Εικόνα αντιθέσεων μεταξύ των παραγωγικών κέντρων της Ευρώπης, λόγω των καιρικών συνθηκών που επικράτησαν, αλλά και αισιοδοξία για τις αποδόσεις, είναι μερικά από τα μηνύματα που προκύπτουν για τις χειμερινές καλλιέργειες, αλλά και τις εαρινές σπορές του 2026, σύμφωνα με την τελευταία αγρομετεωρολογική ανάλυση του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC). Η Δυτική και Νότια Ευρώπη εμφανίζουν γενικά ευνοϊκές συνθήκες με επαρκή υγρασία και ομαλή ανάπτυξη καλλιεργειών, ενώ η Κεντρική και Ανατολική αντιμετωπίζουν ελλείμματα βροχοπτώσεων, καθυστερήσεις ανάπτυξης και αυξημένη ευαισθησία σε παγετούς και θερμικά στρες, όπως θα μπορούσε κανείς να περιγράψει συνοπτικά την εικόνα, σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία του JRC. Παρά την ανομοιογένεια, ωστόσο, οι προβλέψεις για πολλές βασικές καλλιέργειες παραμένουν σταθερές ή και βελτιωμένες.
Γενική αγρομετεωρολογική εικόνα
Η περίοδος Μαρτίου ως τα μέσα Απριλίου χαρακτηρίστηκε από έντονες χωρικές αντιθέσεις καθώς, σε μεγάλο μέρος της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης καταγράφηκαν σημαντικά ελλείμματα βροχοπτώσεων, με πολλές περιοχές να λαμβάνουν κάτω από το 50% του μέσου όρου και μειωμένο αριθμό υγρών ημερών.
Αντίθετα, η Μεσόγειος και τμήματα της Βόρειας Αφρικής δέχθηκαν σημαντικές υπερβάσεις βροχοπτώσεων, με επίπεδα έως και 150% πάνω από τον μέσο όρο, ενώ στη Νότια Ιταλία παρατηρήθηκαν ακόμη και φαινόμενα υδρολογικής πίεσης και τοπικής καταπόνησης καλλιεργειών.
Οι θερμοκρασίες ήταν αυξημένες στη Βόρεια και Δυτική Ευρώπη, έως +6°C, ενώ στην Ανατολική Ευρώπη και σε τμήματα της Τουρκίας σημειώθηκαν ψυχρές αποκλίσεις και έντονες διακυμάνσεις.
Σε ότι αφορά το επόμενο διάστημα ως και τις 2 Μαΐου, περίοδος που συνιστούσε πρόβλεψη ως και τη στιγμή που δημοσιεύτηκε η ανάλυση, μιλούσαν για έντονη ψυχρή εισβολή στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, με θερμοκρασίες έως και 6°C κάτω από τον μέσο όρο στην Ουκρανία και γειτονικές περιοχές. Ταυτόχρονα, αναφέρει αυξημένη πιθανότητα για νυχτερινούς παγετούς σε τμήματα της Βαλτικής και της Κεντρικής Ευρώπης, ενώ η Δυτική Ευρώπη θα παραμείνει θερμότερη του κανονικού. Η Μεσόγειος θα συνεχίσει να δέχεται συχνές βροχοπτώσεις, ενισχύοντας την υγρασία του εδάφους αλλά περιορίζοντας την ηλιακή ακτινοβολία.
Η μακροπρόθεσμη πρόγνωση υποδεικνύει μέτρια πιθανότητα θερμότερων από το κανονικό συνθηκών σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, με τις θερμοκρασίες να υπερβαίνουν τον κλιματικό μέσο όρο των τελευταίων 24 ετών έως και κατά 1°C. Η θετική θερμοκρασιακή απόκλιση αναμένεται να ενισχυθεί σταδιακά στην κεντρική Ευρώπη με την έναρξη του καλοκαιριού. Παράλληλα, βροχοπτώσεις πάνω από τον μέσο όρο προβλέπονται για τη νοτιοανατολική Μεσόγειο και τμήματα της Βόρειας Αφρικής κατά τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο, αν και με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας.
Αροτραίες καλλιέργειες – έντονη διαίρεση Ευρώπης
Στη Δυτική Ευρώπη (Γαλλία, κράτη της Benelux, δυτική Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο) οι καλλιέργειες εμφανίζουν αυξημένη βιομάζα και προχωρημένη ανάπτυξη, χάρη σε ήπιες θερμοκρασίες και επαρκή υγρασία. Αντίθετα, από την ανατολική Γερμανία έως την Ουκρανία και τη δυτική Ρωσία, καταγράφονται σημαντικές καθυστερήσεις λόγω χαμηλών θερμοκρασιών και μειωμένης ηλιακής ακτινοβολίας. Στην Πολωνία, τη Λιθουανία και τη Δανία, οι αρνητικές αποκλίσεις στη βιομάζα είναι εμφανείς.
Στη Νότια Ευρώπη, η εικόνα χαρακτηρίζεται μικτή, με την Ιταλία να εμφανίζει διαφοροποιήσεις μεταξύ βορρά και νότου και την Ιβηρική να παρουσιάζει άνισες επιδόσεις.
Βοσκοτόπια
Οι χορτολιβαδικές εκτάσεις παρουσιάζουν θετική εκκίνηση στη Γαλλία, τις χώρες της Benelux και τη Γερμανία, με επίπεδα βιομάζας κοντά ή πάνω από τον μέσο όρο, ενώ στα Σκανδιναβικά κράτη και τη Βαλτική καταγράφεται ισχυρή ανάκαμψη από τον χειμερινό παγετό. Ωστόσο, σε Πολωνία, Τσεχία και Σλοβακία, τα αυξανόμενα ελλείμματα υγρασίας αναμένεται να περιορίσουν την ανάπτυξη τις επόμενες εβδομάδες.
Οι εαρινές σπορές σε εξέλιξη στο Νότο
Η σπορά του καλαμποκιού εξελίσσεται δυναμικά στον ευρωπαϊκό νότο, με τη χώρα μας να έχει ολοκληρώσει τη διαδικασία, την Ιταλία να περνά το μέσο, ενώ στη Γαλλία και την Ιβηρική οι συνθήκες είναι ευνοϊκές. Στην Κεντρική Ευρώπη, η ξηρασία επηρεάζει την ομοιομορφία εγκατάστασης των φυτών. Ουγγαρία και Βουλγαρία έχουν καθυστερήσει λόγω ενός ψυχρού επεισοδίου στις αρχές Απρίλη, ενώ η Ρουμανία βρίσκεται στο ξεκίνημα.
Σε ότι αφορά το ανοιξιάτικο κριθάρι, η σπορά έχει ολοκληρωθεί σε μεγάλο μέρος της Δυτικής Ευρώπης, παρά τις κατά τόπους καθυστερήσεις, ενώ στα βόρεια εξελίσσεται. Ωστόσο, στη Βαλτική και στη Σουηδία η έλλειψη νερού δημιουργεί κινδύνους για το φύτρωμα, όπως επισημαίνεται.
Ομαλά εξελίσσεται η διαδικασία της σποράς σε ότι αφορά τα ζαχαρότευτλα, η οποία σε Γαλλία, Βέλγιο και Ολλανδία έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Ο ρυθμός των εργασιών χαρακτηρίζεται μέτριος ως υψηλός και οι συνθήκες καλλιέργειας από μέσες έως καλές, σχολιάζει το JRC. Η καλλιέργεια, όμως, φέτος αναμένεται να δει μείωση των εκτάσεων σε σύγκριση με πέρυσι, λόγω των συνθηκών της αγοράς αλλά και της υποχώρησης των τιμών στη ζάχαρη.
Σε ότι αφορά τις σπορές στη σόγια, αυτές ακόμη δεν έχουν ξεκινήσει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό αφορά τις κύριες χώρες παραγωγής -Ιταλία, Γαλλία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Κροατία, Γερμανία και Πολωνία- οι οποίες συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Ταυτόχρονα, και στον ηλίανθο παρατηρούνται καθυστερήσεις στα κεντρικά και τα νότια, με την ευρωπαϊκή δύση να εμφανίζει πιο ευνοϊκή εικόνα καθώς και πιθανή αύξηση των εκτάσεων. Στην Ιταλία, η σπορά πρώιμων ποικιλιών έχει ξεκινήσει στις βόρειες περιοχές υπό ξηρές συνθήκες. Στην Ελλάδα, η σπορά ξεκίνησε στα μέσα Μαρτίου, με εξαίρεση τις πλημμυρισμένες περιοχές της βορειοανατολικής χώρας, όπου αναμένεται επανέναρξη τον Μάιο.
Προχωρά η αποσκλήρυνση των χειμερινών καλλιεργειών
Η αποσκλήρυνση των χειμερινών καλλιεργειών έχει μειώσει την αντοχή στον παγετό έως και δύο εβδομάδες σε σχέση με τον μέσο όρο, ενώ, παγετοί γύρω στις 10 Απριλίου πιθανόν προκάλεσαν τοπικές ζημιές σε Πολωνία, Τσεχία, Σλοβακία, Ουγγαρία και Ρουμανία, κυρίως σε κριθάρι και ελαιοκράμβη. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες τον Μάρτιο και στις αρχές Απριλίου οδήγησαν σε ταχεία αποσκλήρυνση, ιδιαίτερα στη νότια και δυτική Ευρώπη, αν και μια σύντομη ψυχρή περίοδος επιβράδυνε την εξέλιξη, σε ότι αφορά το χειμερινό σιτάρι το οποίο ήταν σχεδόν ή πλήρως σκληρυμένο στις περισσότερες περιοχές της Ευρώπης. Μέχρι τα μέσα Απριλίου, πολλές περιοχές είχαν ήδη αποσκληρυνθεί, με αποτέλεσμα τη μείωση της αντοχής των καλλιεργειών στον παγετό.
Γενικά ευνοϊκό το ξεκίνημα για την πατάτα
Αν και με σημαντικές διαφοροποιήσεις κατά τόπους, γενικά υπό ευνοϊκές συνθήκες εξελίσσεται η σπορά πατάτας, με την πρόοδο των μεγάλων παραγωγικών κρατών να σχολιάζεται ικανοποιητική.
Στα κεντρικά, αλλού με βραδύτερο ρυθμό κι αλλού έχοντας ξεκινήσει πρόωρα, αναλόγως καιρού, πραγματοποιούνται οι σπορές. Στη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη ο ξηρός καιρός ευνόησε τις εργασίες και επέτρεψε ταχεία πρόοδο, αντίθετα, στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, οι χαμηλές θερμοκρασίες εδάφους καθυστέρησαν τις εργασίες. Στη Νότια Ευρώπη (Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, Ελλάδα), οι εργασίες εξελίσσονται υπό γενικά ευνοϊκές συνθήκες, αν και οι τοπικά έντονες βροχοπτώσεις προκάλεσαν μικρές διακοπές.
Ελλάδα: Ευνοϊκές συνθήκες στηρίζουν την ανάπτυξη των καλλιεργειών
Κατά το πρώτο μισό της άνοιξης, οι χειμερινές καλλιέργειες στην Ελλάδα επωφελήθηκαν γενικά από ευνοϊκές καιρικές συνθήκες. Η επαρκής εδαφική υγρασία, σε συνδυασμό με τις ήπιες θερμοκρασίες, υποστήριξε τη συσσώρευση βιομάζας στο σκληρό και μαλακό σιτάρι, το τριτικάλε και το χειμερινό κριθάρι.
Με την ανάπτυξη των καλλιεργειών να παραμένει ελαφρώς πιο προχωρημένη του μέσου όρου, συνολικά, οι συνθήκες της περιόδου αποδείχθηκαν υποστηρικτικές για τα στάδια ανάπτυξης των χειμερινών καλλιεργειών, ιδίως γύρω από την ανθοφορία. Η σπορά των ανοιξιάτικων καλλιεργειών βρίσκεται σε εξέλιξη υπό γενικά ευνοϊκές συνθήκες, αν και οι βροχοπτώσεις του Μαρτίου ενδέχεται να προκάλεσαν τοπικές καθυστερήσεις στις αγροτικές εργασίες.
Πάντως, οι ευνοϊκές καιρικές συνθήκες που προηγήθηκαν στηρίζουν προοπτικές αποδόσεων πάνω από τον μέσο όρο για τη φετινή περίοδο.
Τουρκία: Μέτρια εικόνα με έντονες γεωγραφικές διαφοροποιήσεις
Η Τουρκία, για την οποία περιλαμβάνει εκτενή ανάλυση στην παρούσα έκθεση το JRC, παρουσιάζει ανομοιογενή εικόνα, με τα δυτικά να εμφανίζουν προχωρημένη ανάπτυξη χάρη σε ευνοϊκές θερμοκρασίες και βροχοπτώσεις, ενώ η κεντρική και νοτιοανατολική Ανατολία αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις λόγω υπερβολικής υγρασίας, χαμηλής ακτινοβολίας και ψυχρών επεισοδίων.
Παρά τις δυσκολίες, οι προβλέψεις αποδόσεων για σιτάρι και κριθάρι έχουν αναθεωρηθεί ανοδικά, λόγω ισχυρής δυτικής παραγωγής και πιθανής ανάκαμψης της ανατολής.
Πηγή: www.ypaithros.gr