύει την πρόληψη και τη φροντίδα της υγείας.
Ο ρόλος της οικογένειας και του περιβάλλοντος
Η στάση του περιβάλλοντος είναι καθοριστική. Ο ψυχολόγος-ψυχοθεραπευτής μπορεί να καθοδηγήσει τον σύντροφο, τα παιδιά ή τους φίλους ώστε να προσφέρουν στήριξη χωρίς να πιέζουν ή να απομακρύνονται. Η ενεργή αλλά ισορροπημένη παρουσία τους ενδυναμώνει τη γυναίκα και περιορίζει το αίσθημα μοναξιάς.
Η πρόληψη ως στάση ζωής
Η Παγκόσμια Ημέρα για τον Καρκίνο του Μαστού δεν υπενθυμίζει μόνο τη σημασία της μαστογραφίας και των ιατρικών ελέγχων. Αποτελεί και πρόσκληση για ψυχολογική πρόληψη: να φροντίζουμε την ανθεκτικότητά μας, να αναζητούμε στήριξη όταν δυσκολευόμαστε, να καλλιεργούμε μια σχέση σεβασμού με το σώμα μας. Η μάχη με τον καρκίνο του μαστού δεν είναι μόνο ιατρική· είναι και ψυχική διαδρομή.
Η επιστήμη της ψυχολογίας, με σύγχρονες μεθόδους όπως η CBT, η EMDR και η DBR, προσφέρει εργαλεία που βοηθούν τη γυναίκα να βρει μέσα της δυνάμεις που δεν φανταζόταν ότι έχει, να σταθεί όρθια και να συνεχίσει τη ζωή της με ελπίδα, νόημα και δύναμη.
Πηγή: www.zougla.gr