Στις 15/4/2026 η Εταιρεία προώθησης Αειφορικών Καλλιεργητικών Συστημάτων – ΕπΑΚΣ (www.haca.gr) σε συνεργασία με την European Conservation Agriculture Federation – ECAF (www.ecaf.org) πραγματοποίησε μια εξαιρετικά επιτυχημένη ημερίδα αγρού (field day) στην Κοζάνη στα πλαίσια του έργου LIFE-INNOCEREAL (https://cinea.ec.europa.eu/featured-projects/life-innocereal-eu_en). Την ημερίδα παρακολούθησαν πάνω από 60 προσκεκλημένοι παραγωγοί, γεωπόνοι, εκπρόσωποι τοπικών φορέων και εκπρόσωποι φιλοπεριβαλλοντικών οργανώσεων.
Στα πλαίσια της εκδήλωσης πραγματοποιήθηκαν τέσσερις ομιλίες από τους: Julio Roman – εκπρόσωπο της ECAF, Χρήστο Καβαλάρη – Επ. Καθηγητή ΠΘ και πρόεδρο της ΕΠΑΚΣ, Χρήστο Καραμούτη, μέλος ΕΤΕΠ ΠΘ και ταμία της ΕΠΑΚΣ και Χαρίσιο Λαμπρόπουλο, παραγωγό που εφαρμόζει τη Γεωργία Διατήρησης. Ακολούθησε επίδειξη ενός αγρού Γεωργίας Διατήρησης με σιτάρι καθώς και επιδεικτική σπορά με την καινοτόμo σπαρτική μηδενικής κατεργασίας του κου Χ. Λαμπρόπουλου. 
Julio Roman – Το έργο LIFE INNOCEREAL: Εργαλεία και πρακτικές για την πιστοποίηση παραγωγής με χαμηλό αποτύπωμα άνθρακα
Το LIFE Innocereal είναι ένα έργο που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα LIFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αντιμετωπίζει τις περιβαλλοντικές, οικονομικές και διαρθρωτικές προκλήσεις της παραγωγής σιτηρών στην Ευρώπη. Παρότι στην Ευρώπη παράγονται ετησίως περίπου 280 εκατομμύρια τόνοι σιτηρών, ο τομέας βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση λόγω της κλιματικής αλλαγής, του υψηλού κόστους εισροών και του κατακερματισμού της αλυσίδας αξίας.
Βασικός στόχος του έργου LIFE INNOCEREAL είναι η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος που συνδέει όλους τους κρίκους στην αλυσίδα αξίας των σιτηρών, από τους παραγωγούς και τους συνεταιρισμούς έως τη μεταποίηση και τη διανομή με σκοπό τη διευκόλυνση της υιοθέτησης βιώσιμων γεωργικών πρακτικών και ψηφιακών τεχνολογιών που θα συμβάλουν στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, τη περιβαλλοντική προσαρμογή και την οικονομική βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων.
Προς αυτή την κατεύθυνση, το έργο προωθεί καινοτόμες Καλές Γεωργικές Πρακτικές (ΚΓΠ), όπως η υιοθέτηση εργαλείων ψηφιακής γεωργίας (π.χ. συστήματα υποστήριξης αποφάσεων βασισμένα σε δορυφορικά δεδομένα, απομακρυσμένη παρακολούθηση και εφαρμογές μεταβλητές εφαρμογές εισροών), η προώθηση ορθών γεωργικών πρακτικών για την προστασία των εδαφών, την ενίσχυση της δέσμευσης άνθρακα και τη μείωση των εισροών, όπως η Γεωργία Διατήρησης καθώς και η ανάπτυξη πρότυπων συμβολαίων για την ενίσχυση της συνεργασίας στην αλυσίδα αξίας. Παράλληλα, το έργο δίνει έμφαση στη δημιουργία και διάδοση της γνώσης με εκπαιδεύσεις γεωργών, γεωργικών συμβούλων και άλλων εμπλεκομένων στην αλυσίδα αξίας των σιτηρών. Στα πλαίσια αυτών των δράσεων το έργο έχει εγκαταστήσει πιλοτικούς αγρούς για την αξιολόγηση και την επίδειξη των ΚΓΠ στην Ισπανία, τη Πορτογαλία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ελλάδα.
Κεντρικό στοιχείο του LIFE-INNOCEREAL αποτελεί η ανάπτυξη ενός Ευρωπαϊκού Πιστοποιητικού Βιωσιμότητας “Innocereal EU” το οποίο θα εγγυάται την παραγωγή των σιτηρών με χαμηλές εκπομπές άνθρακα και υψηλά περιβαλλοντικά πρότυπα. Το πιστοποιητικό αυτό αναμένεται να προσδώσει προστιθέμενη αξία σε προϊόντα αρτοποιίας, ζυμαρικών, ζυθοποιίας κ.α. παρέχοντας ταυτόχρονα στους καταναλωτές εγγυήσεις για ένα αξιόπιστο και αειφορικό σύστημα παραγωγής των τροφίμων.
Χ. Καβαλάρης – Γεωργία Διατήρησης: Περιβαλλοντική και οικονομική βιωσιμότητα για τους Έλληνες παραγωγούς σιτηρών
Η Γεωργία Διατήρησης είναι ένα σύστημα αειφόρου γεωργικής παραγωγής που στοχεύει στην διατήρηση και προστασία των εδαφών. Για το λόγο αυτό άλλωστε βρίσκεται στον πυρήνα της Αναγεννητικής Γεωργίας. Η Γεωργία Διατήρησης στηρίζεται σε τρεις βασικές αρχές οι οποίες θα πρέπει να εφαρμόζονται ταυτόχρονα και καθολικά· 1) την ελάχιστη ως και μηδενική διατάραξη του εδάφους, 2) την εισαγωγή φυτοποικιλότητας μέσω αμειψισπορών, καλλιεργειών κάλυψης και συγκαλλιεργειών κ.α. και 3) τη διατήρηση μόνιμης βιολογικής κάλυψης στο έδαφος με υπολείμματα καλλιεργειών ή φυσικής βλάστησης, καλλιέργειες κάλυψης κλπ.
Τα οφέλη από την εφαρμογή της Γεωργίας Διατήρησης είναι πολλαπλά και πολυδιάστατα. Ξεκινούν από το έδαφος το οποίο προστατεύεται από τη διάβρωση, βελτιώνεται η δομή και η αντοχή στη συμπίεση, αυξάνει η οργανική ουσία και η γονιμότητα, βελτιώνεται η στράγγιση και ο αερισμός, διατηρείται η εδαφική υγρασία – ιδιαίτερα σε περιόδους ξηρασίας – αυξάνει η βιοποικιλότητα και εντέλει ενισχύεται η συνολική υγεία του εδάφους.
Τα οφέλη επεκτείνονται και στο περιβάλλον, καθώς μειώνονται οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και ενισχύεται η δέσμευση άνθρακα στο έδαφος, συμβάλλοντας διττά στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Παράλληλα, περιορίζονται τόσο η επιφανειακή απορροή όσο και η έκπλυση, μειώνοντας τη ρύπανση των υδάτων, ενώ συνολικά ενισχύονται οι οικοσυστημικές υπηρεσίες.
Τέλος, τα οφέλη για τον ίδιο τον παραγωγό είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Με την εφαρμογή της Γεωργίας Διατήρησης επιτυγχάνεται ουσιαστική μείωση του κόστους παραγωγής, μέσω εξοικονόμησης καυσίμων και εργασίας και περιορισμού των αγροεφοδίων. Παράλληλα, μειώνεται σημαντικά το κόστος χρήσης του γεωργικού εξοπλισμού, τόσο λόγω χαμηλότερων αποσβέσεων όσο και περιορισμένων δαπανών για επισκευές και συντήρηση. Ο παραγωγός αποκτά μεγαλύτερη ευελιξία στον προγραμματισμό, διασφαλίζοντας την έγκαιρη εκτέλεση της σποράς χωρίς την πίεση των αβέβαιων καιρικών συνθηκών. Σταδιακά, καθώς προσαρμόζει τη διαχείριση στο νέο σύστημα και το έδαφος αναγεννάται, οι αποδόσεις βελτιώνονται και σταθεροποιούνται. Τα προϊόντα αποκτούν προστιθέμενη αξία, καθώς προέρχονται από ένα περιβαλλοντικά υπεύθυνο σύστημα παραγωγής, ενώ η γεωργία άνθρακα δημιουργεί επιπλέον δυνατότητες για ενίσχυση του εισοδήματος.
Όλα τα παραπάνω μπορούν να μετατρέψουν τις ελληνικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις από απλές μονάδες παραγωγής σε βιώσιμα και ανθεκτικά αγροτικά συστήματα, που διασφαλίζουν το εισόδημα του παραγωγού, προστατεύουν το περιβάλλον και θωρακίζουν το μέλλον της γεωργίας.
Χ. Καραμούτης – Μηχανές για απ’ ευθείας σπορά σε συστήματα μηδενικής κατεργασίας: Τεχνολογίες και ειδικές ρυθμίσεις
Οι σπαρτικές μηχανές μηδενικής κατεργασίας (No-till) παρουσιάζουν ουσιαστικές διαφορές με τις συμβατικές, καθώς λειτουργούν σε συνθήκες συμπαγούς ακατέργαστου εδάφους με έντονη παρουσία φυτικών υπολειμμάτων. Για τον λόγο αυτό απαιτούν εξειδικευμένα εργαλεία διάνοιξης αυλακιάς και υψηλή πίεση διείσδυσης, η οποία προϋποθέτει μεγαλύτερο βάρος και συνεπώς πιο ισχυρή και στιβαρή κατασκευή. Παράλληλα, ενσωματώνουν εξειδικευμένα συστήματα διαχείρισης υπολειμμάτων, όπως βοηθητικοί δίσκοι (συνήθως με πτυχώσεις) για κοπή και τοπικό καθαρισμό της αυλακιάς, καρίνες, υνάκια και άλλες διαμορφώσεις που ανταποκρίνονται σε διαφορετικούς τύπους εδαφών και συνθήκες φυτικών υπολειμμάτων (π.χ. σύστημα με τριπλό δίσκο, σύστημα δίσκος-καρίνα, σύστημα δημιουργίας αυλακιού μορφής ανεστραμμένου Τ, κ.α.).
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά επίσης το σύστημα κάλυψης του σπόρου, καθώς η απουσία κατεργασίας του εδάφους συνεπάγεται έλλειψη λεπτού θρυμματισμένου εδάφους για την αποτελεσματική κάλυψη του σπόρου. Οι τροχοί κάλυψης θα πρέπει να ασκούν αρκετή πίεση και να έχουν κατάλληλη διαμόρφωση για να μπορούν να κλείσουν το συμπαγές αυλάκι.
Οι παραγωγοί θα πρέπει να εξετάσουν διεξοδικά τόσο τις ιδιαίτερες συνθήκες των χωραφιών τους όσο και τις διαθέσιμες λύσεις στην αγορά πριν προχωρήσουν στην προμήθεια μιας μηχανής no-till, η οποία, σημειωτέων, αποτελεί μια σοβαρή επένδυση.
Η χρήση του συστήματος no-till προσφέρει πολλά και σημαντικά οφέλη, όπως μείωση της διάβρωσης του εδάφους, μεγαλύτερη σταθερότητα στο βάθος σποράς και περιορισμένη συμπίεση του εδάφους καθότι η σπορά μπορεί (και προτιμάται) να γίνεται σε ξηρές συνθήκες.
Χ. Λαμπρόπουλος – Εμπειρίες και προβληματισμοί από την υιοθέτηση του συστήματος no-till στα σιτηρά
Η Γεωργία Διατήρησης είναι το μέλλον της γεωργίας. Είναι μία καλλιεργητική τεχνική για πολλές καλλιέργειες, αλλά δεν είναι εύκολη. Όπως η γεωργία δεν είναι για όλους, η Γεωργία Διατήρησης επίσης δεν είναι για όλους. Θέλει μεράκι, υπομονή και επιμονή μέχρι να δουλέψει το σύστημα σωστά.
Ο αγρότης πρέπει να ξεκινήσει με μικρά βήματα ώστε χρόνο με τον χρόνο να αποκτήσει εμπειρία και ερεθίσματα που θα τον κατευθύνουν να διαχειριστεί σωστά τη γη του. Κάθε περιοχή και κάθε καλλιέργεια έχει τις ιδιαιτερότητες της και γι αυτό κάθε αγρότης πρέπει πάντα να προσαρμόζεται στις συνθήκες.
Με την υποστήριξη της ΕΠΑΚΣ έλαβα πολύτιμες συμβουλές και πραγματοποίησα την πρώτη μου δοκιμή σποράς no-till το 2023. Έπειτα από τρία χρόνια διαρκούς εφαρμογής και δοκιμών πείστηκα πως αξίζει τον κόπο να την εφαρμόσω σε όσο μεγαλύτερη έκταση μπορώ. Μερικά χωράφια μπορώ να τα σπέρνω με μηδενική προετοιμασία κάθε χρονιά και μερικά όχι. Υπάρχουν και εξαιρέσεις και δεν είναι κακό αυτό. Από την εμπειρία μου μέχρι στιγμής μπορώ να προτείνω τα εξής βήματα:
1. Τη πρώτη χρονιά θα πρέπει να γίνει πολύ καλή προετοιμασία του αγρού εφαρμόζοντας το παραδοσιακό τρόπο (πχ πολύδισκο, υπεδαφοκαλλιεργητή, φρεσκάρισμα, σπορά, κυλίνδρισμα).
2. Θα πρέπει, επίσης, να γίνει πολύ καλή ζιζανιοκτονία τόσο προφυτρωτικά όσο και μεταφυτρωτικά.
3. Το χωράφι την πρώτη χρονιά σπέρνεται κανονικά (με την παραδοσιακή μέθοδο).
4. Τη δεύτερη χρονιά μπορεί να ξεκινήσει η απ’ ευθείας σπορά (χωρίς καμία προετοιμασία). Η σπορά θα πρέπει να γίνεται λίγο νωρίτερα γιατί ο χρόνος ανάπτυξης του φυτού είναι πιο αργός σε σχέση με την κανονική σπορά αλλά και για να προλάβει να εδραιωθεί η καλλιέργεια πριν την ανάπτυξη των ζιζανίων.
Η ουσία πάντως ότι έπειτα από τρία έτη, έχω καταφέρει να μειώσω δραστικά το κόστος παραγωγής και νοιώθω ότι ο τρόπος που μεταχειρίζομαι πλέον τη γη μου είναι προς όφελος αμφοτέρων.
Πηγή: www.ypaithros.gr