Οι τιμές στον Κεμάλ και η αμυντική συνεργασία με την Τουρκία προκαλούν αντιδράσεις τριών ομογενειακών φορέων θέτοντας την Οττάβα προ των ευθυνών της
ΤΟΡΟΝΤΟ. Το Ελληνοκαναδικό Ερευνητικό Ινστιτούτο, η Ελληνική Κοινότητα Τορόντο και η Παμμακεδονική Ομοσπονδία Καναδά αντέδρασαν στην προσέγγιση του Καναδά με την Τουρκία, θέτοντας ζητήματα ιστορικής μνήμης, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και συνέπειας της καναδικής εξωτερικής πολιτικής. Η στρατηγική εταιρική σχέση που ανακοίνωσαν ο Καναδός πρωθυπουργός, Μαρκ Κάρνεϊ, και ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στις 22 Οκτωβρίου στην Άγκυρα στηρίζεται σε τριετές σχέδιο συνεργασίας στο εμπόριο, την άμυνα, την ενέργεια και την ενδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών.
Κατά την πρώτη επίσκεψη Καναδού πρωθυπουργού στην Τουρκία, ο Κάρνεϊ κατέθεσε στεφάνι στο μαυσωλείο του Κεμάλ Ατατούρκ ενώ αργότερα, στο προεδρικό μέγαρο, αναφέρθηκε στον ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας ως δημιουργό ενός ασφαλούς και κυρίαρχου κράτους, επικαλούμενος την αρχή «ειρήνη στο εσωτερικό, ειρήνη στον κόσμο». Αναφερόμενος στην καναδική πολιτική, πρόσθεσε ότι «σε αυτήν την περίοδο ρήξης, ο Καναδάς τιμά αυτό το παράδειγμα ισχύος στο εσωτερικό και συνεργασίας στο εξωτερικό».
Το Ελληνοκαναδικό Ερευνητικό Ινστιτούτο (ΕΕΙ), σε ανακοίνωσή του στις 22 Οκτωβρίου, καταδίκασε την κατάθεση στεφάνου και την τήρηση ενός λεπτού σιγής στο μαυσωλείο, υποστηρίζοντας ότι «ο πρωθυπουργός πρόσβαλε βαθιά την ελληνοκαναδική κοινότητα». Συνέδεσε την κληρονομιά του Κεμάλ με τη συνέχιση γενοκτονικών πολιτικών και τον ξεριζωμό των ποντιακών, αρμενικών και ασσυριακών χριστιανικών πληθυσμών από τις πατρογονικές τους εστίες.
Το ΕΕΙ αντιπαρέβαλε τις τιμές του Καναδά προς τον Κεμάλ Ατατούρκ με την προσπάθεια του Καναδά να συμφιλιωθεί με τους αυτόχθονες πληθυσμούς του Καναδά και την προστασία των πατρογονικών τους δικαιωμάτων υποστηρίζοντας ότι η πρωθυπουργική τιμή προς του Κεμάλ έρχεται σε αντίφαση με τις θεμελιώδεις αρχές και αξίες της χώρας. Στο κείμενο που έδωσε στη δημοσιότητα, ζήτησε τον σεβασμό των δικαιωμάτων των ξεριζωμένων αυτόχθονων πληθυσμών στο εξωτερικό, επανεξέταση της καναδικής προσέγγισης προς την Τουρκία, δημόσια απόδοση ευθυνών στο τουρκικό κράτος για τις συνεχιζόμενες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επίσημη αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων. Μεταξύ άλλων, υποστήριξε ότι η επιδίωξη ελεύθερου εμπορίου ή διμερών συμφωνιών δεν δικαιολογεί παραγνώριση ιστορικών θηριωδιών.
Ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ και ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανεβαίνουν στη σκηνή για κοινή δήλωση στην Άγκυρα της Τουρκίας, Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2026. (Adrian Wyld /The Canadian Press μέσω AP)
Η Ελληνική Κοινότητα Τορόντο (ΕΚΤ) σε ανακοίνωση που δημοσίευσε, αναγνώρισε το δικαίωμα του Καναδά να αναπτύσσει οικονομικές σχέσεις με την Τουρκία, επισημαίνοντας, ωστόσο, ότι «η αμυντική συνεργασία με μία χώρα που εξακολουθεί να αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και διατηρεί στρατιωτική παρουσία στην κατεχόμενη Κύπρο δημιουργεί εύλογα ερωτήματα». Για την κατάθεση στεφάνου σημείωσε ότι αντιλαμβάνεται πως αποτελεί μέρος του διπλωματικού πρωτοκόλλου, υπογραμμίζοντας, όμως, ότι «η ιστορική μνήμη δεν μπορεί να αγνοείται όταν ένας πρωθυπουργός αποδίδει δημόσια τιμές σε μία τόσο αμφιλεγόμενη ιστορική προσωπικότητα».
Η ΕΚΤ παρέπεμψε στον «ρεαλισμό βασισμένο σε αξίες» του καναδού πρωθυπουργού θέτοντας το ερώτημα «Πού τελειώνουν οι αξίες και πού αρχίζουν τα συμφέροντα;» τονίζοντας ότι η Ελληνοκαναδική κοινότητα «έχει κάθε λόγο να ζητά από την Οττάβα σαφείς απαντήσεις». Πριν από την επίσκεψη του καναδού πρωθυπουργού στην Τουρκία, η εφημερίδα Χρονικά του Λόφου (The Hill Times) έθεσε το ερώτημα εάν η Κύπρος θα συμπεριλαμβανόταν στην ατζέντα των συνομιλιών του κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του και την υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητας από τον Κάρνεϊ στο Νταβός.
Η Παμμακεδονική Ομοσπονδία Καναδά εξέφρασε και αυτή «την έντονη απογοήτευσή της» για τις δηλώσεις Κάρνεϊ κατά την επίσκεψή του στην Τουρκία. Σε ανακοίνωση που υπογράφει ο πρόεδρος της, Γιώργος Δημητρακόπουλος, επικαλέστηκε σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και καταπάτηση θεμελιωδών αρχών του κράτους δικαίου, χαρακτηρίζοντας την Τουρκία «παράγοντα αποσταθεροποίησης στην Ανατολική Μεσόγειο». Υπογράμμισε ότι «οι δημόσιες δηλώσεις και οι συμβολικές πράξεις των πολιτικών ηγετών έχουν ιδιαίτερη σημασία και δεν μπορούν να εξετάζονται ανεξάρτητα από την ιστορική μνήμη και τα αισθήματα των λαών».
Για τους διωγμούς εις βάρος των ελληνικών πληθυσμών ανέφερε «για τον ελληνισμό, οι διωγμοί, οι σφαγές και ο ξεριζωμός των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Μικράς Ασίας αποτελούν μία βαθιά και ανεπούλωτη πληγή». Πρόσθεσε ότι «οι γενοκτονίες των χριστιανικών λαών, μεταξύ των οποίων και οι Έλληνες, οι Αρμένιοι και οι Ασσύριοι, αποτελούν ένα τραγικό κεφάλαιο της ιστορίας που απαιτεί μνήμη, μελέτη και αναγνώριση».
Η Ομοσπονδία αναφέρθηκε, επίσης, στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και τη συνεχιζόμενη κατοχή μέρους του νησιού. Ζήτησε επίσημη αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας και κάλεσε την κυβέρνηση μίας πολυπολιτισμικής χώρας να ακούει τις κοινότητές της. Διευκρίνισε ότι «δεν ζητούμε από τον Καναδά να εγκαταλείψει τη διπλωματία ή τον διάλογο με την Τουρκία», αλλά η ανάπτυξη των διμερών σχέσεων πρέπει να συμβαδίζει με τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ιστορικής αλήθειας και της δικαιοσύνης προς τα θύματα.
Η επίσκεψη του καναδού πρωθυπουργού στην Τουρκία εντάσσεται στην προσπάθεια της Οττάβας να διευρύνει τις εμπορικές της σχέσεις και να περιορίσει την εξάρτησή της από αμερικανική αγορά. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, το 2025 οι εξαγωγές αγαθών προς την Τουρκία έφτασαν τα 1,1 δισ. καναδικά δολάρια και οι εισαγωγές από αυτήν τα 3,2 δισ.
Ο Κάρνεϊ παρουσίασε τη συνεργασία με την Τουρκία ως απάντηση στη ρήξη της διεθνούς τάξης και των αμερικανικών πολιτικών και δασμών. Υποστήριξε ότι οι χώρες μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα τους αξιοποιώντας η μία τις δυνατότητες της άλλης.
Στο εμπόριο, στόχος παραμένει η σύναψη μίας συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου. Η έναρξη των διαπραγματεύσεων ανακοινώθηκε επίσημα στις 7 Ιουλίου, στο περιθώριο της νατοϊκής συνόδου στην Άγκυρα και ο πρώτος γύρος έχει προγραμματιστεί για τις 30 Νοεμβρίου έως τις 4 Δεκεμβρίου στην ίδια πόλη. Ο Ερντογάν έθεσε ως στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου αρχικά στα 5 και στη συνέχεια στα 10 δισ. αμερικανικά δολάρια, χωρίς να δώσει χρονοδιάγραμμα.
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αριστερά, και ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ επιθεωρούν τιμητική φρουρά κατά τη διάρκεια τελετής υποδοχής στο προεδρικό μέγαρο στην Άγκυρα, Τουρκία, Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2026. (Yavuz Ozden/DIA Photo via AP)
Η αεροπορική συμφωνία που υπογράφηκε στις 22 Οκτωβρίου αυξάνει το ανώτατο όριο από 12 σε 21 επιβατικές ή μεικτές πτήσεις την εβδομάδα ανά χώρα και επιτρέπει απεριόριστες πτήσεις μεταφοράς φορτίου. Την επομένη, η Export Development Canada και η Türk Eximbank υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας για κοινά επιχειρηματικά έργα σε τρίτες χώρες.
Στο πεδία της ενέργειας, οι υπουργοί Ενέργειας και Φυσικών Πόρων των δύο χωρών, υπέγραψαν κοινή δήλωση για στενότερη συνεργασία στους τομείς του υγροποιημένου φυσικού αερίου, την πυρηνική ενέργεια για ειρηνική χρήση, τις ανανεώσιμες πηγές και τα κρίσιμα ορυκτά. Η δήλωση εκφράζει ενδιαφέρον για διερεύνηση στο πεδίο της πυρηνικής συνεργασία με καναδική τεχνολογία. Την επομένη, ο Κάρνεϊ εκτίμησε ότι η πρόταση της AtkinsRéalis για την προμήθεια αντιδραστήρων CANDU στην Τουρκία έχει «καλές πιθανότητες» επιτυχίας.
Σύμφωνα με τη Hürriyet Daily News, στο αμυντικό σκέλος, ο Κάρνεϊ δήλωσε ότι ο Καναδάς χρειάζεται την τουρκική αμυντική τεχνογνωσία, για να ενισχύση προκρίνοντας συμπράξεις με συμπληρωματικές τεχνολογίες και κοινή ανάπτυξη δυνατοτήτων. Το μνημόνιο του καναδικού υπουργείου Εξωτερικών με την τουρκική Προεδρία Αμυντικής Βιομηχανίας αποσκοπεί στη διεύρυνση βιομηχανικών συμπράξεων. Ο Ερντογάν δήλωσε την αναμένει στήριξη αυτής της συνεργασίας από την υπό σύσταση Τράπεζα Άμυνας, Ασφάλειας και Ανθεκτικότητας, την οποία παρουσίασε ως πρωτοβουλία της καναδικής αρχής για τη χρηματοδότηση των αμυντικών βιομηχανιών συμμαχικών χωρών. Στη κοινή δήλωση, όμως, των δύο δεν προσδιορίζει συγκεκριμένη αγορά οπλικών συστήματος.
Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημανθεί ότι τον Απρίλιο του 2021, ο Καναδάς ακύρωσε άδειες στρατιωτικών εξαγωγών προς την Τουρκία, επικαλούμενος αξιόπιστα στοιχεία χρήσης καναδικής στρατιωτικής τεχνολογίας στο Ναγκόρνο Καραμπάχ χαρακτηρίζοντας τη χρήση τους ασύμβατη με την καναδικής εξωτερική πολιτική και τις τουρκικές διαβεβαιώσεις για την τελική τους χρήση. Στις 29 Ιανουαρίου 2024, έπαψε η να ισχύει πολιτική γενικής απόρριψης των αιτήσεων της Τουρκίας με δυνατότητα εξαιρέσεων στην εξέταση των αιτήσεων κατά περίπτωση. Έκτοτε, οι αιτήσεις εξετάζονται κατά περίπτωση, με αξιολόγηση κινδύνου και τις απαιτούμενες διαβεβαιώσεις τελικής χρήσης τους από την Τουρκία.
Στην κοινή δήλωση Κάρνεϊ-Ερντογάν, επικαλούνται ως κοινές αξίες τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις ατομικές ελευθερίες, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου. Μία ημέρα νωρίτερα, η Διεθνής Αμνηστία είχε ζητήσει από τον Κάρνεϊ να θέσει τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία, καταγγέλλοντας διώξεις αντιπολιτευόμενων, δημοσιογράφων, ΛΟΑΤΚΙ ατόμων και υπερασπιστών δικαιωμάτων.
Σύμφωνα με την καναδική ανακοίνωση, η υπουργός Εξωτερικών Ανίτα Ανάντ, έθεσε στον Χακάν Φιντάν το ζήτημα του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη μεταξύ τους συνάντησή. Από την τουρκική πλευρά, η ανακοίνωση επιβεβαιώνει τη συνάντηση χωρίς, όμως, να κάνει οποιαδήποτε αναφορά στο συγκεκριμένο θέμα. Στις 23 Οκτωβρίου, ο Κάρνεϊ υποστήριξε ότι η στενότερη συνεργασία με την Τουρκία δεν σημαίνει έγκριση των καταγγελλόμενων διώξεων ΛΟΑΤΚΙ ατόμων και οργανώσεων. Παρόλα αυτά, δεν διευκρίνισε, εάν έθεσε προσωπικά στον Ερντογάν τις ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Επίσης, σε καμία ανακοίνωση δεν αναφέρεται στο ζήτημα της Κύπρου ή στην αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων.
Πηγή: www.ekirikas.com