Νέα δεδομένα από κλινική δοκιμή Φάσης 2a, που δημοσιεύθηκαν στο Nature Biotechnology, δείχνουν ότι το πειραματικό φάρμακο rentosertib (ISM001-055) – ένα μόριο σχεδιασμένο εξ αρχής με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης για τη θεραπεία της ιδιοπαθούς πνευμονικής ίνωσης – συσχετίζεται με μείωση της προβλεπόμενης βιολογικής ηλικίας σε ασθενείς.
Η είδηση ότι ένα πειραματικό φάρμακο, σχεδιασμένο από τεχνητή νοημοσύνη, φαίνεται να «γυρίζει πίσω» βιολογικούς δείκτες γήρανσης, αποτελεί σταθμό στην πορεία της ιατρικής έρευνας. Για να εκτιμηθεί όμως πραγματικά η σημασία της, απαιτείται μια πιο διευρυμένη ματιά: τι ακριβώς δείχνουν τα δεδομένα, πού εντάσσεται αυτό το εύρημα στην ιστορία της έρευνας για τη γήρανση και τι μπορούμε εύλογα να περιμένουμε στο μέλλον.
Το φάρμακο και τα ευρήματα της μελέτης
Στο επίκεντρο βρίσκεται το rentosertib (παλαιότερα ISM001-055), ένα φάρμακο που αναπτύχθηκε από την εταιρεία βιοτεχνολογίας Insilico Medicine. Δεν είναι ένα τυχαίο εύρημα. Σχεδιάστηκε εξ αρχής με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης (AI) για τη θεραπεία της ιδιοπαθούς πνευμονικής ίνωσης (IPF), μιας σπάνιας, θανατηφόρας νόσου που προκαλεί ουλές στους πνεύμονες. Το AI εντόπισε μια πρωτεΐνη-στόχο, την TNIK, η οποία εμπλέκεται τόσο στη διαδικασία της ίνωσης όσο και σε θεμελιώδεις μηχανισμούς της γήρανσης. Στη συνέχεια, ένα δεύτερο σύστημα AI σχεδίασε το μόριο του φαρμάκου.
Τα νέα δεδομένα, που δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο περιοδικό Nature Biotechnology, προέκυψαν από μια ανάλυση της Φάσης 2a κλινικής δοκιμής. Η έρευνα εξέτασε δείγματα αίματος από 42 ασθενείς με πνευμονική ίνωση που έλαβαν το φάρμακο για 12 εβδομάδες.
Το κρίσιμο εύρημα είναι ότι το rentosertib φαίνεται να μειώνει την προβλεπόμενη βιολογική ηλικία των ασθενών. Χρησιμοποιώντας έξι διαφορετικά, ανεξάρτητα αναπτυγμένα «βιολογικά ρολόγια» (πρωτεωμικά ρολόγια που αναλύουν το προφίλ πρωτεϊνών στο αίμα), οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι και οι έξι δείκτες έδειχναν την ίδια τάση. Στην ομάδα που έλαβε τη θεραπεία, το προφίλ των πρωτεϊνών στο αίμα θύμιζε περισσότερο αυτό νεότερων ανθρώπων. Η ισχυρότερη επίδραση παρατηρήθηκε την 4η εβδομάδα, με μια μέση μείωση της βιολογικής ηλικίας κατά 3-4 έτη και, σε ένα από τα ρολόγια, η μείωση έφτασε ακόμα και τα 6 έτη.
Ίσως ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι αυτή η αντιγηραντική δράση φαίνεται να είναι εν μέρει ανεξάρτητη από τη βελτίωση της πνευμονικής λειτουργίας. Η δόση που έδωσε τα καλύτερα αποτελέσματα στους πνεύμονες ήταν διαφορετική από εκείνη που έδειξε τη μεγαλύτερη αναστροφή της ηλικίας, υποδηλώνοντας ότι το φάρμακο ασκεί μια συστηματική επίδραση πέρα από την αντιμετώπιση της ίνωσης. Πρόκειται για την πρώτη φορά που ένα φάρμακο σχεδιασμένο για μια συγκεκριμένη ασθένεια δείχνει παράλληλα τέτοια δράση και αποτελεί μια απόδειξη της ιδέας ότι η μελέτη της γήρανσης μπορεί να ενσωματωθεί σε κλινικές δοκιμές για άλλες παθήσεις.
Πώς φτάσαμε ως εδώ
Αυτό το επίτευγμα δεν ήρθε από το πουθενά. Είναι η κορύφωση δεκαετιών έρευνας, με τρεις βασικούς άξονες:
1. Η γέννηση των «βιολογικών ρολογιών» (περ. 2010-2013)
Η δυνατότητα μέτρησης της γήρανσης σε μοριακό επίπεδο ξεκίνησε με το έργο του Steve Horvath. Το 2011 περιέγραψε την πρώτη μέθοδο εκτίμησης της ηλικίας με βάση τις μεθυλιώσεις του DNA. Το 2013, δημοσίευσε το περίφημο «ρολόι Horvath», ένα εργαλείο που μπορεί να εκτιμήσει με ακρίβεια την ηλικία σχεδόν κάθε ιστού του σώματος, μετρώντας επιγενετικές αλλαγές. Αυτό έδωσε στους επιστήμονες έναν αντικειμενικό τρόπο να μετρούν τη «βιολογική» έναντι της «χρονολογικής» ηλικίας.
2. Οι πρώτες ενδείξεις αναστροφής της γήρανσης (2015-2020)
Παράλληλα, η έρευνα σε ζωικά μοντέλα έδειχνε ότι η γήρανση δεν είναι μονόδρομος. Σημαντικά πειράματα, όπως η ετεροχρονική παραβίωση (ένωση του κυκλοφορικού συστήματος νεαρών και γηρασμένων ποντικών) το 2005, απέδειξαν ότι παράγοντες στο αίμα μπορούν να αναζωογονήσουν ιστούς. Αργότερα, μελέτες σε ποντίκια έδειξαν ότι η έκφραση συγκεκριμένων «γενετών του Yamanaka» μπορεί να επαναφέρει τα κύτταρα σε μια πρότερη, νεανικότερη κατάσταση, αναστρέφοντας επιγενετικούς δείκτες γήρανσης.
3. Από το εργαστήριο στην κλινική πράξη (2020-σήμερα)
Η μετάβαση από το ποντίκι στον άνθρωπο ήταν το μεγάλο στοίχημα. Η παρούσα μελέτη με το rentosertib κάνει ακριβώς αυτό: μεταφέρει την υπόσχεση της μοριακής έρευνας σε ένα πραγματικό, ελεγχόμενο κλινικό περιβάλλον. Είναι ένα από τα πρώτα παραδείγματα όπου ένα φάρμακο που στοχεύει μια συγκεκριμένη ασθένεια της ηλικίας δείχνει παράλληλα συστηματική αντιγηραντική δράση, και μάλιστα σχεδιασμένο από AI.
Τι επιφυλάσσει το μέλλον;
Παρά τον ενθουσιασμό, η απάντηση βρίσκεται στον τομέα των πιθανοτήτων και όχι των βεβαιοτήτων. Η πορεία είναι μακρά και απαιτητική.
Η μεγάλη δοκιμή (Φάση III): Το rentosertib βρίσκεται ήδη σε κλινική δοκιμή Φάσης ΙΙΙ για την πνευμονική ίνωση. Αυτή η μελέτη σε μεγαλύτερο αριθμό ασθενών θα επιβεβαιώσει την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά του στην πρωταρχική του ένδειξη και θα αποτελέσει το κρίσιμο βήμα για την έγκρισή του.
Η επέκταση των ενδείξεων: Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η αντιγηραντική του δράση θα επιβεβαιωθεί σε ανθρώπους χωρίς πνευμονική ίνωση. Θα μπορούσε μια μέρα να χρησιμοποιηθεί σε υγιή άτομα για την πρόληψη ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία; Αυτό είναι το «ιερό δισκοπότηρο» της έρευνας μακροζωίας, αλλά απέχει πολύ από το να είναι εφικτό.
Η επόμενη γενιά βιολογικών ρολογιών: Τα «ρολόγια» που χρησιμοποιήθηκαν, αν και προηγμένα, δεν είναι ακόμη τέλεια εργαλεία. Οι ίδιοι οι ερευνητές αναγνωρίζουν τους περιορισμούς. Το μέλλον θα φέρει πιο εξειδικευμένα ρολόγια που θα μπορούν να μετρούν τη βιολογική ηλικία μεμονωμένων οργάνων, προσφέροντας μια πολύ πιο λεπτομερή εικόνα.
Μια νέα εποχή ανάπτυξης φαρμάκων: Ίσως η πιο σημαντική κληρονομιά της μελέτης αυτής είναι η απόδειξη της ιδέας για ένα νέο μοντέλο. Δείχνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να σχεδιάσει μόρια που στοχεύουν ταυτόχρονα σε μια ασθένεια και σε θεμελιώδεις μηχανισμούς της γήρανσης. Αυτό ανοίγει τον δρόμο σε μια στρατηγική όπου η γήρανση αντιμετωπίζεται όχι ως αναπόφευκτη συνέπεια, αλλά ως μια βιολογική διεργασία που μπορεί να τροποποιηθεί φαρμακολογικά, παράλληλα με τη θεραπεία της ίδιας της νόσου.
Πηγή: www.zougla.gr