Σε μια κρίσιμη συγκυρία για τον επανακαθορισμό του παραγωγικού μοντέλου της Θεσσαλίας, παρουσιάστηκαν στη Λάρισα τα αποτελέσματα της εμβληματικής έρευνας του ΕΚΠΑ, υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Μετά τις καταστροφικές πλημμύρες Daniel και Elias και εν μέσω της κλιματικής κρίσης, ο στρατηγικός σχεδιασμός για την αγροδιατροφή ξεκινά, για πρώτη φορά, από τη βάση, μέσα από διαβούλευση με τους τοπικούς φορείς.
Η μελέτη μετατοπίζει το ενδιαφέρον από τις στενά τεχνικές λύσεις προς μια ολιστική προσέγγιση της ανθεκτικότητας, αναδεικνύοντας τη βιώσιμη μετάβαση ως μια βαθιά κοινωνική διαδικασία. Οι παραγωγοί, ανά Περιφερειακή Ενότητα, επιζητούν μια «ελεγχόμενη μετάβαση» χαμηλού ρίσκου, που θα διασφαλίζει την οικονομική τους ασφάλεια, τη διαφάνεια και την κοινωνική δικαιοσύνη, αναγνωρίζοντας παράλληλα την αξία της τοπικής γνώσης.
Η Περιφέρεια Θεσσαλίας αναδεικνύεται σε κρίσιμο θεσμικό φορέα για τον συντονισμό πολιτικών, υποδομών και επιστημονικής γνώσης. Κεντρική πρόκληση αποτελεί η διαμόρφωση ενός μοντέλου που θα συνδυάζει την περιβαλλοντική βιωσιμότητα με την οικονομική ανθεκτικότητα. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, προτείνεται η ενδυνάμωση των συνεταιρισμών και η ίδρυση ενός συμβουλευτικού κέντρου με παρατηρητήριο τιμών. Τέλος, κρίνεται αναγκαία η εκπαίδευση των αγροτών στην παραγωγή ποιοτικών προϊόντων με ταυτότητα, καθώς και στην ορθή διαχείριση και εξοικονόμηση των φυσικών πόρων.
Διαβούλευση «από κάτω προς τα πάνω»
Στην εκδήλωση παρουσίασης των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης, η οποία πραγματοποιήθηκε επί δύο χρόνια με τη συμμετοχή συνεταιρισμών, ΤΟΕΒ και άλλων φορέων, ο Περιφερειάρχης Θεσσαλίας, Δημήτρης Κουρέτας, χαρακτήρισε τη διαδικασία για το μέλλον της αγροτικής παραγωγής ως μια πρωτοφανή προσπάθεια «από κάτω προς τα πάνω», με τη συμμετοχή φορέων, αγροτών και τοπικών κοινωνιών, ώστε να καταγραφεί ποιο αναπτυξιακό μοντέλο επιθυμεί πραγματικά η Θεσσαλία.
Όπως ανέφερε, τα ευρήματα της έρευνας αποτελούν «γροθιά στο στομάχι», καθώς αποτυπώνουν με σαφήνεια την αγωνία και τα αδιέξοδα του πρωτογενούς τομέα. Ο κ. Κουρέτας υπογράμμισε ότι η Θεσσαλία παραμένει η πλέον αγροτική περιφέρεια της χώρας, με την οικονομία της να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πρωτογενή παραγωγή και τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων.
Τόνισε, ωστόσο, ότι χωρίς άμεσες παρεμβάσεις στο ζήτημα του νερού και των αρδευτικών υποδομών, το μέλλον της αγροτικής παραγωγής τίθεται σε σοβαρό κίνδυνο. Ειδική αναφορά έκανε στην ανάγκη υλοποίησης των φραγμάτων Πύλης και Μουζακίου, καθώς και των αρδευτικών έργων που, όπως είπε, μπορούν να μειώσουν σημαντικά το κόστος παραγωγής και να διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα των καλλιεργειών.
Παράλληλα, επεσήμανε ότι η Θεσσαλία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές συνέπειες από τις φυσικές καταστροφές, σημειώνοντας ότι απαιτούνται άμεσα αντιπλημμυρικά έργα και σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Αναφέρθηκε ακόμη στη μεγάλη απώλεια ζωικού κεφαλαίου και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η κτηνοτροφία, ζητώντας συγκεκριμένες απαντήσεις και χρηματοδοτικά εργαλεία για την ανασύσταση της παραγωγής και τη στήριξη των κτηνοτρόφων.
Αίσθηση εγκατάλειψης από κράτος και ΕΕ
Ο καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Στάθης Αραποστάθης, παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας, ανέφερε ότι «οι διαφορετικές εδαφοκλιματικές συνθήκες, η άνιση πρόσβαση στο νερό, οι διαφοροποιήσεις μεταξύ πεδινών και ορεινών περιοχών, καθώς και η αίσθηση εγκατάλειψης από το κράτος και την Ευρωπαϊκή Ένωση, δημιουργούν έντονες αντιλήψεις αδικίας.
Παράλληλα, οι παραγωγοί θεωρούν ότι οι πολιτικές βιωσιμότητας, τα eco-schemes και τα συστήματα πιστοποίησης συχνά σχεδιάζονται χωρίς επαρκή κατανόηση της τοπικής πραγματικότητας, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η γραφειοκρατία αντί της ουσιαστικής περιβαλλοντικής προσαρμογής.
Κεντρικό εύρημα της έρευνας αποτελεί, επίσης, η κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στους θεσμούς. Οι παραγωγοί ζητούν σταθερότητα, αξιοπιστία και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, ενώ εκφράζουν έντονη επιφυλακτικότητα απέναντι σε ριζικές μεταβολές που ενδέχεται να αυξήσουν το ρίσκο της παραγωγής.
Για τον λόγο αυτό, η πλειονότητα των συμμετεχόντων προκρίνει σενάρια “ελεγχόμενης μετάβασης”, τα οποία συνδυάζουν τεχνολογικό εκσυγχρονισμό, εξοικονόμηση πόρων και περιορισμένες αλλαγές στο παραγωγικό μοντέλο, χωρίς όμως βαθύ μετασχηματισμό των καλλιεργητικών προτύπων ή πλήρη εγκατάλειψη των υδροβόρων και εντατικών πρακτικών.
Η γενική εικόνα δείχνει ότι οι παραγωγοί επιθυμούν αλλαγές, αλλά όχι με τρόπο που να απειλεί την οικονομική και κοινωνική τους ασφάλεια».
Πηγή: www.ypaithros.gr