Τα πράγματα είναι πιθανό να χειροτερέψουν πριν αρχίσουν να βελτιώνονται. Με αυτή τη δραματική προειδοποίηση, ο γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, περιέγραψε τη νέα, ταχέως εξελισσόμενη επιδημία του ιού Έμπολα που πλήττει τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και έχει ήδη εξαπλωθεί στη γειτονική Ουγκάντα. Μιλώντας σε υπουργούς Υγείας αφρικανικών χωρών μέσω τηλεδιάσκεψης, ο επικεφαλής του ΠΟΥ παραδέχθηκε ότι, παρά τις υπεράνθρωπες προσπάθειες, «η επιδημία κινείται με ρυθμό ταχύτερο από εμάς».
Ένα ύπουλο στέλεχος
Η επιδημία, που αποτελεί την 17η καταγεγραμμένη στη χώρα από το 1976, προκαλείται από ένα σπάνιο και ελάχιστα μελετημένο στέλεχος του ιού, το Bundibugyo – το οποίο δεν διαθέτει εγκεκριμένο εμβόλιο ή εξειδικευμένη θεραπεία. Σε αντίθεση με προηγούμενες επιδημίες (π.χ. από το στέλεχος Ζαΐρ, για το οποίο υπάρχουν εγκεκριμένα εμβόλια), η αντιμετώπιση του Bundibugyo στηρίζεται αποκλειστικά σε μέτρα δημόσιας υγείας (έγκαιρη ανίχνευση, καραντίνα, ασφαλείς ταφές, κοινοτική κινητοποίηση), γεγονός που καθιστά τον έλεγχό του εξαιρετικά δυσχερή. Ο δείκτης θνητότητάς του εκτιμάται μεταξύ 25% και 40%, με τα επίσημα στοιχεία να αναφέρουν περισσότερα από 900 ύποπτα κρούσματα, 101 εργαστηριακά επιβεβαιωμένα και πάνω από 200 νεκρούς.
Το έργο των ομάδων υγείας παρεμποδίζεται σοβαρά από την παρατεταμένη ένοπλη βία στην επαρχία Ιτούρι, όπου ζουν περίπου 5 εκατομμύρια άνθρωποι, εκ των οποίων το ένα τέταρτο χρήζει ανθρωπιστικής βοήθειας και το ένα πέμπτο είναι εσωτερικά εκτοπισμένο. Η αστάθεια αναγκάζει ακόμη και υγειονομικούς και ανθρωπιστικούς εργαζόμενους σε φυγή, υπονομεύοντας την ιχνηλάτηση επαφών και την έγκαιρη διάγνωση. Παράλληλα, η βία και ο φόβος τροφοδοτούν τη δυσπιστία απέναντι στους φορείς υγείας, καθιστώντας δύσκολη την πρόσβαση και την αποδοχή των μέτρων πρόληψης.
Οι ελλείψεις στην υγειονομική υποδομή, τα προβλήματα πρόσβασης, η ανεπάρκεια σε βασικό εξοπλισμό ατομικής προστασίας, αλλά και η μειωμένη χρηματοδότηση (συμπεριλαμβανομένων περικοπών από τις ΗΠΑ) έχουν δημιουργήσει ένα «γόνιμο έδαφος» για την εξάπλωση. Σε αυτό το περιβάλλον, η δυνατότητα για ταχεία διάγνωση και διακοπή των αλυσίδων μετάδοσης περιορίζεται δραματικά.
Διεθνής κινητοποίηση
Η κατάσταση κρίθηκε ήδη από τις 17 Μαΐου 2026 ως «Έκτακτη Ανάγκη Δημόσιας Υγείας Διεθνούς Ενδιαφέροντος» (PHEIC). Ο ΠΟΥ ανέπτυξε άμεσα 35 εμπειρογνώμονες και απέστειλε περισσότερους από 11,5 τόνους ιατρικού υλικού, ενώ σε συνεργασία με την Αφρικανική Ένωση και άλλους διεθνείς οργανισμούς κινητοποιούνται κονδύλια. Παράλληλα, βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη συζητήσεις για την επιτάχυνση κλινικών δοκιμών πειραματικών μονοκλωνικών αντισωμάτων έναντι του στελέχους Bundibugyo.
Ωστόσο, ο ΠΟΥ αναγνωρίζει ότι οι αρχικές καθυστερήσεις στην ανίχνευση (το πρώτο σήμα ελήφθη στις 5 Μαΐου, αλλά η επιβεβαίωση και η επίσημη κήρυξη της επιδημίας έγιναν στις 15 Μαΐου) οδήγησαν σε απώλεια πολύτιμου χρόνου. Το στέλεχος Bundibugyo πέρασε απαρατήρητο επειδή τα ταχεία τεστ ανίχνευσης έχουν σχεδιαστεί για το συχνότερο στέλεχος Ζαΐρ, ενώ η πρόσβαση στο εργαστήριο ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Πλέον, οι ομάδες υγείας «κυνηγούν την εξάπλωση» και η ανησυχία είναι μεγάλη.
Η επιδημία απειλεί να αποσταθεροποιήσει μια ήδη εύθραυστη περιοχή. Πέρα από τον άμεσο θάνατο από τον ιό, η πίεση στο σύστημα υγείας οδηγεί στην αναστολή άλλων υπηρεσιών υγείας και στην αύξηση της θνησιμότητας από νοσήματα όπως η ελονοσία, η χολέρα ή επιπλοκές εγκυμοσύνης. Οι κοινότητες χάνουν την πρόσβαση στην πρόληψη και τη βασική περίθαλψη.
Το κόστος είναι επίσης οικονομικό και κοινωνικό. Τα περιοριστικά μέτρα (καραντίνες, κλείσιμο αγορών, μείωση εμπορικών συναλλαγών) πλήττουν την τοπική οικονομία, ενώ η παρατεταμένη έλλειψη πρόσβασης σε τρόφιμα επιδεινώνει ήδη τα υψηλά ποσοστά υποσιτισμού, καθιστώντας τους πληθυσμούς ακόμα πιο ευάλωτους. Εκτιμάται ότι 1,7 εκατομμύρια άνθρωποι στο Ιτούρι βρίσκονται ήδη σε επίπεδα οξύτατης επισιτιστικής ανασφάλειας και η επιδημία είναι πιθανό να επιδεινώσει την κατάσταση.
Η σημερινή κρίση υπενθυμίζει τον τεράστιο αντίκτυπο της μεγαλύτερης επιδημίας Έμπολα στην ιστορία (2014-2016), που άφησε πίσω της σχεδόν 30.000 νεκρούς και σημάδεψε για πάντα τη Δυτική Αφρική. Παρά τις προόδους στην ιατρική (εμβόλια, μονοκλωνικά αντισώματα) και την ενισχυμένη ετοιμότητα, η εμφάνιση ενός στελέχους για το οποίο δεν υπάρχουν ακόμα διαθέσιμα εργαλεία, σε συνθήκες σύγκρουσης και έντονης κινητικότητας του πληθυσμού, δημιουργεί ένα πρωτόγνωρο σκηνικό.
Το επόμενο διάστημα είναι κρίσιμο. Οι απώλειες θα αυξηθούν και η κατάσταση θα συνεχίσει να χειροτερεύει, όπως παραδέχεται ο ίδιος ο ΠΟΥ. Το ερώτημα που παραμένει είναι αν η παγκόσμια κοινότητα θα καταφέρει να κινητοποιήσει τους αναγκαίους πόρους και να εφαρμόσει την απαιτούμενη συντονισμένη στρατηγική αρκετά γρήγορα, ώστε να αποφευχθεί μια ανεξέλεγκτη εξάπλωση σε ολόκληρη την Αφρική.
Πηγή: www.zougla.gr